Bireylerin eşya üzerindeki haklarını düzenleyen ve bu hakların kullanımını belirleyen medeni hukuk dalıdır. Temel amacı, mülkiyetin korunması, eşya üzerindeki hakların belirlenmesi ve taraflar arasındaki mülkiyet ilişkilerinin düzenlenmesidir. Eşya hukuku, taşınır ve taşınmaz mallar üzerindeki hakları, mülkiyetin kazanılmasını ve devrini, sınırlı ayni hakları, zilyetliği ve tapu sicilini içeren geniş bir hukuk alanıdır. Kişilerin sahip oldukları eşyalar üzerindeki mülkiyet hakkı, anayasal bir hak olarak kabul edilmekte olup, devlet tarafından korunmaktadır.

Eşya Hukukunun Temel Kavramları

Eşya hukuku, çeşitli kavramlar ve ilkeler üzerine kuruludur. Öncelikle, hukuki anlamda “eşya” kavramı, herkesin doğrudan hâkimiyet kurabileceği ve üzerinde hak iddia edebileceği maddi varlıkları ifade eder. Bu kavram taşınır ve taşınmaz olmak üzere iki ana gruba ayrılır.

1. Taşınır ve Taşınmaz Eşyalar

   • Taşınır Eşyalar: Bir yerden başka bir yere zarar görmeden taşınabilen eşyalardır (örneğin otomobil, masa, bilgisayar).
   • Taşınmaz Eşyalar: Yer değiştirmesi mümkün olmayan veya taşınması halinde niteliği değişecek olan eşyalardır (örneğin arazi, bina, apartman dairesi).

2. Ayni Haklar
   Ayni haklar, bir eşya üzerindeki doğrudan hâkimiyet sağlayan ve herkese karşı ileri sürülebilen haklardır. Bu haklar mülkiyet hakkı ve sınırlı ayni haklar olmak üzere ikiye ayrılır.

   • Mülkiyet Hakkı: Kişinin bir eşya üzerindeki en geniş yetkiye sahip olduğu haktır. Mülkiyet hakkı, kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkilerini içerir.
   • Sınırlı Ayni Haklar: Kişinin başkasına ait bir eşya üzerinde belirli bir yetkiye sahip olduğu haklardır. İrtifak hakları, rehin hakları ve taşınmaz yükü gibi türleri bulunur.

3. Zilyetlik ve Tapu Sicili
   Zilyetlik, bir eşya üzerinde fiili hâkimiyet kurmayı ifade eder. Kişi, bir eşyayı elinde bulunduruyor veya üzerinde kontrol sağlıyorsa zilyet kabul edilir. Zilyetlik, eşyanın mülkiyetini kazanmak veya hak iddia etmek açısından önemlidir.
   Tapu sicili ise, taşınmaz mülkiyetinin kayıt altına alındığı resmi bir sicildir. Tapu kaydı, taşınmaz üzerindeki hakların belirlenmesi ve korunması açısından büyük önem taşır.

Mülkiyetin Kazanılması ve Devri

Mülkiyet hakkı, çeşitli yollarla kazanılabilir. Bunlar; hukuki işlemler, işgal, zamanaşımı, miras yoluyla geçiş gibi yollarla gerçekleşebilir. Taşınmaz mülkiyetinin devri için tapu sicilinde tescil şartı aranırken, taşınır mallarda mülkiyetin devri teslimle sağlanır.

Sınırlı Ayni Haklar ve Kullanım Alanları

Sınırlı ayni haklar, bir eşya üzerinde mülkiyet hakkına sahip olmadan belirli bir yetki tanıyan haklardır. Bunlar şu şekildedir:

• İrtifak Hakları: Bir taşınmazın bir başkası tarafından belirli bir şekilde kullanılmasına olanak tanır (örneğin geçit hakkı).
• Rehin Hakları: Bir borcun teminatı olarak bir eşyanın ipotek veya rehin edilmesi durumunu kapsar.
• Taşınmaz Yükü: Bir taşınmaz sahibinin, bir başkasına karşı taşınmazdan belirli bir şekilde yararlanma yükümlülüğü altına girmesidir.

Eşya Hukukunda Uyuşmazlıkların Çözümü

Eşya hukukuna ilişkin uyuşmazlıklar, genellikle mülkiyet hakkı, zilyetlik ihlali, tapu kaydı iptali, sınır ihtilafları ve irtifak haklarının ihlali gibi konulardan doğar. Bu tür uyuşmazlıklar, hukuk mahkemelerinde çözümlenir. Ayrıca, mülkiyet hakkına müdahale edilmesi halinde, malikin zilyetlik davası açma hakkı vardır.