Sıkça Sorulan Sorular

Türk hukukunda erginlik on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar. Evlenme de kişiyi ergin kılar; yani kanunun izin verdiği istisnai hâllerde evlenen küçük, yaşı ne olursa olsun ergin sayılır. Bunun dışında on beş yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkeme kararıyla ergin kılınabilir. Ergin kılınan kişi, sözleşme yapmak gibi hukuki işlemleri yasal temsilcinin onayına ihtiyaç duymadan kendi başına yapabilir. Ergin kılınma için başvuru küçüğün kendisinden gelmelidir; velinin tek başına isteği yeterli değildir.

DAYANAK TMK m.11, TMK m.12

Fiil ehliyeti, yani kendi işlemleriyle hak edinip borç altına girebilme, ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmayan ergin kişilere tanınır. Ayırt etme gücü bulunmayanların, küçüklerin ve kısıtlıların fiil ehliyeti yoktur. Kanunda gösterilen ayrık durumlar saklı kalmak üzere, ayırt etme gücü bulunmayan kişinin fiilleri hukuki sonuç doğurmaz; bu nedenle o sırada imzalanan bir sözleşme kural olarak geçersizdir. Ayırt etme gücüne sahip küçük ve kısıtlılar ise yasal temsilcinin rızası olmadan borç altına giremez; ancak karşılıksız kazanmada ve kişiye sıkı sıkıya bağlı hakları kullanmada bu rıza gerekmez ve haksız fiillerinden sorumludurlar.

DAYANAK TMK m.10, TMK m.14, TMK m.15, TMK m.16

Kanuna göre kimse hak ve fiil ehliyetinden kısmen de olsa vazgeçemez. Kimse özgürlüklerinden vazgeçemez veya onları hukuka ya da ahlaka aykırı biçimde sınırlayamaz. Bu nedenle, örneğin ömür boyu hiçbir sözleşme yapmayacağını ya da belirli bir kişinin izni olmadan çalışmayacağını taahhüt eden aşırı bağlayıcı bir belge, kişilik hakkını ihlal ettiği ölçüde geçerli sayılmaz. Her sınırlama bu kapsama girmez; ölçülü ve belirli bir amaca bağlı taahhütler geçerli olabilir. Hangi taahhüdün özgürlüğü aşırı sınırladığı, sözleşmenin içeriğine ve süresine göre değerlendirilir.

DAYANAK TMK m.23

Kişilik hakkı ihlali: hakaret, sosyal medya ve manevi tazminat

Kişilik, çocuğun sağ olarak tamamıyla doğduğu anda başlar ve ölümle sona erer. Bununla birlikte çocuk, sağ doğmak koşuluyla, ana rahmine düştüğü andan başlayarak hak ehliyetini elde eder. Bu nedenle mirasbırakan öldüğünde ana rahminde bulunan çocuk, sağ doğarsa mirasçı olur. Kanun bu durumu paylaşma aşamasında da gözetir: mirasın açıldığı tarihte mirasçı olabilecek bir cenin varsa paylaşma doğumuna kadar ertelenir; ana muhtaçsa doğuma kadar geçim giderlerinin terekeden karşılanmasını isteyebilir.

DAYANAK TMK m.28, TMK m.643

Miras ortaklığı: mirasçılar terekeyi nasıl paylaşır?

Yerleşim yeri, bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir ve kanun bir kimsenin aynı zamanda birden çok yerleşim yeri olamayacağını açıkça belirtir. Bu kural ticari ve sınai kuruluşlar hakkında uygulanmaz. Yerleşim yeri özellikle davanın hangi mahkemede açılacağını ve tebligatın nereye yapılacağını belirlemede önemlidir. Yazlık ya da iş için geçici olarak kalınan yer, sürekli kalma niyeti yoksa yerleşim yeri sayılmaz. Hangi yerin yerleşim yeri olduğu tartışmalıysa, kişinin fiilen nerede yaşadığı ve oraya bağlılığını gösteren olgular birlikte değerlendirilir.

DAYANAK TMK m.19

Kan hısımlığının derecesi, hısımları birbirine bağlayan doğum sayısıyla belirlenir. Biri diğerinden gelen kişiler arasında, örneğin anne ile çocuk ya da dede ile torun arasında, üstsoy-altsoy hısımlığı vardır. Biri diğerinden gelmeyip ortak bir kökten gelenler arasında, örneğin kardeşler veya kuzenler arasında, yansoy hısımlığı bulunur. Buna göre anne ile çocuk birinci derece, kardeşler (ortak ana-babaya giden ve geri dönen iki doğum) ikinci derece hısımdır. Hısımlık derecesi; evlenme engelleri, tanıklıktan çekinme ve mirasçılık gibi pek çok konuda sonuç doğurur.

DAYANAK TMK m.17

Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) nasıl ve nereden alınır?

Dernek, gerçek veya tüzel en az yedi kişinin kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmesiyle oluşan, tüzel kişiliğe sahip bir topluluktur. Amacı kazanç paylaşmak olan bir yapı dernek olarak kurulamaz; bu tür birliktelikler için şirket türleri söz konusudur. Hukuka veya ahlaka aykırı amaçlarla dernek kurulamaz. Kuruluş işlemleri ve bildirimler ayrıca Dernekler Kanunu ve ilgili yönetmelikte düzenlenmiştir.

DAYANAK TMK m.56

Hiç kimse dernekte üye kalmaya zorlanamaz. Her üye, yazılı olarak bildirmek kaydıyla dernekten çıkma hakkına sahiptir. Bu hak tüzükle kaldırılamaz; dernek, çıkışı onaylamamak ya da ek koşula bağlamak suretiyle üyeyi tutamaz. Çıkış bildiriminin yazılı ve ispatlanabilir biçimde (örneğin iadeli taahhütlü posta veya elden tutanakla) yapılması, ileride doğabilecek aidat uyuşmazlıklarında yararlıdır. Çıkıştan önce doğmuş aidat borçlarının ödenip ödenmeyeceği ayrı bir konudur ve tüzük hükümlerine göre değerlendirilir.

DAYANAK TMK m.66

Vakıf kurma iradesi resmi senetle veya ölüme bağlı tasarrufla (vasiyetname ya da miras sözleşmesi) açıklanır. Vakıf, yerleşim yeri mahkemesi nezdinde tutulan sicile tescil ile tüzel kişilik kazanır. Resmi senetle kuruluşta mahkemeye vakfeden başvurur; vakıf ölüme bağlı tasarrufa dayanıyorsa başvuru ilgililerin veya vasiyetnameyi açan sulh hakiminin bildirimi üzerine ya da Vakıflar Genel Müdürlüğünce yapılır. Temsilci aracılığıyla resmi senetle kuruluş için noterlikçe düzenlenmiş ve vakfın amacı ile özgülenecek malları belirten bir yetki belgesi gerekir. Ölüme bağlı tasarrufla kurulan vakfın mirasbırakanın borçlarından sorumluluğu, özgülenen mal ve haklarla sınırlıdır.

DAYANAK TMK m.102, TMK m.105

Erkek veya kadın on yedi yaşını doldurmadıkça evlenemez. Ancak hakim, olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple on altı yaşını doldurmuş olan erkek veya kadının evlenmesine izin verebilir; imkân bulundukça karardan önce ana ve baba veya vasi dinlenir. On altı yaşından küçüklerin evlenmesine kanunda imkân tanınmamıştır. Küçük, yasal temsilcisinin izni olmadan evlenirse izni alınmayan temsilci evlenmenin iptalini dava edebilir; ancak bu kişi sonradan on sekiz yaşını doldurur ya da kadın gebe kalırsa iptal kararı verilemez.

DAYANAK TMK m.124, TMK m.153

Evlilik sona ermişse kadın, evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe evlenemez; buna uygulamada iddet müddeti denir. Kadın bu süre içinde doğum yaparsa süre biter. Ayrıca kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması veya evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemeleri hâllerinde mahkeme bu süreyi kaldırır. Uygulamada gebelik olmadığını gösteren hekim raporuyla mahkemeye başvurularak sürenin kaldırılması istenir. Bekleme süresine uyulmadan yapılan evlenme kendiliğinden butlanla sonuçlanmaz.

DAYANAK TMK m.132, TMK m.153

Anlaşmalı boşanma: şartlar, protokol ve duruşma süreci

Boşanma davası açmaya hakkı olan eş, dilerse boşanma, dilerse ayrılık isteyebilir. Boşanma sebebi ispatlanırsa hakim boşanmaya veya ayrılığa karar verir. Dava yalnız ayrılığa ilişkinse boşanmaya karar verilemez; dava boşanmaya ilişkinse ancak ortak hayatın yeniden kurulması olasılığı bulunduğu takdirde ayrılığa karar verilebilir. Ayrılığa bir yıldan üç yıla kadar bir süre için karar verilir ve süre kararın kesinleşmesiyle işlemeye başlar. Süre bitince ayrılık kendiliğinden sona erer; ortak hayat yeniden kurulmamışsa eşlerden her biri boşanma davası açabilir.

DAYANAK TMK m.167, TMK m.170, TMK m.171, TMK m.172

Çekişmeli boşanma: boşanma sebepleri, kusur ve deliller · Rehber: Çekişmeli boşanma

Nişanlılık evlenme dışındaki bir sebeple sona ererse, nişanlıların birbirlerine veya ana-babanın diğer nişanlıya verdiği alışılmışın dışındaki hediyeler geri istenebilir. Hediye aynen veya mislen geri verilemiyorsa sebepsiz zenginleşme hükümleri uygulanır. Nişanı haklı sebep olmadan bozan ya da bozulmasına sebep olan kusurlu taraf, diğerinin evlenme amacıyla yaptığı harcamalar için uygun bir maddi tazminat, kişilik hakkı zedelenen taraf ise manevi tazminat isteyebilir. Nişanlılığın sona ermesinden doğan dava hakları, sona ermenin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Nişanlılık, evlenmeye zorlamak için dava hakkı vermez.

DAYANAK TMK m.119, TMK m.120, TMK m.121, TMK m.122, TMK m.123

Kanun metnine göre boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla, diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir ve yükümlünün kusuru aranmaz. Anayasa Mahkemesi 4/6/2026 tarihli kararıyla bu fıkradaki "süresiz olarak" ibaresini iptal etmiş; iptalin Resmi Gazete'de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra, 30/6/2027 tarihinde yürürlüğe gireceği hüküm altına alınmıştır. Bu tarihe kadar mevcut hüküm uygulanır. İptalin yürürlüğe girmesinden sonra nafakanın süresinin nasıl belirleneceği, olası yasal düzenlemeye ve uygulamaya bağlıdır; konu şu an tartışmalıdır.

DAYANAK TMK m.175

Nafaka türleri: tedbir, yoksulluk, iştirak ve yardım nafakası · Rehber: Nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması

Koca, doğumu ve baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde soybağının reddi davasını açmak zorundadır. 7531 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle dava hakkı anaya da tanınmıştır: ana doğumdan, çocuk ise ergin olduğu tarihten başlayarak en geç bir yıl içinde dava açmalıdır. Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa bir yıllık süre bu sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; kaçırılması dava hakkını sona erdirebileceğinden öğrenme tarihi belgelenmelidir.

DAYANAK TMK m.286, TMK m.289

Babalık davası çocuğun doğumundan önce veya sonra açılabilir. Ananın dava hakkı doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Çocuk ile başka bir erkek arasında soybağı ilişkisi varsa bir yıllık süre bu ilişkinin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar; süre geçtikten sonra gecikmeyi haklı kılan sebepler varsa sebebin ortadan kalkmasından başlayarak bir ay içinde dava açılabilir. Maddenin ikinci fıkrası Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiştir. Ana, dava ile birlikte veya ayrıca doğum giderlerini ve doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderlerini babadan veya mirasçılarından isteyebilir.

