7 dk okuma
Kısa cevap
Ana ve baba, velayetleri devam ettiği sürece çocuğun mallarını yönetme hakkına sahip ve bununla yükümlüdür; kural olarak hesap ve güvence vermezler (TMK ). Çocuk mallarının gelirlerini öncelikle çocuğun bakımı, yetiştirilmesi ve eğitimi için, hakkaniyete uyduğu ölçüde aile ihtiyaçları için kullanabilirler (TMK ). Malların kendisine (ana paraya) ise ancak kanunda sayılan hâllerde, bir kısmı için hâkim izniyle başvurulabilir (TMK ). Çocuğun malları tehlikeye düşerse hâkim yönetimi bir kayyıma devredebilir (TMK ).
Çocuğun malları kimindir, kim yönetir?
Çocuk, doğumla birlikte mal edinebilir: mirasçı olabilir, kendisine bağışlama yapılabilir, tazminat alacağı doğabilir. Bu mallar çocuğa aittir; ana ve baba yalnızca onları yönetir. Kanun bu ayrımı açıkça korur: çocuk, borçlarından ana ve babanın çocuk malları üzerindeki haklarına bakılmaksızın kendi malvarlığı ile sorumludur (TMK ).
Velayet altındaki çocuğun fiil ehliyeti, vesayet altındaki kişinin ehliyeti gibidir (TMK ); çocuğun hangi işlemleri tek başına yapabileceği bu yollama nedeniyle vesayet altındaki kişilere ilişkin kurallara göre belirlenir. Ayırt etme gücüne sahip çocuk, ana ve babanın rızasıyla aile adına hukuki işlemler yapabilir; bu işlemlerden ana ve baba borç altına girer (TMK ). Yönetim yetkisi velayete bağlıdır. Ana ve baba, velayetleri çerçevesinde üçüncü kişilere karşı çocuklarının yasal temsilcisidir (TMK ). Velayet devam ettiği sürece çocuğun mallarını yönetmek hem hakları hem de yükümlülükleridir (TMK ). Yükümlülüklerini yerine getirmedikleri durumlarda hâkim müdahale eder (TMK ).
Gelir ile ana para arasındaki fark
Çocuk mallarının yönetiminde en önemli ayrım, malın gelirleri (kira, faiz, kâr payı gibi) ile malın kendisi arasındadır.
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Gelirlerin kullanımı | Öncelikle çocuğun bakımı, yetiştirilmesi ve eğitimi; hakkaniyete uyduğu ölçüde aile ihtiyaçları | TMK m.355/1 |
| Gelir fazlası | Çocuk mallarına katılır | TMK m.355/2 |
| Sermaye biçiminde ödemeler, tazminatlar | Olağan ihtiyaçlar ölçüsünde çocuğun bakımı için kısmen kullanılabilir | TMK m.356/1 |
| Çocuğun diğer malları | Zorunluluk varsa, hâkimin belirlediği miktarda | TMK m.356/2 |
| Ana ve babanın yoksulluğu ya da olağanüstü giderler | Hâkimin izniyle bakım ve eğitime yetecek belli miktar | TMK m.327/2 |
Kural olarak çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderler ana ve baba tarafından karşılanır (TMK ). Ana ve baba yoksul ise, çocuğun özel durumu olağanüstü harcama gerektiriyorsa ya da olağan dışı başka bir sebep varsa, hâkimin izniyle çocuğun mallarından onun bakım ve eğitimine yetecek belli bir miktar harcayabilir (TMK ). Yani çocuğun malı, ana ve babanın kendi bakım borcunun yerine kendiliğinden geçmez.
Ana ve babanın yönetemediği mallar (serbest mallar)
Kanun bazı malları ana ve babanın serbestçe kullanımı dışında bırakır:
- Özel amaçla yapılan kazandırmalar: Faiz getiren yatırım veya tasarruf hesabı açılmak üzere ya da açıkça ana ve babanın kullanmaması koşuluyla çocuğa yapılan kazandırmaların gelirlerini ana ve baba kendi menfaatlerine harcayamaz (TMK ). Kazandırmayı yapan kişi açıkça aksini öngörmedikçe, bu malların yönetim hakkı yine ana ve babadadır (TMK ).
- : Ölüme bağlı tasarrufla (örneğin vasiyetnameyle) çocuğun saklı payı ana ve babanın yönetimi dışında bırakılabilir. Mirasbırakan yönetimi üçüncü bir kişiye bırakmışsa, bu kişinin belirli zamanlarda sulh hâkimine hesap vermesini öngörebilir (TMK ).
- Meslek için verilen mal ve kişisel kazanç: Ana ve baba tarafından bir meslek veya sanatla uğraşması için çocuğa verilen malın ya da çocuğun kendi kişisel kazancının yönetimi ve bundan yararlanma hakkı çocuğa aittir (TMK ). Çocuk evde ana ve babasıyla yaşıyorsa, ana ve baba ondan bakımı için uygun bir katkı isteyebilir (TMK ).
Örneğin büyükanne, torununa “üniversite eğitiminde kullanılmak üzere” ve ana-babanın kullanmaması koşuluyla bir hesap açtırdıysa, bu hesabın gelirleri ana ve babanın kendi ihtiyaçlarına harcanamaz.
