Tüketici mahkemesinde dava:görev, yetki ve zorunlu arabuluculuk

Hangi uyuşmazlıklar tüketici mahkemesinde görülür?

KanunKanun “tüketici”yi, ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek ya da tüzel kişi olarak tanımlar. “Tüketici işlemi” ise ticari veya mesleki amaçla hareket eden satıcı ya da sağlayıcı ile tüketici arasında kurulan; eser, taşıma, simsarlık, sigorta, vekâlet, bankacılık ve benzeri sözleşmeler de dâhil her türlü sözleşme ve hukuki işlemdir (6502 s.K. m.3/1-k, l).

Bu tanım geniştir. Ayıplı araç ya da beyaz eşya, internetten alışveriş, banka kredisi masrafları, sigorta tazminatı, konut satışı, tatil ve abonelik sözleşmeleri gibi uyuşmazlıklar, taraflardan biri tüketiciyse tüketici mahkemesinin görevine girer. Taraflardan birinin tüketici olduğu işlemler başka kanunlarda da düzenlenmiş olsa bile işlem tüketici işlemi sayılır ve Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un görev ve yetki hükümleri uygulanır (6502 s.K. m.83/2).

Aynı malı işinde kullanmak için alan bir esnaf ya da şirket ise “tüketici” değildir; onun uyuşmazlığı genel hükümlere göre görevli mahkemede görülür. Tüzel kişiler de ticari veya mesleki olmayan bir amaçla hareket ettiklerinde tüketici tanımına girebilir (6502 s.K. m.3/1-k).

Hakem heyeti mi, mahkeme mi?

Hakem heyetine başvuru için parasal sınır her yıl yeniden değerleme oranında artırılır (6502 s.K. m.68/4); güncel tutar için sitedeki Parasal Sınırlar sayfasına bakın. Sınırın altındaki uyuşmazlıklarda hakem heyetine başvuru zorunludur; üzerindeki uyuşmazlıklar için hakem heyetine başvurulamaz (6502 s.K. m.68/1). Hakem heyeti kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde tüketici mahkemesine itiraz edilebilir ve itiraz üzerine verilen karar kesindir (6502 s.K. m.70/3, 70/5). Hakem heyeti süreci ayrı bir yazıda anlatılmıştır.

Zorunlu arabuluculuk: dava açmadan önceki adım

Tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda, yukarıdaki tabloda sayılan istisnalar dışında, dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (6502 s.K. m.73/A/1). Süreç şöyle işler:

1. Arabuluculuk bürosuna başvuru: Başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır (6325 s.K. m.18/A/4).
2. Görüşmeler: Arabulucu, başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatılabilir (6325 s.K. m.18/A/9).
3. Son tutanak: Anlaşma olsa da olmasa da arabulucu son tutanağı düzenler (6325 s.K. m.18/A/10). Anlaşma sağlanamazsa bu tutanağın aslı ya da onaylı örneği dava dilekçesine eklenir; arabulucuya hiç başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir (6325 s.K. m.18/A/2).
4. Süreler: Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlenmesine kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (6325 s.K. m.18/A/15).

Tüketiciye özgü kolaylıklar: Anlaşma olmaması, taraflara ulaşılamaması ya da görüşme yapılamaması hâlinde tüketicinin ödemesi gereken arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır (6502 s.K. m.73/A/3). İlk toplantıya mazeretsiz katılmayan tarafın yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulmasına ilişkin kural (6325 s.K. m.18/A/11) tüketici aleyhine uygulanmaz (6502 s.K. m.73/A/2). Dava tüketici lehine sonuçlanırsa arabuluculuk ücreti davalıdan tahsil edilir (6502 s.K. m.73/A/4).

Yetkili mahkeme: davayı nerede açabilirsiniz?

Tüketici davaları, tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde de açılabilir (6502 s.K. m.73/5). Bunun yanında genel yetki kuralları da geçerlidir:

• Davalının yerleşim yeri mahkemesi genel yetkili mahkemedir (6100 s.K. m.6).
• Sözleşmeden doğan davalar, sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir (6100 s.K. m.10).

Bu seçenekler sayesinde tüketici, başka şehirdeki bir şirkete karşı kendi şehrinde dava açabilir. Arabuluculuk başvurusunun da uyuşmazlık konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki büroya yapılması gerektiğinden (6325 s.K. m.18/A/4), davayı hangi yerde açacağınızı arabulucuya başvurmadan önce belirlemeniz pratik olur.