DAYANAK TMK m.303, TMK m.304

Bir küçüğün evlat edinilmesi, evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması koşuluna bağlıdır ve her hâlde küçüğün yararına olmalıdır. Eşler ancak birlikte evlat edinebilir; bunun için en az beş yıldır evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş bulunmaları gerekir. Evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir. Evlat edinilenin, evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olması şarttır. Ayırt etme gücüne sahip küçük, rızası olmadıkça evlat edinilemez. Eşlerden biri, en az iki yıldır evli olmaları veya kendisinin otuz yaşını doldurması koşuluyla diğerinin çocuğunu evlat edinebilir.

DAYANAK TMK m.305, TMK m.306, TMK m.307, TMK m.308

Savurganlığı, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşama tarzı veya malvarlığını kötü yönetmesi sebebiyle kendisini veya ailesini darlık ya da yoksulluğa düşürme tehlikesine yol açan, bu yüzden sürekli korunmaya ve bakıma muhtaç olan veya başkalarının güvenliğini tehdit eden her ergin kısıtlanır. Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı da ayrı bir kısıtlama sebebidir. Kişi dinlenmeden bu sebeplerle kısıtlanamaz; akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle kısıtlamaya ancak resmi sağlık kurulu raporu üzerine karar verilir. Kısıtlama ve vasi atanması kararı ilan olunur.

DAYANAK TMK m.406, TMK m.409, TMK m.421

Rehber: Vasi atanması

Yabancı mahkeme ilamının Türkiye'de kesin hüküm veya kesin delil olarak kabul edilebilmesi, bu ilamın tenfiz şartlarını taşıdığının Türk mahkemesince tespitine bağlıdır; buna tanıma denir. Yabancı ilama dayanılarak Türkiye'de idari bir işlem yapılmasında, örneğin nüfus kaydına boşanmanın işlenmesinde, de aynı usul uygulanır. Tenfiz istemleri basit yargılama usulüne göre incelenir ve dilekçe duruşma günüyle birlikte karşı tarafa tebliğ edilir. Bu nedenle yabancı karar tanınmadıkça Türk kayıtlarında evlilik devam ediyor görünebilir.

DAYANAK 5718 s.K. m.55, 5718 s.K. m.58

Kanun üç vasiyetname şekli düzenler: resmi, el yazılı ve sözlü. Resmi vasiyetnamede mirasbırakan arzularını resmi memura (uygulamada çoğunlukla notere) bildirir; memur vasiyetnameyi yazar, mirasbırakan okuyup imzalar ve iki tanık önünde bunun son arzularını içerdiğini beyan eder. El yazılı vasiyetnamenin yıl, ay ve gün gösterilerek baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla yazılması ve imzalanması zorunludur. Sözlü vasiyet ise yalnız olağanüstü durumlarda başvurulabilecek bir yoldur. El yazılı vasiyetname saklanmak üzere açık veya kapalı olarak notere, sulh hakimine veya yetkili memura bırakılabilir. Şekil kurallarına uyulmaması vasiyetnamenin iptali sebebidir; bu yüzden şekil ayrıntıları önemlidir.

DAYANAK TMK m.533, TMK m.534, TMK m.538, TMK m.539

Mirasbırakan; yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş gibi olağanüstü durumlar yüzünden resmi veya el yazılı vasiyetname yapamıyorsa sözlü vasiyete başvurabilir. Bunun için son arzularını iki tanığa anlatır ve onlara bu beyana uygun bir vasiyetname yazma veya yazdırma görevi verir. Mirasbırakan için sonradan diğer şekillerde vasiyetname yapma olanağı doğarsa, bu tarihin üzerinden bir ay geçince sözlü vasiyet hükümden düşer. Yani sözlü vasiyet geçici bir çaredir; olağanüstü durum ortadan kalkınca kalıcı bir vasiyetname yapılması gerekir.

DAYANAK TMK m.539, TMK m.541

Mirasbırakan önceki vasiyetnamesini ortadan kaldırmaksızın yeni bir vasiyetname yaparsa, kuşkuya yer bırakmayacak biçimde önceki vasiyetnameyi tamamlamadıkça sonraki vasiyetname onun yerini alır. Belirli bir malın vasiyet edilmesi de, vasiyetnamede aksi belirtilmedikçe, mirasbırakanın sonradan o mal üzerinde bu vasiyetle bağdaşmayan bir tasarrufta bulunmasıyla, örneğin malı satmasıyla, ortadan kalkar. Birden çok belge bulunduğunda hepsinin sulh hakimine teslim edilmesi ve açılması gerekir; hangisinin hangi ölçüde geçerli olduğu tarihleri ve içerikleri karşılaştırılarak belirlenir.

DAYANAK TMK m.544, TMK m.595

Mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetnamenin, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hakimine teslim edilmesi zorunludur. Vasiyetnameyi düzenleyen veya saklayan görevli, mirasbırakanın isteğiyle saklayan, başka biçimde ele geçiren ya da ölenin eşyası arasında bulan kişi, ölümü öğrenir öğrenmez teslim görevini yerine getirmekle yükümlüdür; aksi hâlde doğacak zarardan sorumludur. Sulh hakimi teslim edilen vasiyetnameyi derhâl inceler, gerekli koruma önlemlerini alır ve imkân varsa ilgilileri dinleyerek terekenin yasal mirasçılara geçici olarak teslimine veya resmen yönetilmesine karar verir.

DAYANAK TMK m.595

Vasiyetname; ehliyetsizlik, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama, hukuka ya da ahlaka aykırılık veya şekle uyulmaması sebepleriyle iptal ettirilebilir. İptal davası açma hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl geçmekle düşer. Bu süreler hak düşürücüdür. Bununla birlikte hükümsüzlük, def'i yoluyla, yani karşı tarafın bir talebine savunma olarak, her zaman ileri sürülebilir.

DAYANAK TMK m.557, TMK m.559

Saklı pay ve tenkis davası: mirastan pay alamayan mirasçının hakkı

Miras sözleşmesinin geçerli olması için resmi vasiyetname şeklinde düzenlenmesi gerekir: taraflar arzularını resmi memura aynı zamanda bildirir ve düzenlenen sözleşmeyi memurun ve iki tanığın önünde imzalar. Miras sözleşmesi, tarafların yazılı anlaşmasıyla her zaman ortadan kaldırılabilir. Ayrıca sözleşmeyle mirasçı atanan veya kendisine mal bırakılan kişinin, sözleşmeden sonra mirasbırakana karşı mirasçılıktan çıkarma sebebi oluşturan bir davranışta bulunduğu ortaya çıkarsa mirasbırakan sözleşmeyi tek taraflı olarak ortadan kaldırabilir; bu da vasiyetname şekillerinden biriyle yapılır.

DAYANAK TMK m.545, TMK m.546

Mirasbırakan, bir mirasçısıyla karşılıksız veya bir karşılık sağlanarak mirastan feragat sözleşmesi yapabilir ve feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder. Bir karşılık sağlanarak yapılan feragat, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin altsoyu için de sonuç doğurur; yani çocuklar da kural olarak o mirastan pay alamaz. Mirastan feragat bir miras sözleşmesi olduğundan resmi vasiyetname şeklinde yapılmalıdır. Mirasbırakan feragat edene sağlığında tasarruf edilebilir kısmı aşan edimlerde bulunmuşsa diğer mirasçılar, feragat edenin yalnız saklı payını aşan kısım için tenkis isteyebilir.

DAYANAK TMK m.528, TMK m.545, TMK m.573

Saklı pay ve tenkis davası: mirastan pay alamayan mirasçının hakkı · Rehber: Tenkis davası

Mirasbırakan, kanunda sayılan ağır sebeplerin varlığı hâlinde saklı paylı mirasçısını ölüme bağlı tasarrufla mirasçılıktan çıkarabilir. Çıkarma, ancak mirasbırakan tasarrufunda çıkarma sebebini belirtmişse geçerlidir. Çıkarılan kişi itiraz ederse, sebebin varlığını çıkarmadan yararlanan mirasçı veya vasiyet alacaklısı ispat etmek zorundadır. Sebep ispat edilemez veya belirtilmemişse tasarruf, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir. Mirasçılıktan çıkarılan kişi mirastan pay alamaz ve tenkis davası açamaz; payı, mirasbırakan aksini öngörmediyse onun altsoyuna kalır. Hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoy, saklı payının yarısı için ayrıca çıkarılabilir.

DAYANAK TMK m.511, TMK m.512, TMK m.513

Saklı pay ve tenkis davası: mirastan pay alamayan mirasçının hakkı · Rehber: Tenkis davası

Mirasbırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldüren veya öldürmeye teşebbüs edenler; mirasbırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak sürekli biçimde vasiyet yapamayacak duruma getirenler; aldatma, zorlama veya korkutmayla mirasbırakana vasiyet yaptıran, yaptığı vasiyetten döndüren ya da bunları engelleyenler; mirasbırakanın yeniden yapamayacağı bir zamanda vasiyetnameyi kasten ortadan kaldıran veya bozanlar mirasçı olamaz ve ölüme bağlı tasarrufla hak da edinemez. Mirastan yoksunluk, mirasbırakanın affıyla ortadan kalkar. Yoksunluk yalnız yoksun olanı etkiler; onun altsoyu, mirasbırakandan önce ölmüş gibi mirasçı olur.

DAYANAK TMK m.578, TMK m.579

Her mirasçı, mirası reddetmek veya resmi deftere göre kabul etmek yerine terekenin resmi tasfiyesini isteyebilir. Bu istem, mirasçılardan biri mirası kabul etmişse dikkate alınmaz. Resmi tasfiye hâlinde mirasçılar terekenin borçlarından sorumlu olmaz. Tasfiye sulh mahkemesince veya atayacağı tasfiye memurlarınca yapılır, terekenin defteri tutulur ve ilanla alacaklılar ile borçluların bildirimde bulunması istenir. Mirasçılar ve alacaklılar tasfiye memurunun işlemlerine karşı, öğrendikleri tarihten başlayarak yedi gün içinde sulh mahkemesine yazılı olarak şikâyette bulunabilir. Alacağını alamayacağından kuşku duyan alacaklılar da belirli koşullarla ölümden veya vasiyetnamenin açılmasından başlayarak üç ay içinde resmi tasfiye isteyebilir.

DAYANAK TMK m.632, TMK m.633, TMK m.634

Mirasın reddi: üç aylık süre, şekil ve borçtan kurtulma · Rehber: Mirasın reddi

Tapu kütüğünde kayıtlı olmayan bir taşınmazı davasız ve aralıksız olarak yirmi yıl süreyle ve malik sıfatıyla zilyetliğinde bulunduran kişi, o taşınmazın tamamı, bir parçası veya bir payı üzerindeki mülkiyetin adına tescilini isteyebilir; buna olağanüstü zamanaşımı denir. Dava Hazineye ve ilgili kamu tüzel kişilerine karşı açılır; dava konusu gazete, internet haber sitesi ve taşınmazın bulunduğu yerde en az üç kez ilan edilir. Son ilandan başlayarak üç ay içinde haklı bir itiraz olmaz ve koşullar ispatlanırsa tescile karar verilir. Kanun, özel kanun hükümlerini saklı tutmaktadır.

DAYANAK TMK m.713

Tapu İptali ve Tescil Davası: Hangi Hâllerde ve Nasıl Açılır? · Rehber: Tapu iptali ve tescil

Paylı mülkiyette bir paydaş taşınmazdaki payını tamamen veya kısmen üçüncü kişiye satarsa diğer paydaşlar yasal önalım (şufa) hakkını kullanabilir. Hak, alıcıya karşı dava açılarak kullanılır ve satışın hak sahibine bildirildiği tarihten itibaren üç ay, her hâlde satıştan itibaren bir yıl geçmekle düşer; bu üst süre 7571 sayılı Kanunla iki yıldan bir yıla indirilmiştir. Satış, alıcı veya satıcı tarafından noter aracılığıyla bildirilir. Devlet İhale Kanunu kapsamındaki satışlarda ve cebri artırmayla satışlarda önalım hakkı kullanılamaz. Davacının, hakimce belirlenen bedeli kesin sürede yatırması gerekir; bu fıkra Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş olup iptal 6/8/2027'de yürürlüğe girecektir.

