Ayıplı Mal Aldım:Tüketicinin Dört Seçimlik Hakkı ve Süreler

Ayıplı mal nedir?

KanunKanun ayıplı malı geniş tanımlar. Teslim anında taraflarca kararlaştırılan örnek ya da modele uygun olmayan veya objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan mal ayıplıdır (6502 s.K. m.8/1). Bunun yanında şu mallar da ayıplı kabul edilir (6502 s.K. m.8/2):

• Ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda, internet portalında ya da reklam ve ilanlarında yer alan özelliklerden birini ya da birkaçını taşımayan,
• Satıcının bildirdiği ya da teknik düzenlemesinde belirlenen niteliğe aykırı olan,
• Benzerlerinin kullanım amacını karşılamayan,
• Tüketicinin makul olarak beklediği faydaları azaltan ya da ortadan kaldıran maddi, hukuki ya da ekonomik eksiklikler içeren mallar.

Malın sözleşmede kararlaştırılan sürede teslim edilmemesi ya da satıcının üstlendiği montajın gereği gibi yapılmaması da sözleşmeye aykırı ifa sayılır (6502 s.K. m.8/3).

Dört seçimlik hak

Seçim tüketiciye aittir. Bununla birlikte ücretsiz onarım ya da değişimin satıcı için orantısız güçlükler getirecek olması hâlinde tüketici, sözleşmeden dönme ya da bedelden indirim haklarından birini kullanabilir; orantısızlığın belirlenmesinde malın ayıpsız değeri, ayıbın önemi ve diğer seçimlik haklara başvurmanın tüketici açısından sorun oluşturup oluşturmayacağı gibi hususlar dikkate alınır (6502 s.K. m.11/3).

Seçimlik haklardan biriyle birlikte, Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre tazminat da istenebilir (6502 s.K. m.11/6).

Kime karşı kullanılır?

Seçimlik haklar satıcıya karşı kullanılır. Ücretsiz onarım ve ayıpsız misliyle değişim hakları ayrıca üretici ya da ithalatçıya karşı da kullanılabilir; bu hakların yerine getirilmesinden satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur. Üretici ya da ithalatçı, ayıbın malı piyasaya sürmesinden sonra doğduğunu ispat ederse sorumlu tutulmaz (6502 s.K. m.11/2).

Onarım ve değişim için süre

Ücretsiz onarım ya da ayıpsız misliyle değişim seçildiğinde, talebin satıcıya, üreticiye ya da ithalatçıya yöneltilmesinden itibaren en çok otuz iş günü, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda ise altmış iş günü içinde yerine getirilmesi zorunludur. Ancak yönetmelik eki listede yer alan mallarda ücretsiz onarım talebi, yönetmelikte belirlenen azami tamir süresi içinde yerine getirilir. Bu sürelere uyulmazsa tüketici diğer seçimlik haklarını kullanmakta serbesttir (6502 s.K. m.11/4).

Uygulamada bu kural, servise verilen ve uzun süre geri gelmeyen ürünlerde önem kazanır. Ürünü servise teslim ettiğiniz tarihi ve talebinizi gösteren servis fişini saklamanız, sürenin ne zaman dolduğunu ispatlamanızı kolaylaştırır.

Sözleşmeden dönme ya da bedelden indirim seçildiğinde, ödenen bedelin tamamı ya da indirim tutarı derhâl tüketiciye iade edilir (6502 s.K. m.11/5). Seçimlik hakların kullanılmasından doğan tüm masraflar, tüketicinin seçtiği hakkı yerine getiren tarafça karşılanır (6502 s.K. m.11/6).

İspat: altı aylık karine

Ayıbın teslim anında var olup olmadığı çoğu uyuşmazlığın düğüm noktasıdır. Kanun tüketici lehine bir karine kurar: Teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir ve bu durumda malın ayıplı olmadığını ispat yükü satıcıdadır. Bu karine, malın ya da ayıbın niteliğiyle bağdaşmıyorsa uygulanmaz (6502 s.K. m.10/1).