Yargılama nasıl yürür, masraflar kime ait?

Tüketici mahkemelerinde görülen davalar, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun Altıncı Kısım hükümlerine, yani basit yargılama usulüne göre yürütülür (6502 s.K. m.73/4; 6100 s.K. m.316). Basit yargılama usulüne tabi işler kanunda ayrıca sayılmıştır; tüketici davaları bu usule özel kanun hükmüyle bağlanmıştır (6100 s.K. m.316/1-g).

Masraflar bakımından kanun bazı kolaylıklar tanır: Bakanlık, tüketiciler ve tüketici örgütleri tarafından tüketici mahkemelerinde açılan davalar harçlardan muaftır (6502 s.K. m.73/2). Bu muafiyet harçlarla sınırlıdır; bilirkişi, tebligat gibi diğer yargılama giderleri ve davanın kaybedilmesi hâlinde karşı taraf vekâlet ücreti ayrıca değerlendirilmelidir.

Genel olarak tüketicileri ilgilendiren davalarda davacı, kararın yayımlanmasını talep edebilir; mahkeme kabul ederse karar, masrafı davalıya ait olmak üzere ülke çapında yayımlanan en az üç gazetede ilan edilir (6502 s.K. m.73/7).

Dava öncesi hazırlık ve sık yapılan hatalar

• Uyuşmazlığın değerini doğru belirlemek: Hakem heyeti mi mahkeme mi sorusu, uyuşmazlığın değerine bağlıdır (6502 s.K. m.68/1). Sınırın altında kalan bir talep için doğrudan mahkemeye gitmek, zorunlu başvuru yolunun atlanması anlamına gelir.
• Tüketici sıfatını kontrol etmek: Malı ya da hizmeti ticari veya mesleki amaçla aldıysanız tüketici sayılmazsınız (6502 s.K. m.3/1-k); bu durumda görevli mahkeme değişir.
• Arabuluculuk tutanağını saklamak: Anlaşmazlık tutanağı dava dilekçesine eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir; süresinde sunulmazsa dava usulden reddedilir (6325 s.K. m.18/A/2).
• Belgeleri baştan toplamak: Fatura, sözleşme, garanti belgesi, servis kayıtları, yazışmalar ve ödeme dekontları davanın omurgasıdır. Mahkemeye gidilmeden önce satıcıya ya da sağlayıcıya yapılan başvuruların da yazılı olarak belgelenmesi yararlıdır.
• Süreleri gözden kaçırmamak: Arabuluculuk süreci zamanaşımını durdurur (6325 s.K. m.18/A/15); ama arabulucuya başvurmadan önce dolmuş bir süreyi diriltmez. Talebinize uygulanacak zamanaşımı ya da hak düşürücü süre ayrıca kontrol edilmelidir.

Sık sorulan sorular

Arabulucuyla anlaşırsam yine dava açmam gerekir mi?

Arabuluculuk sonunda anlaşma sağlanırsa arabulucu son tutanağı düzenler ve faaliyet sona erer (6325 s.K. m.18/A/10). Anlaşmanın kapsamı ve yerine getirilmemesi hâlinde izlenecek yol, tutanağın içeriğine göre değerlendirilmelidir.

Arabulucuya gitmeden doğrudan dava açarsam ne olur?

Dava şartı olan uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurulmadan dava açıldığı anlaşılırsa, dava hiçbir işlem yapılmaksızın usulden reddedilir (6325 s.K. m.18/A/2; 6502 s.K. m.73/A/1).

Satıcının bulunduğu şehirde mi dava açmalıyım?

Zorunlu değil. Tüketici kendi yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde de dava açabilir (6502 s.K. m.73/5).

Tüketici mahkemesinde harç ödenir mi?

Tüketiciler tarafından tüketici mahkemelerinde açılan davalar harçlardan muaftır (6502 s.K. m.73/2). Diğer yargılama giderleri bu muafiyetin dışındadır.

Tapu devri yapılmayan konut için de arabulucuya gitmem gerekir mi?

Tüketici işlemi niteliğinde olan ve taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk uygulanmaz (6502 s.K. m.73/A/1-d).

Dayanaklar

• 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.3, m.68, m.70, m.73, m.73/A, m.83
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.6, m.10, m.316
• 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/A

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.