DAYANAK TMK m.732, TMK m.733, TMK m.734

Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu): Hisseli Mal Nasıl Paylaşılır?

"İştirak hâlinde mülkiyet" elbirliği mülkiyetidir ve çoğunlukla mirasçıların tereke üzerindeki ortaklığında görülür; bu hâlde mirasçıların her birinin belirli bir payı tapuda ayrı olarak görünmez ve kural olarak malı birlikte yönetirler. Bir mirasçı, terekedeki mallar üzerindeki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesini sulh hakiminden isteyebilir. Hakim diğer mirasçılara çağrıda bulunur; haklı bir itiraz ileri sürülmez veya belirlenen sürede paylaşma davası açılmazsa dönüştürmeye karar verilir. Mirasçılar yazılı bir paylaşma sözleşmesiyle de paylı mülkiyete geçmeyi kabul edebilir.

DAYANAK TMK m.644, TMK m.676

Miras ortaklığı: mirasçılar terekeyi nasıl paylaşır? · Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu): Hisseli Mal Nasıl Paylaşılır? · Rehber: Ortaklığın giderilmesi

Herkes taşınmaz mülkiyetinden doğan yetkilerini kullanırken, özellikle işletme faaliyetini sürdürürken, komşularını olumsuz etkileyecek taşkınlıktan kaçınmakla yükümlüdür. Taşınmazın durumuna, niteliğine ve yerel adete göre komşular arasında hoş görülebilecek dereceyi aşan duman, buğu, kurum, toz, koku çıkararak, gürültü veya sarsıntı yaparak rahatsızlık vermek yasaktır. Zarar gören komşu, taşkınlığın önlenmesini ve doğan zararın giderilmesini mahkemeden isteyebilir. Ölçü kişisel hassasiyet değil, yerel adete göre katlanılabilir eşiktir; bu nedenle ölçüm, tutanak veya bilirkişi incelemesi gibi delillerin toplanması önemlidir.

DAYANAK TMK m.737

Taşınmazından genel yola çıkmak için yeterli geçidi bulunmayan malik, tam bir bedel karşılığında komşularından geçit hakkı tanınmasını isteyebilir. Bu hak önce, önceki mülkiyet ve yol durumuna göre geçidin istenmesi en uygun düşen komşuya, daha sonra bundan en az zarar görecek olana karşı kullanılır. Zorunlu geçidin yeri ve genişliği iki tarafın menfaati gözetilerek belirlenir. Geçit hakkı bedelsiz değildir; komşuya ödenecek bedel mahkemece belirlenir. Uygulamada keşif ve bilirkişi incelemesiyle en az zarar veren güzergâh tespit edilir.

DAYANAK TMK m.747

Oturma hakkı, bir binadan veya bir bölümünden konut olarak yararlanma yetkisi veren sınırlı bir ayni haktır. Bu hak başkasına devredilemez ve mirasçılara geçmez. Hakkın şahsa özgülendiği açıkça belirtilmedikçe hak sahibi, aile ve ev halkıyla birlikte oturabilir. Binanın tamamından yararlanma hakkı varsa olağan bakım ve onarım giderleri hak sahibine, bina malikle birlikte kullanılıyorsa bakım giderleri malike aittir. Sağ kalan eş de belirli koşullarla ölen eşine ait ortak konut üzerinde intifa veya oturma hakkı tanınmasını isteyebilir.

DAYANAK TMK m.823, TMK m.824, TMK m.825, TMK m.240

Miras ortaklığı: mirasçılar terekeyi nasıl paylaşır?

Alacak sona erince ipotekli taşınmazın maliki, alacaklıdan ipoteği terkin ettirmesini isteyebilir. Uygulamada alacaklı bankanın veya kişinin terkin yazısı ya da tapuda terkin beyanı ile ipotek kaldırılır. Alacaklı terkine yanaşmazsa malik dava yoluyla terkin isteyebilir. Ayrıca ipotek süreli olarak kurulmuşsa, sürenin bitiminden itibaren otuz gün içinde İcra ve İflas Kanunu m.150/c'de belirtilen şerh konulmamışsa ipotek, malikin talebiyle tapu müdürlüğünce terkin edilir. Terkin öncesinde borcun tamamen kapandığını gösteren belgeyi almak yararlıdır.

DAYANAK TMK m.883

Kat irtifakı, henüz tamamlanmamış ya da iskânı alınmamış bir yapıda, arsa payına bağlı olarak ileride bağımsız bölüm üzerinde kat mülkiyeti kurulmasını sağlayan haktır; kat mülkiyeti ise tamamlanmış yapıdaki bağımsız bölüm üzerindeki mülkiyettir. Her ikisi de resmi senet ve tapu siciline tescil ile doğar. Kanuna göre yapı kullanma izin belgesi düzenlenen yapıların cins değişikliği resen yapılır ve kat irtifakı kurulu taşınmaz, başkaca belge aranmaksızın resen kat mülkiyetine çevrilir. Ana taşınmazın tamamı kat mülkiyetine çevrilmeden yalnız bir veya birkaç bölümü üzerinde kat mülkiyeti kurulamaz.

DAYANAK KMK m.10

Apartmanda Ortak Alan Uyuşmazlıkları: Kat Mülkiyeti Kanunu Ne Diyor?

Kat mülkiyeti kütüğünde mesken olarak gösterilen bağımsız bölümde sinema, kahvehane, bar, kulüp gibi eğlence ve toplantı yerleri, fırın, lokanta, pastane gibi gıda yerleri ve imalathane, basımevi, dükkân, galeri gibi yerler ancak kat malikleri kurulunun oybirliğiyle vereceği kararla açılabilir. Mesken veya işyeri olarak kayıtlı bölümlerde hastane, klinik, poliklinik, ecza laboratuvarı gibi kuruluşlar ise hiç açılamaz; bu nitelikte olmayan muayenehaneler bu yasağın dışındadır. Oybirliğiyle verilen karar, yöneticinin veya bir kat malikinin istemi üzerine bütün bağımsız bölümlerin kütük sayfalarına şerh verilir.

DAYANAK KMK m.24

Apartmanda Ortak Alan Uyuşmazlıkları: Kat Mülkiyeti Kanunu Ne Diyor?

Evet. Anonim şirketin kurulabilmesi için pay sahibi olan bir veya daha fazla kurucunun varlığı yeterlidir. Pay sahibi sayısı sonradan bire düşerse, durum işlem tarihinden itibaren yedi gün içinde yönetim kuruluna yazılı olarak bildirilir; yönetim kurulu da bildirimden itibaren yedi gün içinde şirketin tek pay sahipli olduğunu tescil ve ilan ettirir. Tek pay sahibinin adı, yerleşim yeri ve vatandaşlığı da tescil edilir. Tek pay sahibi genel kurulun tüm yetkilerine sahiptir; ancak genel kurul sıfatıyla aldığı kararların geçerli olması için yazılı olmaları şarttır.

DAYANAK TTK m.338, TTK m.408

Limited Şirketten Ayrılmak: Pay Devri, Çıkma ve Çıkarılma

Pay sahibi, finansal tablolar ve yıllık faaliyet raporunu genel kuruldan en az on beş gün önce şirket merkezinde inceleyebilir ve genel kurulda yönetim kurulundan şirket işleri hakkında bilgi isteyebilir. Bilgi alma veya inceleme istemi cevapsız bırakılır, haksız olarak reddedilir ya da ertelenirse pay sahibi reddi izleyen on gün içinde, diğer hâllerde makul bir süre sonra şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesine başvurabilir. Başvuru basit yargılama usulüyle incelenir ve mahkeme kararı kesindir. Bilgi alma hakkı esas sözleşmeyle veya şirket organlarının kararıyla kaldırılamaz veya sınırlandırılamaz.

DAYANAK TTK m.437

Genel Kurul Kararının İptali: Pay Sahibi Ne Zaman ve Nasıl Dava Açar?

Bononun kanunda sayılan zorunlu unsurları şunlardır: senet metninde "bono" veya "emre yazılı senet" kelimesi, kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, kime veya kimin emrine ödeneceği, düzenlenme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası. Bu unsurlardan birinin eksik olması, kanunun belirlediği istisnalar dışında senedin bono niteliğini kaybetmesine yol açar. Bono niteliğini kaybeden belge, borç ikrarını gösteren adi bir yazılı delil olarak değerlendirilebilir; ancak kambiyo senetlerine özgü takip yolu bu belgeye dayanılarak kullanılamayabilir.

DAYANAK TTK m.776

Çek ve Bonoya Dayalı Kambiyo Takibi: Beş Günlük İtiraz Yolu · Rehber: Ödeme emrine itiraz

Bonoyu düzenleyen kişi, poliçeyi kabul eden gibi sorumludur ve poliçeye ilişkin zamanaşımı hükümleri bonoya da uygulanır. Buna göre düzenleyene karşı senetten doğan istemler vadenin geldiği tarihten itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Hamilin cirantalara karşı istemleri, süresinde çekilen protesto tarihinden veya senette "gidersiz iade olunacaktır" kaydı varsa vadeden itibaren bir yılda; bir cirantanın diğer cirantalara karşı istemleri ise senedi ödediği veya kendisine karşı dava açıldığı tarihten itibaren altı ayda zamanaşımına uğrar.

DAYANAK TTK m.749, TTK m.778, TTK m.779

Çek ve Bonoya Dayalı Kambiyo Takibi: Beş Günlük İtiraz Yolu

Düzenlendiği yerde ödenecek çek on gün, düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecek çek ise bir ay içinde muhataba (bankaya) ibraz edilmelidir. Ödeneceği ülkeden başka bir ülkede düzenlenen çek, düzenleme ve ödeme yeri aynı kıtadaysa bir ay, ayrı kıtalardaysa üç ay içinde ibraz edilir. Bu süreler çekte yazılı düzenleme tarihinin ertesi günü başlar. İbraz süresi, çek borçlularına başvurma haklarının zamanaşımının başlangıcını da belirlediğinden takibi önemlidir.

DAYANAK TTK m.796, TTK m.814

Kaybolan veya Çalınan Çek ve Senet: Ödeme Yasağı ve İptal Davası

Hamilin cirantalara, düzenleyene ve diğer çek borçlularına karşı sahip olduğu başvurma hakları, ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Çek borçlularından birinin diğerine karşı başvurma hakları ise, çeki ödediği veya çekin dava yoluyla kendisine karşı ileri sürüldüğü tarihten itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar. Sürenin başlangıcı ibraz süresinin bitimine bağlı olduğundan, önce çekin hangi ibraz süresine tabi olduğu (aynı yer, farklı yer, yurt dışı) belirlenmelidir.

DAYANAK TTK m.796, TTK m.814

Kaybolan veya Çalınan Çek ve Senet: Ödeme Yasağı ve İptal Davası

Haksız rekabete ilişkin olarak kanunun 56. maddesinde sayılan davalar, davaya hakkı olan tarafın bu hakların doğumunu öğrendiği günden itibaren bir yıl ve her hâlde doğumlarından itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Haksız rekabet fiili aynı zamanda Türk Ceza Kanunu gereğince daha uzun dava zamanaşımına tabi bir suç oluşturuyorsa, bu uzun süre hukuk davaları için de geçerlidir. Dava açma hakkı olan kişi, ayrıca mevcut durumun korunması ve haksız rekabetin önlenmesi için ihtiyati tedbir isteyebilir.

DAYANAK TTK m.60, TTK m.61

Sözleşme sona erdikten sonra müvekkil, acentenin bulduğu yeni müşteriler sayesinde önemli menfaatler elde etmeye devam ediyorsa, acente bu müşterilerle yapılacak işlerden doğacak ücret hakkını kaybediyorsa ve hakkaniyete uygun düşüyorsa, acente uygun bir denkleştirme tazminatı isteyebilir. Tazminat, acentenin son beş yıllık faaliyeti sonucu aldığı yıllık komisyon veya diğer ödemelerin ortalamasını aşamaz. Acente haklı sebep olmadan sözleşmeyi feshetmişse veya kendi kusuru nedeniyle haklı olarak feshedilmişse bu hakkı yoktur. Denkleştirme isteminden önceden vazgeçilemez ve istem, sözleşmenin sona ermesinden itibaren bir yıl içinde ileri sürülmelidir. Hüküm, hakkaniyete aykırı düşmedikçe tek satıcılık gibi tekel hakkı veren sürekli ilişkilere de uygulanır.