Ana ve baba ile çocuk arasındaki işlemler
Çocuk ile ana veya baba arasında ya da ana ve babanın menfaatine olarak çocuk ile üçüncü kişi arasında yapılacak bir hukuki işlemle çocuğun borç altına girebilmesi, bir kayyımın katılmasına ve hâkimin onayına bağlıdır (TMK ). Bu kural, ana ve babanın kendi çıkarlarıyla çocuğun çıkarlarının çatıştığı işlemlerde çocuğu korur. Örneğin ana veya babanın kendi borcu için çocuğun taşınmazı üzerinde güvence kurulması gibi işlemler bu açıdan dikkatle değerlendirilmelidir.
Velayetteki temsil bakımından kanun, vesayet makamlarının iznine bağlı hususlar dışında kısıtlıların temsiline ilişkin hükümlerin uygulanacağını belirtir (TMK ). Hangi işlemin hâkim iznine ya da onayına bağlı olduğu, işlemin niteliğine göre somut durumda değerlendirilmelidir.
Çocuğun malları tehlikeye düşerse ne olur?
Çocuğun malları tehlikedeyse kanun hâkime müdahale yetkisi verir:
- Çocuğun mallarının tehlikeye düşmesi başka bir şekilde önlenemiyorsa hâkim, yönetimin bir kayyıma devredilmesine karar verebilir (TMK ).
- Yönetimi ana ve babaya ait olmayan mallar (örneğin üçüncü kişinin yönettiği saklı pay) tehlikeye düştüğünde de hâkim aynı önlemleri alabilir (TMK ).
- Gelirlerin veya ayrılmış belirli miktarların kanuna uygun harcanacağından kuşku duyulursa hâkim, bunların yönetimini de bir kayyıma bırakabilir (TMK ).
Bu önlemler için izlenebilecek yol şöyle özetlenebilir:
- Tehlikenin somutlaştırılması: Hangi malın, hangi işlem ya da ihmal nedeniyle tehlikede olduğu belgelenir (TMK ).
- Hâkime başvuru: Ana ve babanın yükümlülüklerini yerine getirmediği durumlarda hâkim müdahale eder (TMK ).
- Kayyım atanması: Hâkim yönetimi kayyıma devredebilir ya da yalnız gelirlerin yönetimini kayyıma bırakabilir (TMK ).
- Devir ve hesap: Ana ve babanın yönetim hakkı sona erdiğinde mallar hesabıyla birlikte kayyıma devredilir (TMK ).
Yönetim sona erince: malların devri ve sorumluluk
Ana ve baba, velayetleri veya yönetim hakları sona erince çocuğun mallarını hesabıyla birlikte ergin çocuğa, vasisine veya kayyıma devreder (TMK ). Yönetim sırasında genel kural hesap vermemek olsa da (TMK ), devir anında hesap verilmesi gerekir.
Ana ve baba, çocuk mallarının geri verilmesinde vekil gibi sorumludur (TMK ). Dürüstlük kuralına uygun olarak başkasına devrettikleri malların yerine yalnız aldıkları karşılığı geri vermekle yükümlüdürler (TMK ). Kanuna uygun olarak çocuk veya aile için yaptıkları harcamalardan dolayı tazminatla yükümlü tutulmazlar (TMK ). Bu nedenle çocuk adına yapılan harcamaların belgelenmesi, ileride doğabilecek bir hesap sorma durumunda ana ve babanın yararınadır.
Sık sorulan sorular
Çocuğuma kalan mirası ev ihtiyaçlarımız için harcayabilir miyim?
Mirasın gelirleri öncelikle çocuğun bakımı, yetiştirilmesi ve eğitimi için, hakkaniyete uyduğu ölçüde aile ihtiyaçları için kullanılabilir (TMK ). Malın kendisine ise ancak kanundaki sınırlı hâllerde ve gerektiğinde hâkim izniyle başvurulabilir (TMK , ).
Çocuğumun çalışarak kazandığı para kime aittir?
Çocuğun kişisel kazancının yönetimi ve ondan yararlanma hakkı çocuğa aittir (TMK ). Evde birlikte yaşıyorsa ana ve baba bakımı için uygun bir katkı isteyebilir (TMK ).
Ana ve baba çocuğun malları için hesap vermek zorunda mı?
Kural olarak yönetim süresince hesap ve güvence vermezler (TMK ). Velayet veya yönetim hakkı sona erince ise mallar hesabıyla birlikte devredilir (TMK ).
Çocuğun malları tehlikedeyse kim başvurabilir?
Kanun, ana ve baba yükümlülüklerini yerine getirmezse hâkimin müdahale edeceğini ve gerekirse yönetimi kayyıma devredebileceğini düzenler (TMK , ). Başvurunun kim tarafından ve hangi yolla yapılacağı somut durumda değerlendirilir.
Vasiyetnameyle çocuğa bıraktığım payı eşim yönetmesin istiyorum. Mümkün mü?
Ölüme bağlı tasarrufla çocuğun saklı payı ana ve babanın yönetimi dışında bırakılabilir; yönetim üçüncü bir kişiye verilip sulh hâkimine düzenli hesap vermesi öngörülebilir (TMK ).
Dayanaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu , , , , , , , , , , , , ,
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.
Bu yazıda dayanılan maddeler
TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK
Bu sayfadaki bilgiler genel nitelikte olup hukuki görüş ya da danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve uygulama değişebilir; somut bir uyuşmazlıkta olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.