Tüketicinin sözleşmenin kurulduğu tarihte ayıptan haberdar olduğu ya da haberdar olmasının kendisinden beklendiği hâllerde sözleşmeye aykırılık söz konusu olmaz (6502 s.K. m.10/2). Bu nedenle satış sırasında size açıkça bildirilmiş bir ayıp için sonradan seçimlik hak kullanılamaz; ancak bildirilmeyen diğer ayıplar için haklarınız saklıdır.

Zamanaşımı

Kanunlarda ya da sözleşmede daha uzun bir süre belirlenmişse o süre uygulanır (6502 s.K. m.12/1).

Satıcı talebi karşılamazsa

Satıcı talebinizi reddeder ya da yanıtsız bırakırsa izlenecek yol, uyuşmazlığın değerine göre belirlenir:

1. Parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur; sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar için heyete başvurulamaz (6502 s.K. m.68/1). Sınır her yıl yeniden değerleme oranında artırılır (6502 s.K. m.68/4).
2. Sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda tüketici mahkemesi görevlidir (6502 s.K. m.73/1). Dava açılmadan önce kural olarak arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (6502 s.K. m.73/A-1).
3. Yetki. Tüketici davaları tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde de açılabilir (6502 s.K. m.73/5).
4. Harç. Tüketicilerin tüketici mahkemelerinde açtığı davalar harçtan muaftır (6502 s.K. m.73/2).

Hakem heyeti süreci ayrı yazımızda adım adım anlatılmıştır.

Dikkat edilecek noktalar

• Seçiminizi yazılı bildirin. Hangi hakkı kullandığınızı ve tarihini gösteren bir belge, sürelerin hesabında önem taşır.
• Servis kayıtlarını saklayın. Otuz iş günlük sürenin aşıldığını bu kayıtlar gösterir (6502 s.K. m.11/4).
• Altı ay içinde harekete geçmek ispatı kolaylaştırır (6502 s.K. m.10/1).
• İki yıllık süreyi teslim tarihinden hesaplayın, ayıbın ortaya çıktığı tarihten değil (6502 s.K. m.12/1).
• Ürünü bilirkişi incelemesine kadar koruyun. Ayıbın varlığı çoğu zaman teknik incelemeyle belirlenir.

Sık sorulan sorular

Telefonum garanti süresinde üçüncü kez arızalandı; parayı geri alabilir miyim?

Seçimlik haklardan biri olarak sözleşmeden dönmeyi seçebilirsiniz (6502 s.K. m.11/1-a). Onarım talebiniz kanundaki süre içinde yerine getirilmediyse diğer seçimlik haklarınızı kullanmakta serbestsiniz (6502 s.K. m.11/4).

Satıcı “üreticiye başvurun” diyor; haklı mı?

Hayır. Seçimlik haklar satıcıya karşı kullanılabilir ve satıcı tüketicinin tercih ettiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür (6502 s.K. m.11/1). Onarım ve değişim talepleri ayrıca üretici ya da ithalatçıya karşı da kullanılabilir (6502 s.K. m.11/2).

Ürünü aldıktan dört ay sonra arıza çıktı ve servis “kullanıcı hatası” diyor; ne olur?

Teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim anında var olduğu kabul edilir ve aksini ispat yükü satıcıdadır; karine malın ya da ayıbın niteliğiyle bağdaşmıyorsa uygulanmaz (6502 s.K. m.10/1).

İkinci el araç aldım ve satıcı “garanti yok” dedi; sorumluluğu hiç yok mu?

İkinci el satışlarda da satıcının ayıplı maldan sorumluluğu bir yıldan az olamaz (6502 s.K. m.12/2). Satış sırasında size açıkça bildirilen ayıplar ise bu sorumluluğun dışında kalabilir (6502 s.K. m.10/2).

Dayanaklar

• 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.8, m.10, m.11, m.12, m.68, m.73, m.73/A (güncel metin, 12.11.2026 tarihinde Mevzuat Bilgi Sistemi kaynaklı uçtan çekilmiştir).

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.