DAYANAK TTK m.122

Her tacir ticari defterlerini, envanterleri, bilançolarını, finansal tablolarını, yıllık faaliyet raporlarını, aldığı ticari mektupları, gönderdiği mektupların suretlerini ve kayıtların dayandığı belgeleri on yıl saklamakla yükümlüdür. Saklama süresi, son kaydın yapıldığı veya belgenin oluştuğu takvim yılının bitişiyle başlar. Belgeler belirli koşullarla elektronik ortamda da saklanabilir. Defter ve belgeler saklama süresi içinde yangın, su baskını, deprem veya hırsızlık nedeniyle kaybolursa tacir, bunu öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde mahkemeden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir.

DAYANAK TTK m.82

Yıllık ücretli izne hak kazanmak için, deneme süresi dahil işyerinde en az bir yıl çalışmış olmak gerekir. İzin süresi hizmet süresine göre belirlenir: bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) olanlara on dört günden, beş yıldan fazla on beş yıldan az olanlara yirmi günden, on beş yıl (dahil) ve daha fazla olanlara yirmi altı günden az olamaz. On sekiz ve daha küçük yaştaki işçilerle elli ve daha yukarı yaştaki işçilerin izni yirmi günden az olamaz; yer altı işlerinde süreler dörder gün artırılır. Bu süreler asgaridir, sözleşmeyle artırılabilir. Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez.

DAYANAK İş K. m.53

Kıdem ve İhbar Tazminatı: Kimlere Ödenir, Nasıl Hesaplanır? · Rehber: İşçilik alacakları

İş sözleşmesi hangi nedenle sona ererse ersin, işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücret, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir. Bu alacağın zamanaşımı iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten başlar ve yıllık izin ücreti için zamanaşımı süresi beş yıldır. İşverence yapılan fesihte ihbar süresi ve yeni iş arama izinleri yıllık izinle iç içe kullandırılamaz. Kullanılmayan izin alacağının tespitinde izin defteri, imzalı izin formları ve bordrolar önem taşır.

DAYANAK İş K. m.59, İş K. Ek m.3

Kıdem ve İhbar Tazminatı: Kimlere Ödenir, Nasıl Hesaplanır? · Rehber: İşçilik alacakları

22/4/2026 tarihli 7578 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra kadın işçilerin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra on altı hafta olmak üzere toplam yirmi dört hafta çalıştırılmaması esastır; çoğul gebelikte doğum öncesi süreye iki hafta eklenir. Sağlık durumu uygunsa ve doktor onay verirse kadın işçi doğumdan önceki iki haftaya kadar çalışabilir; bu süreler doğum sonrasına eklenir. İsteği hâlinde, bu sürenin tamamlanmasından sonra altı aya kadar ücretsiz izin verilir. Eşi doğum yapan işçiye ise aynı Kanunla on gün ücretli izin öngörülmüştür. Bir yaşından küçük çocuğu için kadın işçiye günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir.

DAYANAK İş K. m.74, İş K. Ek m.2

Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir. Bu durum toplu bir nitelik kazansa bile grev sayılmaz ve bu nedenle çalışmayan işçinin sözleşmesi feshedilemez, yerine yeni işçi alınamaz. Gününde ödenmeyen ücret için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır. Ücret en geç ayda bir ödenir ve ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır. İşçi, şartları varsa sözleşmeyi haklı nedenle feshetme yoluna da gidebilir; hangi yolun seçileceği somut durumun belgelenmesine bağlı olduğundan ödeme gecikmelerinin yazılı kayda geçirilmesi yararlıdır.

DAYANAK İş K. m.32, İş K. m.34

Kıdem ve İhbar Tazminatı: Kimlere Ödenir, Nasıl Hesaplanır? · Rehber: İşçilik alacakları

Taraflar iş sözleşmesine deneme kaydı koyduğunda, bu süre en çok iki ay olabilir; toplu iş sözleşmeleriyle dört aya kadar uzatılabilir. Deneme süresi içinde taraflar sözleşmeyi bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız feshedebilir. Ancak işçinin çalıştığı günler için ücret ve diğer hakları saklıdır. Deneme süresi, yıllık izne hak kazanmada geçen bir yıllık sürenin içinde sayılır. Deneme kaydının ispatı bakımından sözleşmede açıkça yazılması ve sürenin başlangıç tarihinin belirlenmesi önem taşır.

DAYANAK İş K. m.15, İş K. m.53

İşe İade Davası: Bir Aylık Süre, Arabuluculuk ve Sonuçları · Rehber: İşe iade

Kötüniyet tazminatı, iş güvencesi hükümlerinin (İş Kanunu m.18-21) uygulanma alanı dışında kalan işçilerin iş sözleşmesinin fesih hakkı kötüye kullanılarak sona erdirilmesi hâlinde istenebilir. Tazminat, işçinin bildirim süresinin üç katı tutarındadır. Fesih için bildirim şartına da uyulmamışsa ayrıca ihbar tazminatı ödenir. Hesapta çıplak ücrete ek olarak işçiye sağlanan para ve para ile ölçülebilen menfaatler de dikkate alınır. Kötüniyet tazminatının zamanaşımı beş yıldır. İş güvencesi kapsamındaki işçi ise bu tazminat yerine işe iade yoluna başvurur.

DAYANAK İş K. m.17, İş K. Ek m.3

İşe İade Davası: Bir Aylık Süre, Arabuluculuk ve Sonuçları · Rehber: İşçilik alacakları

İş ilişkisinde dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep gibi sebeplere dayalı ayrım yapılamaz. İşveren esaslı sebep olmadıkça kısmi süreli veya belirli süreli çalışana farklı işlem yapamaz; aynı veya eşit değerdeki iş için cinsiyet nedeniyle daha düşük ücret kararlaştırılamaz. Bu kurallara aykırı davranıldığında işçi, dört aya kadar ücreti tutarındaki uygun bir tazminattan başka yoksun bırakıldığı hakları da talep edebilir. İspat yükü kural olarak işçidedir; ancak işçi ihlal ihtimalini güçlü biçimde gösteren bir durum ortaya koyarsa, ihlal olmadığını ispat yükü işverene geçer.

DAYANAK İş K. m.5, İş K. Ek m.3

Belirli süreli iş sözleşmesi, belirli süreli işlerde veya belli bir işin tamamlanması ya da belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlı olarak yazılı şekilde yapılan sözleşmedir. Esaslı bir neden olmadıkça birden fazla üst üste (zincirleme) yapılamaz; aksi hâlde iş sözleşmesi başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir. Esaslı nedene dayalı zincirleme sözleşmeler ise belirli süreli olma özelliğini korur. Sözleşmenin belirsiz süreli sayılması, kıdem, ihbar ve iş güvencesi gibi haklar bakımından sonuç doğurur.

DAYANAK İş K. m.11

İşe İade Davası: Bir Aylık Süre, Arabuluculuk ve Sonuçları

İşçinin işverenden alacağına ilişkin ibra sözleşmesinin geçerli olması için; yazılı olması, ibra tarihi itibarıyla sözleşmenin sona ermesinden başlayarak en az bir aylık sürenin geçmiş bulunması, ibra konusu alacağın türünün ve miktarının açıkça belirtilmesi ve ödemenin hak tutarına nazaran noksansız ve banka aracılığıyla yapılması şarttır. Bu unsurları taşımayan ibranameler kesin olarak hükümsüzdür. Hakkın gerçek tutarda ödendiğini içermeyen belgeler, içerdikleri miktarla sınırlı olarak makbuz hükmündedir. Bu kurallar destekten yoksun kalanlar dahil hizmet sözleşmesinden doğan bütün tazminat alacaklarına da uygulanır.

DAYANAK TBK m.420

Kıdem ve İhbar Tazminatı: Kimlere Ödenir, Nasıl Hesaplanır? · İş Kazasında Tazminat: İşverenin Sorumluluğu ve Dava Süreci · Rehber: İşçilik alacakları

İcra ve iflas dairelerinin yaptığı işlemler kanuna aykırı veya olaya uygun değilse icra mahkemesine şikâyet yoluna gidilebilir; kanunun mahkemeye bıraktığı konular bunun dışındadır. Şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır. Bununla birlikte bir hakkın yerine getirilmemesi veya işin sebepsiz sürüncemede bırakılması nedeniyle her zaman şikâyette bulunulabilir. Şikâyet icra dairesine değil, icra mahkemesine yapılır. Sürenin öğrenme tarihinden başladığı dikkate alınarak öğrenme anının belgelenmesi önemlidir.

DAYANAK İİK m.16

Haczedilemeyen Mallar ve Maaş Haczi: Borçlunun Korunan Alanı · Rehber: İcra işlemine şikâyet

Ödeme emrindeki süre geçtikten ve borçlu itiraz etmişse itiraz kaldırıldıktan sonra alacaklı haciz konulmasını isteyebilir. Haciz isteme hakkı, ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren bir yıl geçmekle düşer. İtiraz veya dava hâlinde bunların başlangıcından hükmün kesinleşmesine kadar, taksit sözleşmesi yapılmışsa sözleşmenin ihlaline kadar geçen süre bu hesaba katılmaz. Haciz talebi kanuni süre içinde yapılmazsa dosya işlemden kaldırılır. Alacaklı dosyayı yenileme talebiyle yeniden işleme koydurabilir; yenileme talebi borçluya tebliğ edilmeden yeniden haciz yapılamaz. Alacaklı ayrıca UYAP üzerinden borçlunun mal varlığını sorgulayabilir.

DAYANAK İİK m.78

Ödeme Emri Geldiğinde Ne Yapılır? İtiraz Süresi ve Sonuçları · Rehber: Ödeme emrine itiraz

Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu olmadığının tespiti için menfi tespit davası açabilir. Takipten önce açılan davada mahkeme, talep üzerine alacağın yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere teminat karşılığında icra takibinin durdurulması için ihtiyati tedbir verebilir. Takipten sonra açılan davada takip durdurulamaz; ancak yine en az yüzde on beş teminatla icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi istenebilir. Dava borçlu lehine sonuçlanırsa takip durur; takibin haksız ve kötüniyetli olduğu anlaşılırsa alacaklı, takip konusu alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilir.

DAYANAK İİK m.72

İtirazın İptali Davası ve İcra İnkâr Tazminatı: Süre ve Şartlar · Rehber: Menfi tespit davası

Takibe itiraz etmemiş veya itirazı kaldırılmış olduğu için borçlu olmadığı bir parayı tamamen ödemek zorunda kalan kişi, ödediği tarihten itibaren bir yıl içinde genel hükümlere göre mahkemeye başvurarak paranın geri verilmesini isteyebilir; buna istirdat davası denir. Davacı yalnızca paranın ödenmesi gerekmediğini ispat etmekle yükümlüdür. Menfi tespit davası açıp tedbir almamış ve dava sürerken borcu ödemiş olan borçlunun davası da istirdat davası olarak devam eder. Dava, takibi yapan icra dairesinin bulunduğu yer mahkemesinde veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir.

DAYANAK İİK m.72

İtirazın İptali Davası ve İcra İnkâr Tazminatı: Süre ve Şartlar · Rehber: Menfi tespit davası

Haciz ihbarnamesi, borçlunun üçüncü kişideki alacağının veya malının haczedildiğini bildirir ve üçüncü kişiye artık borcunu yalnızca icra dairesine ödeyebileceğini ihtar eder. İhbarnameyi alan üçüncü kişi borcu olmadığı, malın elinde bulunmadığı ya da borcun önceden ödendiği gibi bir iddiadaysa bunu tebliğden itibaren yedi gün içinde icra dairesine bildirmek zorundadır. Süresinde itiraz etmezse borç zimmetinde sayılır ve ikinci bir ihbarname gönderilir; buna da itiraz edilmez ve ödeme yapılmazsa on beş gün içinde menfi tespit davası açılması gerekir. Bu davayı kaybeden üçüncü kişi, dava konusunun yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir.

DAYANAK İİK m.89

Haczedilemeyen Mallar ve Maaş Haczi: Borçlunun Korunan Alanı · Rehber: İcra işlemine şikâyet

İhalenin feshi, ihale tarihinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinden şikâyet yoluyla istenebilir. Bu hakkı kanuna göre yalnız satış isteyen alacaklı, borçlu, malın resmi sicilinde kayıtlı ilgililer, sınırlı ayni hak sahipleri ve pey sürerek ihaleye katılanlar kullanabilir; bunlar dışındakilerin talebi 7571 sayılı Kanunla eklenen hükümle dosya üzerinden ve kesin olarak reddedilir. Satış ilanı tebliğ edilmemişse veya fesat sonradan öğrenilmişse süre öğrenme tarihinden başlar; ancak ihale kararının elektronik satış portalında ilanından itibaren bir yılı geçemez. Talep esastan reddedilirse talep eden, ihale bedelinin yüzde onuna kadar para cezasına mahkûm edilebilir.

DAYANAK İİK m.134

Rehber: İcra işlemine şikâyet

Rehinle güvence altına alınmamış ve vadesi gelmiş bir para alacağının alacaklısı, borçlunun mallarını ihtiyaten haczettirebilir. Vadesi gelmemiş alacak için ihtiyati haciz ancak borçlunun belirli bir yerleşim yeri yoksa veya borçlu mallarını kaçırma, gizleme ya da kendisi kaçma hazırlığındaysa istenebilir. Kendisi dinlenmeden hakkında ihtiyati haciz verilen borçlu; haczin dayandığı sebeplere, mahkemenin yetkisine ve teminata karşı, huzurunda yapılan hacizlerde haczin uygulanmasından, aksi hâlde haciz tutanağının tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir. Menfaati ihlal edilen üçüncü kişiler de öğrenmeden itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir. İtiraz üzerine verilen karara karşı istinafa gidilebilir; bu, kararın uygulanmasını durdurmaz.

DAYANAK İİK m.257, İİK m.265

Rehber: İhtiyati haciz

Konkordato mühleti içinde borçlu aleyhine, 6183 sayılı Kanuna göre yapılanlar dahil hiçbir takip yapılamaz ve önceden başlamış takipler durur. İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları uygulanmaz; bir takip işlemiyle kesilebilen zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemez. Bununla birlikte kanunda birinci sırada sayılan imtiyazlı alacaklar için haciz yoluyla takip yapılabilir. Tasdik edilen proje aksini öngörmedikçe kesin mühlet tarihinden itibaren rehinle güvence altına alınmamış alacaklara faiz işlemesi durur. Alacakların komisere bildirilmesine ilişkin ilan ve süreler ayrıca takip edilmelidir.

DAYANAK İİK m.294

Kiracı, aksine sözleşme veya yerel adet yoksa, kira bedelini ve gerekiyorsa yan giderleri her ayın sonunda ve en geç kira süresinin bitiminde ödemekle yükümlüdür. Uygulamada kira sözleşmelerinde genellikle peşin ödeme ve belirli bir ödeme günü kararlaştırılır; bu durumda sözleşmedeki gün esas alınır. Ödemelerin banka havalesiyle ve açıklama kısmında hangi aya ait olduğu belirtilerek yapılması, ileride temerrüt ve tahliye uyuşmazlıklarında ispatı kolaylaştırır. Kira bedeli alacaklarında zamanaşımı beş yıldır.

DAYANAK TBK m.314, TBK m.147

Kiracı Hangi Sebeplerle Tahliye Edilebilir? Yollar ve Süreler · Rehber: Kira bedeli alacağı

Kiracı, kiraya verenin yazılı rızasıyla kiralananda yenilik ve değişiklik yapabilir. Rıza gösteren kiraya veren, yazılı olarak kararlaştırılmış olmadıkça kiralananın eski durumuyla geri verilmesini isteyemez. Kiracı da aksine yazılı bir anlaşma yoksa, rızayla yaptığı yenilik ve değişiklikler nedeniyle kiralananda ortaya çıkan değer artışının karşılığını isteyemez. Bu nedenle tadilat öncesinde hem iznin hem de çıkışta eski hâle getirme ve masraf paylaşımı konularının yazılı olarak düzenlenmesi, sonradan doğabilecek uyuşmazlıkları azaltır.

DAYANAK TBK m.321

Depozito İadesi ve Kiralananın Teslimi: Hak ve Yükümlülükler

Kiracı, kiraya verene zarar verecek bir değişikliğe yol açmamak koşuluyla kiralananı başkasına kiraya verebilir veya kullanım hakkını devredebilir. Ancak konut ve çatılı işyeri kiralarında kiraya verenin yazılı rızası olmadıkça kiracı kiralananı başkasına kiralayamaz ve kullanım hakkını devredemez. Alt kiracı kiralananı kiracıya tanınandan başka biçimde kullanırsa kiracı, kiraya verene karşı sorumlu olur; kiraya veren de kiracısına karşı haklarını alt kiracıya karşı kullanabilir. İzinsiz alt kira, sözleşmeye aykırılık olarak değerlendirilebilir.

DAYANAK TBK m.322

Kiracı Hangi Sebeplerle Tahliye Edilebilir? Yollar ve Süreler

Kiracı, sözleşme süresine veya fesih dönemine uymaksızın kiralananı geri verirse, kira sözleşmesinden doğan borçları, kiralananın benzer koşullarla kiraya verilebileceği makul bir süre için devam eder. Kiracı bu süre dolmadan, kiraya verenden kabul etmesi beklenebilecek, ödeme gücü olan ve kira ilişkisini devralmaya hazır yeni bir kiracı bulursa borçları sona erer. Kiraya veren de yapmaktan kurtulduğu giderleri ve kiralananı başka biçimde kullanarak elde ettiği ya da kasten elde etmekten kaçındığı yararları kira bedelinden indirmekle yükümlüdür. Makul sürenin ne kadar olduğu taşınmazın niteliğine ve piyasa koşullarına göre belirlenir.

DAYANAK TBK m.325

Depozito İadesi ve Kiralananın Teslimi: Hak ve Yükümlülükler · Rehber: Kira bedeli alacağı

Sözleşmenin kurulmasından sonra kiralanan herhangi bir sebeple el değiştirirse, yeni malik kira sözleşmesinin tarafı olur. Yani ev satıldı diye kira sözleşmesi kendiliğinden sona ermez; kiracı kira bedelini bundan sonra yeni malike öder ve sözleşmedeki haklarını yeni malike karşı da ileri sürebilir. Kamulaştırmaya ilişkin hükümler saklıdır. Yeni malikin, kendi veya yakınlarının konut gereksinimi gibi sebeplerle tahliye isteme imkânı ise kanunda ayrıca ve belirli sürelere bağlı olarak düzenlenmiştir.

DAYANAK TBK m.310

Kiracı Hangi Sebeplerle Tahliye Edilebilir? Yollar ve Süreler · Rehber: Kiracının tahliyesi

Kiracının ölümüyle kira sözleşmesi kendiliğinden sona ermez. Kiracının mirasçıları, yasal fesih bildirim süresine uyarak en yakın fesih dönemi sonu için sözleşmeyi feshedebilir. Taşınmaz kiralarında taraflar, yerel adette belirlenen kira döneminin sonu için veya böyle bir adet yoksa altı aylık kira döneminin sonu için üç aylık fesih bildirim süresine uyarak fesih yapabilir. Konut ve çatılı işyeri kiralarında fesih bildiriminin yazılı yapılması geçerlilik şartıdır. Mirasçılar feshetmezse sözleşme devam eder.

DAYANAK TBK m.333, TBK m.329, TBK m.348

Mirasın reddi: üç aylık süre, şekil ve borçtan kurtulma

Konut ve çatılı işyeri kiralarında belirli süreli sözleşmede kiracı, sürenin bitiminden en az on beş gün önce bildirimde bulunmazsa sözleşme aynı koşullarla bir yıl uzamış sayılır. Belirsiz süreli sözleşmelerde kiracı her zaman, genel hükümlere göre fesih bildirimiyle sözleşmeyi sona erdirebilir; taşınmaz kiralarında bu, yerel adetteki kira döneminin veya altı aylık dönemin sonu için üç aylık bildirim süresine uyularak yapılır. Fesih bildiriminin yazılı olması zorunludur. Aile konutu olarak kiralanan taşınmazda kiracı, eşinin açık rızası olmadıkça sözleşmeyi feshedemez.

DAYANAK TBK m.347, TBK m.329, TBK m.348, TBK m.349

Kiracı Hangi Sebeplerle Tahliye Edilebilir? Yollar ve Süreler

Aile konutu olarak kullanılmak üzere kiralanan taşınmazlarda kiracı, eşinin açık rızası olmadıkça kira sözleşmesini feshedemez. Rızanın alınması mümkün değilse veya eş haklı sebep olmaksızın rızadan kaçınırsa kiracı, hakimden bu konuda karar vermesini isteyebilir. Kiracı olmayan eş, kiraya verene bildirimde bulunarak kira sözleşmesinin tarafı sıfatını kazanabilir; bu durumda kiraya veren, fesih bildirimini ve ödeme süresi veren fesih ihtarını kiracıya ve eşine ayrı ayrı bildirmek zorundadır. Bu bildirim, kiracı olmayan eşin konut üzerindeki güvencesini artırır.

DAYANAK TBK m.349

Kiracı Hangi Sebeplerle Tahliye Edilebilir? Yollar ve Süreler

Hayır. Kira sözleşmelerinde kira bedelinin belirlenmesi dışında kiracı aleyhine değişiklik yapılamaz. Ayrıca kiraya verenin kiralananı kararlaştırılan tarihte, amaçlanan kullanıma elverişli biçimde teslim etme ve bu durumda bulundurma borcu, konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracı aleyhine değiştirilemez. Kanunun kiracıyı koruyan emredici hükümlerine aykırı şartlar, sözleşmede yer alsa bile kiracıyı bağlamaz. Hangi şartın geçersiz sayılacağı, ilgili hükmün emredici olup olmadığına göre değerlendirilir.

DAYANAK TBK m.343, TBK m.301

Kira Artış Oranı ve Kira Tespit Davası: Sınır, Süre ve Yöntem

Haksız şart, tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye konulan ve dürüstlük kuralına aykırı biçimde tüketici aleyhine dengesizlik yaratan şarttır. Tüketici sözleşmelerindeki haksız şartlar kesin olarak hükümsüzdür; sözleşmenin geri kalanı geçerliliğini korur. Önceden hazırlanmış standart sözleşmede yer alan ve tüketicinin içeriğine etki edemediği şartın müzakere edilmediği kabul edilir; aksini ispat yükü sözleşmeyi düzenleyendedir. Açık ve anlaşılır olmayan ya da birden çok anlama gelen hükümler tüketici lehine yorumlanır. Ancak asıl edimler arasındaki fiyat dengesi, açık yazılmışsa haksızlık denetimine konu olmaz.

DAYANAK 6502 s.K. m.5

Tüketici Hakem Heyetine Başvuru: Parasal Sınır, Usul ve İtiraz · Rehber: Ayıplı mal ve hizmet uyuşmazlıkları

Sözleşmede belirlenen sürede başlamayan ya da kararlaştırılan veya objektif olarak beklenen özellikleri taşımayan hizmet ayıplıdır. Bu durumda tüketici; hizmetin yeniden görülmesi, ortaya çıkan eserin ücretsiz onarımı, ayıp oranında bedelden indirim veya sözleşmeden dönme haklarından birini seçebilir; sağlayıcı bu tercihi yerine getirmekle yükümlüdür ve masraflar sağlayıcıya aittir. Yeniden görme veya onarım seçilirse bu talep, sağlayıcıya yöneltildiği tarihten itibaren otuz iş gününü geçmeden yerine getirilmelidir; aksi hâlde tüketici diğer haklarını kullanabilir. Tüketici ayrıca Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre tazminat da isteyebilir.

DAYANAK 6502 s.K. m.13, 6502 s.K. m.15

Ayıplı Mal Aldım: Tüketicinin Dört Seçimlik Hakkı ve Süreler · Rehber: Ayıplı mal ve hizmet uyuşmazlıkları

Taksitle satışta satıcının kalan borcun tümünü isteme (muacceliyet) hakkını sözleşmede saklı tutmuş olması gerekir. Bu hak ancak satıcının bütün edimlerini yerine getirmiş olması ve tüketicinin, bedelin en az onda birini oluşturan ve birbirini izleyen en az iki taksidi veya bedelin en az dörtte birini oluşturan bir taksidi ödemede temerrüde düşmesi hâlinde kullanılabilir. Satıcı ayrıca tüketiciye en az otuz gün süre vererek muacceliyet uyarısında bulunmak zorundadır. Muaccel kılınan taksitlerin hesabında faiz, komisyon ve benzeri masraflar dikkate alınmaz.

DAYANAK 6502 s.K. m.19

Rehber: Ayıplı mal ve hizmet uyuşmazlıkları

Tüketici, konut finansmanı borcunun bir veya birkaç taksitini ya da tamamını erken ödeyebilir; kuruluş erken ödenen tutara göre faiz ve diğer maliyetlerde indirim yapmakla yükümlüdür. Faiz oranı sabitse ve sözleşmede yer verilmişse erken ödeme tazminatı istenebilir; bu tazminat, erken ödenen tutarın kalan vadesi otuz altı ayı aşmayan kredilerde yüzde birini, otuz altı ayı aşan kredilerde yüzde ikisini geçemez. Faiz oranı değişken belirlenmişse erken ödeme tazminatı istenemez. Bu kurallar konut finansmanı sözleşmelerine ilişkindir; diğer kredi türleri için kanunda ayrı hükümler bulunur.

DAYANAK 6502 s.K. m.37

Tüketiciden kaynaklanmayan nedenlerle paket tur sözleşmesinin esaslı unsurlarından biri değişirse veya tur başlamadan iptal edilirse tüketici; değişikliği ya da sunulan alternatif turu kabul edebilir veya sözleşmeden dönebilir. Dönme hâlinde düzenleyici veya aracı, tüketicinin ödediği tüm bedeli herhangi bir kesinti yapmadan derhâl iade etmek zorundadır. Tur sırasında ortaya çıkan eksiklikler için bedelden indirim istenebilir. Düzenleyici sözleşmenin hiç veya gereği gibi ifa edilmemesinden doğan her türlü zarardan sorumludur ve tüketici boşa harcanan tatil zamanı için de uygun bir tazminat isteyebilir.

DAYANAK 6502 s.K. m.51

Tüketici Hakem Heyetine Başvuru: Parasal Sınır, Usul ve İtiraz · Rehber: Ayıplı mal ve hizmet uyuşmazlıkları · Rehber: Tüketici hakem heyetine başvuru

Belirli süreli abonelik sözleşmelerine, sözleşmenin belirlenen süre kadar kendiliğinden uzayacağına ilişkin hüküm konulamaz. Tüketici; belirsiz süreli veya süresi bir yıldan uzun olan belirli süreli abonelik sözleşmesini gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin istediği zaman feshedebilir. Fesih bildiriminin kâğıt üzerinde veya kalıcı veri saklayıcısıyla yapılması yeterlidir ve sağlayıcı, sözleşmenin kurulduğu yöntemden daha ağır bir fesih yöntemi belirleyemez. Sağlayıcı, fesihten itibaren on beş gün içinde ödenmiş ücretin kalan kısmını kesintisiz iade eder. Özel mevzuatı bulunan elektronik haberleşme gibi alanlarda ayrıca o mevzuat da dikkate alınır.

DAYANAK 6502 s.K. m.52

İnternetten Alışverişte Cayma Hakkı: On Dört Gün ve İstisnalar · Rehber: Ayıplı mal ve hizmet uyuşmazlıkları

Üretici ve ithalatçılar, tüketiciye yönelik mallar için içeriği yönetmelikle belirlenen bir garanti belgesi düzenlemek zorundadır; belgenin doldurulup tüketiciye verilmesi satıcının sorumluluğundadır. Garanti süresi malın teslim tarihinden başlamak üzere asgari iki yıldır; bazı mallar için Bakanlık farklı bir ölçü birimi belirleyebilir. Garanti belgesi yükümlülüğüne aykırılık, kanunda idari para cezasına bağlanmıştır. Hangi malların garanti belgesiyle satılması gerektiği yönetmelikle belirlenir. Garanti süresi içinde onarım hakkı kullanılmışsa, malın tekrar arızalanması gibi hâllerde tüketici diğer seçimlik haklarına başvurabilir.

DAYANAK 6502 s.K. m.56, 6502 s.K. m.77

Ayıplı Mal Aldım: Tüketicinin Dört Seçimlik Hakkı ve Süreler · Rehber: Ayıplı mal ve hizmet uyuşmazlıkları

Üretici ve ithalatçılar, mallar için Bakanlıkça belirlenen kullanım ömrü süresince satış sonrası bakım ve onarım hizmetlerini sağlamak zorundadır. Garanti süresi bittikten sonra kullanım ömrü boyunca bu hizmet sağlanmazsa tüketici zararının tazminini isteyebilir. Yetkili servisteki tamir süresi yönetmelikle belirlenen azami süreyi geçemez. Bir üreticiye bağlı olmadan çalışan servisler de verdikleri hizmetten tüketiciye karşı sorumludur ve "özel servis" ibaresini kullanmak zorundadır. İthalatçının faaliyeti sona ererse garanti süresince satıcı, üretici ve yeni ithalatçı müteselsilen sorumludur.

DAYANAK 6502 s.K. m.58

Ayıplı Mal Aldım: Tüketicinin Dört Seçimlik Hakkı ve Süreler · Rehber: Ayıplı mal ve hizmet uyuşmazlıkları

Tüketici işlemlerinden ve tüketiciye yönelik uygulamalardan doğan uyuşmazlıklarda tüketici mahkemeleri görevlidir. Tüketici davaları, tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde de açılabilir. Tüketiciler, tüketici örgütleri ve Bakanlık tarafından tüketici mahkemelerinde açılan davalar Harçlar Kanunundaki harçlardan muaftır; ancak bilirkişi ve tebligat gibi yargılama giderleri ayrı bir konudur. Davalar Hukuk Muhakemeleri Kanununun özel yargılama usullerini düzenleyen altıncı kısmına göre yürütülür. Bazı uyuşmazlıklarda önce tüketici hakem heyetine başvurulması, bazılarında ise dava şartı olarak arabuluculuk gerekir; hangi yolun izleneceği uyuşmazlığın değerine göre değişir.

DAYANAK 6502 s.K. m.73

Tüketici Hakem Heyetine Başvuru: Parasal Sınır, Usul ve İtiraz · Dava Şartı Arabuluculuk: Hangi Uyuşmazlıklarda, Nasıl İşler? · Rehber: Ayıplı mal ve hizmet uyuşmazlıkları · Rehber: Tüketici hakem heyetine başvuru

Haksız fiilden doğan tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Tazminat, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü bir suçtan doğmuşsa bu uzun süre uygulanır. Haksız fiil nedeniyle zarar gören aleyhine bir borç doğmuşsa, zarar gören tazminat istemi zamanaşımına uğramış olsa bile bu borcu ödemekten her zaman kaçınabilir. İki yıllık sürenin başlangıcı için hem zararın hem de sorumlunun öğrenilmesi gerekir.

DAYANAK TBK m.72

Manevi Tazminat Nedir, Miktarı Nasıl Belirlenir?

Adam çalıştıran, çalışanının kendisine verilen işi yaparken başkalarına verdiği zararı gidermekle yükümlüdür. İşveren, çalışanını seçerken, talimat verirken, gözetim ve denetimde bulunurken zararın doğmasını engellemek için gerekli özeni gösterdiğini ispat ederse sorumlu olmaz. Bir işletmede adam çalıştıran ise, işletmenin çalışma düzeninin zararın doğmasını önlemeye elverişli olduğunu ispat etmedikçe işletme faaliyetlerinden doğan zarardan sorumludur. İşveren ödediği tazminat için, zarar veren çalışana ancak onun bizzat sorumlu olduğu ölçüde rücu edebilir.

DAYANAK TBK m.66

Tıbbi Hatada Tazminat: Özel Hastane mi, Devlet Hastanesi mi?

Bir hayvanın bakımını ve yönetimini sürekli veya geçici olarak üstlenen kişi, hayvanın verdiği zararı gidermekle yükümlüdür. Hayvan bulunduran, zararın doğmasını engellemek için gerekli özeni gösterdiğini ispat ederse sorumlu olmaz; yani ispat yükü zarar gören değil hayvanı bulunduran üzerindedir. Hayvan başkası veya başkasına ait bir hayvan tarafından ürkütülmüşse, hayvanı bulunduranın bu kişilere rücu hakkı saklıdır. Bir kişinin hayvanı başkasının taşınmazına zarar verirse taşınmazın zilyedi hayvanı yakalayıp zarar giderilinceye kadar alıkoyabilir; bu durumda sahibine derhâl bilgi vermek zorundadır.

DAYANAK TBK m.67, TBK m.68

Manevi Tazminat Nedir, Miktarı Nasıl Belirlenir?

Bir binanın veya diğer yapı eserlerinin maliki, bunların yapımındaki bozukluklardan veya bakımındaki eksikliklerden doğan zararı gidermekle yükümlüdür. Kanun bu sorumluluk için malikin kusurunu şart koşmaz. İntifa ve oturma hakkı sahipleri de binanın bakımındaki eksikliklerden doğan zararlardan malikle birlikte müteselsilen sorumludur. Sorumluların, kendilerine karşı sorumlu olan diğer kişilere, örneğin yükleniciye, rücu hakkı saklıdır. Apartmanın ortak yerlerinden kaynaklanan zararlarda kat maliklerinin durumu ayrıca değerlendirilir.

DAYANAK TBK m.69

Apartmanda Ortak Alan Uyuşmazlıkları: Kat Mülkiyeti Kanunu Ne Diyor?

Birden çok kişi birlikte bir zarara sebebiyet verdiklerinde veya aynı zarardan çeşitli sebeplerle sorumlu olduklarında haklarında müteselsil sorumluluk hükümleri uygulanır. Bu, zarar görenin tazminatın tamamını sorumlulardan dilediğine karşı isteyebileceği anlamına gelir. Ödeme yapan sorumlu, iç ilişkide diğer sorumlulara rücu edebilir. Örneğin bir trafik kazasında sürücü, araç işleteni ve sigorta şirketi farklı sebeplerle aynı zarardan sorumlu olabilir. Davanın kime karşı açılacağı, tahsil imkânı da gözetilerek belirlenir.

DAYANAK TBK m.61

Trafik Kazasında Sigortaya Başvuru ve Tazminat Kalemleri · Rehber: Trafik kazasından tazminat

Zarar gören, zararı doğuran fiile razı olmuş veya zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuş yahut tazminat yükümlüsünün durumunu ağırlaştırmışsa hakim tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir. Örneğin emniyet kemeri takmamak ya da tedaviyi aksatmak gibi davranışlar bu kapsamda değerlendirilebilir. Ayrıca zarara hafif kusuruyla sebep olan tazminat yükümlüsü, tazminatı ödediğinde yoksulluğa düşecekse ve hakkaniyet gerektiriyorsa hakim tazminatı indirebilir. İndirimin oranı, tarafların kusur durumuna göre somut olayda belirlenir.

DAYANAK TBK m.52

Trafik Kazasında Sigortaya Başvuru ve Tazminat Kalemleri · Rehber: Trafik kazasından tazminat

Haklı bir sebep olmaksızın başkasının malvarlığından zenginleşen kişi, bunu geri vermekle yükümlüdür; buna sebepsiz zenginleşme denir. Sebepsiz zenginleşmeden doğan istem hakkı, hak sahibinin geri isteme hakkı olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde zenginleşmenin gerçekleştiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Yanlış gönderimde önce bankaya başvurulması ve dekontun saklanması yararlıdır; karşı taraf iade etmezse dava veya icra yoluna gidilebilir. Hangi yolun izleneceği tutar ve delil durumuna göre değişir.

DAYANAK TBK m.82

Borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kendisine hiçbir kusur yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe alacaklının bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür. Yani sözleşmeye aykırılık hâlinde kusurun bulunmadığını ispat yükü borçludadır. Alacaklının zararını ve zararın sözleşmeye aykırılıktan doğduğunu belgelemesi gerekir. Sözleşmeden doğan alacaklar kanunda aksine hüküm yoksa on yıllık zamanaşımına tabidir; ancak kira, faiz, ücret gibi dönemsel edimler, vekalet ve eser sözleşmesinden doğan bazı alacaklar beş yıllık zamanaşımına tabidir.

DAYANAK TBK m.112, TBK m.146, TBK m.147

Taraflar cezai şartın miktarını serbestçe belirleyebilir; ancak hakim, aşırı gördüğü cezai şartı kendiliğinden indirir. Asıl borç herhangi bir sebeple geçersizse veya borçlunun sorumlu tutulamayacağı bir sebeple sonradan imkânsız hâle gelmişse cezanın ödenmesi istenemez. Cezai şartın geçersiz olması ise asıl borcun geçerliliğini etkilemez. Asıl borç ifa veya başka bir sebeple sona ererse cezai şart da kural olarak sona erer; işlemiş cezanın istenebilmesi için bu hakkın saklı tutulmuş olması gerekir. Hizmet sözleşmelerinde yalnız işçi aleyhine konulan cezai şart geçersizdir.

DAYANAK TBK m.182, TBK m.131, TBK m.420

Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan suçlarda yetkili kişi altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Bu süre, zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar. Şikâyet hakkı olan birkaç kişiden biri süreyi geçirirse diğerlerinin hakkı düşmez. Hangi suçların şikâyete bağlı olduğu ilgili suç tanımında belirtilir; şikâyete bağlı olmayan suçlarda savcılık suçu öğrendiğinde re'sen soruşturma yapar.

DAYANAK TCK m.73

İfade Verirken Şüphelinin Hakları: Susma, Avukat, Yasak Usuller

Şikâyete bağlı hakaret suçunda şikâyet süresi, failin ve fiilin öğrenilmesinden itibaren altı aydır; ancak 7531 sayılı Kanunla eklenen hükme göre bu süre her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez. 7571 sayılı Kanunla hakaret suçu (üçüncü fıkranın a bendi hariç) önödeme kapsamına alınmıştır; bu suçlar beş yıl içinde tekrar işlenirse aynı suçtan önödeme uygulanmaz. Hakaret suçunda uzlaştırma yoluna gidilemez. Önödeme teklif edilen kişi tebliğden itibaren on gün içinde ödeme yaparsa hakkında kamu davası açılmaz.

DAYANAK TCK m.73, TCK m.75, CMK m.253

Ceza Hukukunda Uzlaştırma: Hangi Suçlarda, Nasıl İşler?

Kovuşturması şikâyete bağlı suçlarda, kanunda aksi yazılı olmadıkça suçtan zarar görenin vazgeçmesi davayı düşürür; hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme ise cezanın infazına engel olmaz. İştirak hâlinde işlenen suçlarda sanıklardan biri hakkındaki vazgeçme diğerlerini de kapsar; ancak vazgeçmeyi kabul etmeyen sanık bundan etkilenmez. Kamu davasının düşmesi kural olarak tazminat davasını etkilemez; fakat zarar gören vazgeçerken şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklamışsa artık hukuk mahkemesinde dava açamaz. Bu nedenle vazgeçme beyanının içeriği önemlidir.

DAYANAK TCK m.73, TCK m.74

Önödeme; uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, yalnız adli para cezasını gerektiren veya kanundaki hapis cezasının üst sınırı altı ayı aşmayan suçlarda, failin savcılıkça bildirilen miktarı soruşturma giderleriyle birlikte tebliğden itibaren on gün içinde ödemesi hâlinde kamu davası açılmamasını sağlayan bir kurumdur. Fail on gün içinde talep ederse miktar birer ay arayla üç eşit taksitte ödenebilir; taksit aksatılırsa önödeme hükümsüz kalır. Taksirli suçlar hariç, önödemeyle sonuçlanan bir karardan sonra beş yıl içinde yeniden önödemeye tabi suç işleyene teklif edilecek miktar yarı oranında artırılır. Önödeme, tazminat istemini etkilemez.

DAYANAK TCK m.75

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Nedir?

Bir yıl veya daha az süreli hapis cezası kısa süreli hapis cezasıdır. Bu ceza, failin kişiliği, durumu ve pişmanlığı gibi ölçütlere göre adli para cezasına, zararın tamamen giderilmesine, eğitim kurumuna devama, belirli yerlere gitme yasağına, ehliyet veya ruhsatın geri alınmasına ya da gönüllü olmak koşuluyla kamuya yararlı bir işte çalışmaya çevrilebilir. Daha önce hapis cezası almamış kişinin otuz gün ve daha az süreli cezası ile fiili işlediğinde on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş olanların bir yıl veya daha az süreli cezası mutlaka bu seçeneklerden birine çevrilir. Taksirli suçlarda uzun süreli hapis de, bilinçli taksir hariç, adli para cezasına çevrilebilir.

DAYANAK TCK m.49, TCK m.50

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Nedir?

İki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezası ertelenebilir; fiili işlediğinde on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş olanlar için bu üst sınır üç yıldır. Bunun için kişinin daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapis cezası almamış olması ve tekrar suç işlemeyeceği kanaatinin oluşması gerekir. Erteleme, zararın giderilmesi koşuluna bağlanabilir. Bir yıldan az, üç yıldan fazla olmamak üzere ve ceza süresinden az olmamak kaydıyla bir denetim süresi belirlenir. Bu sürede kasıtlı suç işlenir veya yükümlülüklere uyarıya rağmen uyulmazsa ceza infaz edilir; süre iyi hâlli geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır.

DAYANAK TCK m.51

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Nedir?

Şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi, tutuklama kararı verilmesi, iddianame düzenlenmesi ve sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa mahkûmiyet kararı verilmesi dava zamanaşımını keser. Kesilme hâlinde süre yeniden işlemeye başlar; birden fazla kesme sebebi varsa son sebepten itibaren işler. Ancak kesilmeyle zamanaşımı süresi, ilgili suç için kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısı kadar uzayabilir. İzin veya başka bir merciin kararını bekleyen hâllerde ve kaçak hakkında karar varken zamanaşımı durur.

DAYANAK TCK m.67

Ceza Davasında İstinaf ve Temyiz: Süreler ve Başvuru Yolu

Mağdur ve şikâyetçi, soruşturma evresinde delil toplanmasını isteyebilir, soruşturmanın amacını bozmamak kaydıyla belge örneği talep edebilir ve kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz edebilir. Vekili yoksa; cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı veya ısrarlı takip suçları, kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçları ile alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda barodan avukat görevlendirilmesini isteyebilir. Mağdur on sekiz yaşını doldurmamış ya da meramını ifade edemeyecek derecede malulse ve vekili yoksa, istem aranmaksızın vekil görevlendirilir. Bu haklar mağdura anlatılır ve tutanağa yazılır.

DAYANAK CMK m.234

İfade Verirken Şüphelinin Hakları: Susma, Avukat, Yasak Usuller

Mağdur, suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler ile malen sorumlu olanlar, ilk derece mahkemesindeki kovuşturma evresinin her aşamasında hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilir. Kanun yolu aşamasında davaya katılma isteğinde bulunulamaz; ancak ilk derece mahkemesinde ileri sürülüp reddedilen veya karara bağlanmayan katılma istekleri, kanun yolu başvurusunda açıkça belirtilmişse incelenir. Davaya katılmak, davayı sonuçlandıran kararlara karşı kanun yollarına başvurabilmenin koşuludur.

DAYANAK CMK m.237, CMK m.234

Ceza Davasında İstinaf ve Temyiz: Süreler ve Başvuru Yolu

Kanuna aykırı biçimde yakalanan veya tutuklanan, kanuni gözaltı süresinde hakim önüne çıkarılmayan, kanuna uygun tutuklandığı hâlde makul sürede yargılanmayan, yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra hakkında kovuşturmaya yer olmadığı ya da beraat kararı verilen kişiler, maddi ve manevi her türlü zararlarını Devletten isteyebilir. 7499 sayılı Kanunla konutu terk etmeme ve tedavi gibi bazı adli kontrol yükümlülükleri uygulandıktan sonra beraat edenler de kapsama alınmıştır. Hakim ve savcıların kararları nedeniyle tazminat davası ancak Devlet aleyhine açılabilir. Başvuru süreleri ve usulü CMK m.142'de ayrıca düzenlenmiştir.

DAYANAK CMK m.141

Gözaltı ve Tutuklamaya İtiraz: Süre, Merci ve Tahliye Talebi

İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin kararlara karşı, kararın tebliğ veya tefhiminden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza hakimliğine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurulmazsa karar kesinleşir. Mücbir sebeple süre kaçırılmışsa sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde başvurulabilir; bu başvuru kesinleşmeyi engellemez ancak mahkeme yerine getirmeyi durdurabilir. Başvuru dilekçesi iki nüsha verilir ve kararın bilgileri ile deliller açıkça gösterilir. Aynı işlemde idari yargının görevine giren kararlar da varsa itiraz idari yargıda görülür.

DAYANAK 5326 s.K. m.27

Trafik Cezasına İtiraz: Süre, Merci ve Dilekçe · Rehber: Trafik idari para cezasına itiraz

Bilgi Edinme Hakkı Kanununa göre kurumlar istenen bilgi veya belgeye erişimi on beş iş günü içinde sağlar. Bilginin başka bir birimden sağlanması, başka bir kurumun görüşünün alınması veya başvurunun birden fazla kurumu ilgilendirmesi hâlinde süre otuz iş günüdür; uzatma ve gerekçesi on beş iş günü dolmadan başvurucuya yazılı bildirilir. Erişim için bir maliyet gerekiyorsa bunun bildirilmesiyle süre kesilir; başvurucu ücreti on beş iş günü içinde ödemezse talebinden vazgeçmiş sayılır. Kanunda sayılan gizlilik ve istisna hâlleri saklıdır.

DAYANAK 4982 s.K. m.11

İdareye Başvuru ve Zımni Ret: Cevap Gelmezse Ne Olur?

Bilgi edinme istemi reddedilen başvuru sahibi, yargı yoluna başvurmadan önce kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna itiraz edebilir. Kurul kararını otuz iş günü içinde verir; kurumlar Kurulun istediği bilgi ve belgeleri on beş iş günü içinde vermekle yükümlüdür. Kurula itiraz, başvuru sahibinin idari yargıya başvurma süresini durdurur. Kanun Kurula itirazı "edebilir" şeklinde düzenlediğinden bu yol isteğe bağlıdır; doğrudan dava açılacaksa iptal davası süresinin takibi gerekir.

DAYANAK 4982 s.K. m.13

İdari İşlemin İptali Davası ve Dava Açma Süresi · İdareye Başvuru ve Zımni Ret: Cevap Gelmezse Ne Olur? · Rehber: İdari işlemin iptali

Evet. İhaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemleri, acele kamulaştırma işlemleri, Özelleştirme Yüksek Kurulu kararları, Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca yapılan satış, tahsis ve kiralama işlemleri ile idari yaptırımlar hariç çevresel etki değerlendirmesi kararları gibi işlemlerde ivedi yargılama usulü uygulanır. Bu usulde dava açma süresi otuz gündür; yürütmenin durdurulması kararlarına itiraz edilemez; nihai kararlara karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde temyize gidilebilir ve istinaf yolu kapalıdır. Savunma süresi on beş gün olup bir kez on beş gün uzatılabilir.

DAYANAK İYUK m.20/A, İYUK m.45

İdari İşlemin İptali Davası ve Dava Açma Süresi · Kamulaştırma Bedeline İtiraz: Malikin Yolları ve Süreleri · Rehber: İdari işlemin iptali

İdari yargıda dava açılması, dava edilen işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Mahkeme; işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması koşulları birlikte gerçekleşirse, idarenin savunması alındıktan veya süresi geçtikten sonra gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilir. Yürütmenin durdurulması istemleri hakkındaki kararlara karşı tebliği izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilir ve itiraz üzerine verilen karar kesindir. Aynı sebeplerle ikinci kez yürütmenin durdurulması istenemez. Vergi davaları ise kural olarak dava konusu kısmın tahsilini durdurur.

DAYANAK İYUK m.27

İdari İşlemin İptali Davası ve Dava Açma Süresi · Rehber: İdari işlemin iptali

İdare, mahkemelerin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının gereğine göre gecikmeksizin işlem tesis etmek veya eylemde bulunmakla yükümlüdür; bu süre kararın idareye tebliğinden başlayarak hiçbir şekilde otuz günü geçemez. Bir miktar paranın ödenmesini gerektiren kararlarda tutar, davacının yazılı olarak bildireceği banka hesabına yatırılır; süresinde ödenmezse genel hükümlere göre icra yoluna gidilebilir. Karar uygulanmazsa idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılabilir; bu dava kararı uygulamayan kamu görevlisine karşı değil, ilgili idareye karşı açılır.

DAYANAK İYUK m.28

Tam Yargı Davası: İdarenin Verdiği Zarar Nasıl İstenir? · Rehber: Tam yargı davası

İdare ve vergi mahkemeleri, idari yargının görev alanına giren bir davada görevsizlik veya yetkisizlik nedeniyle davanın reddine karar verirse dosyayı Danıştaya veya görevli ve yetkili idare ya da vergi mahkemesine gönderir. Dosyanın gönderildiği mahkeme de kendini görevsiz veya yetkisiz görürse uyuşmazlık, durumuna göre bölge idare mahkemesince veya Danıştayca çözülür ve bu kararlar kesindir. Bu kararlarla görevli ve yetkili kılınan mahkemeye yeniden dava açılması hâlinde harç alınmaz. Dava adli yargıda açılmışsa durum farklıdır ve ayrıca değerlendirilmelidir.

DAYANAK İYUK m.43

İdari İşlemin İptali Davası ve Dava Açma Süresi · Rehber: İdari işlemin iptali

Kişiler, kamu hukukuna tabi görevlerle ilgili olarak uğradıkları zararlardan dolayı bu görevleri yerine getiren personel aleyhine değil, ilgili kurum aleyhine dava açar. Kurumun, genel hükümlere göre sorumlu personele rücu hakkı saklıdır. Devlet dairelerine teslim edilen veya bu dairelerce tahsil ya da muhafaza edilen paranın personel tarafından zimmete geçirilmesi hâlinde, zimmete geçirilen miktar ceza takibatının sonucu beklenmeden Hazine tarafından hak sahibine ödenir. Zararın idari bir eylem veya işlemden doğması hâlinde başvuru ve dava süreleri ayrıca gözetilmelidir.

DAYANAK DMK m.13

Tam Yargı Davası: İdarenin Verdiği Zarar Nasıl İstenir? · Tıbbi Hatada Tazminat: Özel Hastane mi, Devlet Hastanesi mi? · Rehber: Tam yargı davası · Rehber: Tıbbi hatadan tazminat (kamu sağlık kuruluşu)

Hakların kullanılması ve borçların yerine getirilmesi bakımından kamulaştırma işlemi, mal sahibi için mahkemece yapılan tebligatla başlar; mülkiyet ise mahkemenin tescil kararıyla idareye geçer. Tescil kararı tarihinden itibaren malik yeni inşaat, ekim veya esaslı değişiklik yapma hakkını kaybeder; bundan sonra yapılanların değeri bedele katılmaz. Baraj, karayolu, demiryolu gibi büyük projelerde kamu yararı kararı muhtarlıkta on beş gün süreyle asılarak ilan edilir; ilan süresinin bitiminden sonra yapılan sabit tesisler ve dikilen ağaçların bedeli kamulaştırma bedelinde dikkate alınmaz. Bu sınırlama ilan süresinin bitiminden itibaren beş yıldır.

DAYANAK 2942 s.K. m.25

Kamulaştırma Bedeline İtiraz: Malikin Yolları ve Süreleri · Rehber: Kamulaştırma bedelinin tespiti

İncelemeye başlanılan tarihten itibaren, tam inceleme hâlinde en fazla bir yıl, sınırlı inceleme hâlinde en fazla altı ay, katma değer vergisi iade incelemelerinde ise en fazla üç ay içinde incelemenin bitirilmesi esastır. Bu süreler yetmezse ek süre talep edilebilir; tam ve sınırlı incelemelerde altı ayı, KDV iade incelemelerinde iki ayı geçmemek üzere ek süre verilebilir ve bitirilememe nedenleri mükellefe yazılı olarak bildirilir. İnceleme başlarken konusu ve başlandığı bir yazıyla mükellefe bildirilir; işyerinde inceleme, mükellefin muvafakati olmadıkça resmi çalışma saatleri dışında yapılamaz. İnceleme bitince bunu gösteren bir belge verilir.

DAYANAK VUK m.140

Vergi Uzlaşması: Tarhiyat Öncesi ve Sonrası Uzlaşma Nasıl İşler? · Rehber: Vergi davası

Vergi alacağının doğduğu takvim yılını takip eden yılın başından başlayarak beş yıl içinde tarh edilip mükellefe tebliğ edilmeyen vergiler zamanaşımına uğrar. Örneğin bir vergi alacağı belirli bir yıl içinde doğmuşsa, süre izleyen yılın 1 Ocak gününden başlar. Vergi dairesince matrah takdiri için takdir komisyonuna başvurulması zamanaşımını durdurur; ancak işlemeyen süre her hâlde bir yılı geçemez. Şarta bağlı istisna veya muafiyet nedeniyle alınmayan vergilerde süre, şartın ihlal edildiği tarihi takip eden takvim yılı başından başlar. Zamanaşımı, mükellefin başvurusu olup olmadığına bakılmaksızın hüküm ifade eder.

DAYANAK VUK m.113, VUK m.114

Vergi ve Ceza İhbarnamesine Karşı Dava: Süre, Mahkeme ve Etkisi · Rehber: Vergi davası

Amme alacağı, vadesinin rastladığı takvim yılını takip eden takvim yılı başından itibaren beş yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrar; para cezalarına ilişkin özel kanunlardaki zamanaşımı hükümleri saklıdır. Zamanaşımı ödeme, haciz uygulanması, ödeme emri tebliği, mal bildirimi, alacağın teminata bağlanması veya ödeme planına bağlanması gibi işlemlerle kesilir ve kesilmenin rastladığı yılı takip eden yılın başından yeniden işlemeye başlar. Zamanaşımından sonra mükellefin kendi rızasıyla yaptığı ödemeler kabul edilir; yani geri istenemez.

DAYANAK 6183 s.K. m.102, 6183 s.K. m.103

Vergi Dairesinden Ödeme Emri Geldi: 15 Günlük Süre ve Dava Yolu · Rehber: Vergi davası

Vergi Usul Kanununda sayılan mücbir sebeplerden biri varsa, bu sebep ortadan kalkıncaya kadar süreler işlemez ve tarh zamanaşımı işlemeyen süre kadar uzar. Bu hükmün uygulanması için mücbir sebebin herkesçe bilinmesi ya da ilgili tarafından ispat veya belgelendirilmesi gerekir. Hazine ve Maliye Bakanlığı, afet gibi durumlarda bölge veya afetzede bazında mücbir sebep hâli ilan edebilir; ilan edilen yerlerde mücbir sebep, olayın gerçekleştiği ayı izleyen üçüncü ayın son günü bitmiş sayılır ve Bakanlık bu süreyi olayın olduğu ayı izleyen on sekizinci ayın sonunu geçmemek üzere uzatabilir.

DAYANAK VUK m.15

Vergi Cezalarında İndirim, Pişmanlık ve İzaha Davet Rehberi

Vergi kanunlarında özel bir hüküm bulunmayan hâllerde, ölüm nedeniyle mirasçılara geçen ödevlerin yerine getirilmesinde bildirme ve beyanname verme sürelerine üç ay eklenir. Yani mirasçılar, ölenin vergisel yükümlülüklerini normal süreye ek olarak üç ay içinde yerine getirebilir. Bazı vergi kanunlarında ölüm hâline özgü ayrı süreler bulunabilir; bu durumda o özel hükümler uygulanır. Mirasın reddine ilişkin süre ise Türk Medeni Kanununda ayrıca düzenlenmiştir ve bu üç aylık ek süreyle karıştırılmamalıdır.

DAYANAK VUK m.16

Mirasın reddi: üç aylık süre, şekil ve borçtan kurtulma · Rehber: Mirasın reddi

Vergi işlemleri ve incelemeleriyle uğraşan memurlar, vergi mahkemesi, bölge idare mahkemesi ve Danıştay görevlileri, vergi komisyonu üyeleri ve bilirkişiler görevleri nedeniyle öğrendikleri mükellef sırlarını açıklayamaz ve kendi veya başkalarının yararına kullanamaz; bu yasak görevden ayrıldıktan sonra da devam eder. Buna vergi mahremiyeti denir. Ancak kanun, kesinleşmiş vergi ve cezalar ile vadesi geçmiş borçların Bakanlıkça açıklanabilmesi, adli ve idari soruşturmalarda bilgi verilmesi ve kamu kurumlarıyla zorunlu bilgi paylaşımı gibi istisnalar öngörür. Açıklanan bilgiler ele alınarak mükelleflerin haysiyet, şeref ve haklarına saldırılamaz.

DAYANAK VUK m.5

Limited şirket ortakları, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen ya da tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağından sermaye payları oranında doğrudan sorumludur ve 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takibe tabi tutulur. Ortak payını devretmişse, payı devreden ve devralan, devir öncesine ait amme alacaklarından müteselsilen sorumludur. Alacağın doğduğu ve ödenmesi gerektiği zamanlarda pay sahipleri farklı kişilerse bu kişiler de müteselsilen sorumlu tutulur. Şirket müdürlerinin kanuni temsilci olarak sorumluluğu ise ayrı bir hükümde düzenlenmiştir.

DAYANAK 6183 s.K. m.35

Vergi Dairesinden Ödeme Emri Geldi: 15 Günlük Süre ve Dava Yolu · Limited Şirketten Ayrılmak: Pay Devri, Çıkma ve Çıkarılma · Rehber: Vergi davası

Vergi, resim, harç ve cezaların vadesinde ödenmesi veya haczin uygulanması borçluyu çok zor duruma düşürecekse, borçlunun yazılı başvurusu üzerine belirli koşullarla tecil yapılabilir. 6183 sayılı Kanunun 48/A maddesine göre başvuru tarihinde en az üç yıldır ticari, zirai veya mesleki faaliyet nedeniyle gelir veya kurumlar vergisi mükellefi olan, son üç yılın beyannamelerini süresinde veren ve vadesi bir yılı geçmemiş borcunu iyiniyetine rağmen ödeyemeyen borçlunun borcu, otuz altı ayı geçmemek üzere faiz ve teminat karşılığında tecil edilebilir. Teminat aranmayan tutar sınırları her yıl değişebilecek parasal sınırlara bağlıdır.

DAYANAK 6183 s.K. m.48/A

Vergi Dairesinden Ödeme Emri Geldi: 15 Günlük Süre ve Dava Yolu