7 dk okuma
Kısa cevap
Ceza mahkemesinin verdiği hükme karşı istinaf, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde, hükmü veren mahkemeye dilekçe verilerek ya da zabıt kâtibine beyanda bulunarak yapılır (CMK ). Bölge adliye mahkemesinin kararına karşı temyiz de aynı biçimde, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye yapılır (CMK ). Süre, duruşmada kısa kararın açıklandığı günden değil, gerekçeli kararın tebliğinden başlar.
Ceza yargılamasında üç kademe
Türk ceza yargılamasında bir dosya üç aşamadan geçebilir:
| Aşama | Merci | Ne incelenir? |
|---|---|---|
| İlk derece | Asliye ceza ya da ağır ceza mahkemesi | Olay, deliller ve hukuki nitelendirme |
| İstinaf | Bölge adliye mahkemesi ceza dairesi | İlk derece hükmünün hem olay hem hukuk yönünden denetimi |
| Temyiz | Yargıtay | Bölge adliye mahkemesi kararlarının hukuka uygunluk denetimi |
Her kararın her kademeye taşınması mümkün değildir. Kanun, bazı ilk derece hükümlerini istinafa kapalı tutar: hapis cezasından çevrilenler hariç, sonuç olarak belirlenen on beş bin Türk lirası dahil adli para cezasına mahkûmiyet hükümleri, üst sınırı beş yüz günü geçmeyen adli para cezasını gerektiren suçlardan beraat hükümleri ve kanunlarda kesin olduğu yazılı hükümler istinaf edilemez (CMK ). Buna karşılık on beş yıl ve daha fazla hapis cezalarına ilişkin hükümler bölge adliye mahkemesince kendiliğinden incelenir. Bazı bölge adliye mahkemesi kararları da temyize kapalıdır (CMK ). Bu nedenle başvurudan önce kararın kanun yoluna açık olup olmadığının kontrol edilmesi gerekir. Hüküm açıklanırken hazır bulunan sanığa başvurabileceği kanun yolları, mercii ve süresi bildirilir (CMK ).
İstinaf: süre ve başvuru şekli
Süre: İstinaf istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde yapılır (CMK ). Duruşmada hükmün açıklanması süreyi başlatmaz; gerekçeli kararın tebliği beklenir.
Başvuru şekli: Başvuru, hükmü veren mahkemeye bir dilekçe verilerek ya da zabıt kâtibine beyanda bulunarak yapılır; beyan tutanağa geçirilir ve hâkime onaylattırılır (CMK ).
Gerekçe gösterme: ve sıfatını almış olanlar ile katılma isteği karara bağlanmamış, reddedilmiş ya da katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görmüş bulunanların dilekçesinde başvuru nedenlerinin gösterilmemesi incelemeye engel olmaz (CMK ). Bununla birlikte, itiraz edilen noktaların açıkça yazılması incelemenin odağını belirler ve uygulamada büyük önem taşır.
Savcının başvurusu: Ağır ceza mahkemelerindeki Cumhuriyet savcıları, yargı çevrelerindeki asliye mahkemelerinin hükümlerine karşı, kararın o yer başsavcılığına geliş tarihinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurabilir. Savcının istinaf istemi ilgililere tebliğ edilir; ilgililer tebliğden itibaren iki hafta içinde cevaplarını bildirebilir (CMK ).
Temyiz: süre ve başvuru şekli
Bölge adliye mahkemesinin istinaf incelemesi sonunda verdiği karara karşı, kanunun izin verdiği hâllerde Yargıtay’a temyiz yoluna gidilebilir. Temyiz istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde, hükmü veren mahkemeye dilekçe verilerek ya da zabıt kâtibine beyanda bulunarak yapılır (CMK ).
Temyiz, olayın yeniden değerlendirilmesinden çok hukuka uygunluk denetimidir. Bu nedenle temyiz dilekçesinde kararın hangi hukuk kuralına aykırı olduğunun somut olarak gösterilmesi önemlidir.
Hangi bölge adliye mahkemesi kararları temyiz edilemez?
Kural olarak bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma dışında kalan hükümleri temyiz edilebilir; ancak kanun önemli istisnalar öngörür (CMK ). Bunlardan sık karşılaşılanlar şunlardır:
- İlk derece mahkemelerinden verilen beş yıl veya daha az hapis cezaları ile miktarı ne olursa olsun adli para cezalarına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararlar,
- İlk derece mahkemelerinden verilen beş yıl veya daha az hapis cezalarını artırmayan kararlar,
- Kanunda üst sınırı iki yıla kadar (iki yıl dahil) hapis cezasını gerektiren suçlara ilişkin kararlar (ilk defa bölge adliye mahkemesince verilen ve kanunda ayrıca belirtilen mahkûmiyet kararları hariç),
- Adli para cezasını gerektiren suçlarda ilk derece hükümlerine ilişkin kararlar,
- On yıl veya daha az hapis cezasını ya da adli para cezasını gerektiren suçlardan verilen beraat kararlarına ilişkin istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararlar,
- Davanın düşmesine, ceza verilmesine yer olmadığına ve güvenlik tedbirine ilişkin bazı kararlar.
Kanun bunların yanında, temyiz edilemeyecek kararlar kapsamında olsa bile belirli suçlar nedeniyle verilen kararların temyiz edilebileceğini ayrıca sayar (CMK ). Bu liste ayrıntılı olduğundan somut kararın temyize açık olup olmadığı madde metniyle birlikte kontrol edilmelidir.
Tutuklu sanık nasıl başvurur?
Tutuklu bulunan ya da sanık, zabıt kâtibine ya da tutuklu bulunduğu ceza infaz kurumu ve tutukevi müdürüne beyanda bulunarak ya da bir dilekçe vererek kanun yollarına başvurabilir. Kurum müdürüne yapılan başvuru tutanağa bağlanır ve derhâl ilgili mahkemeye gönderilir; bu işlem yapıldığında kanun yolu süresi kesilmiş sayılır (CMK ).
Mağdur ve katılan açısından kanun yolu
Kanun yoluna başvuru yalnızca sanığa tanınmış bir hak değildir. Kanun, istinaf başvurusunda gerekçe gösterilmemesinin incelemeye engel olmadığı kişiler arasında katılan sıfatını almış olanları, katılma isteği karara bağlanmamış ya da reddedilmiş olanları ve katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görmüş bulunanları da sayar (CMK ). Bu nedenle suçtan zarar gören kişi, beraat ya da kendisine göre yetersiz bulunan bir mahkûmiyet hükmüne karşı kanun yolu imkânını değerlendirebilir. Süre ve başvuru yeri sanık için anlatılan kurallarla aynıdır: gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta ve hükmü veren mahkeme.
Süre hesabında adım adım
- Gerekçeli kararın tebliğ tarihini tespit edin. Tebligat mazbatası ya da elektronik tebligat kaydı esas alınır.
- Süreyi tebliğden itibaren iki hafta olarak hesaplayın. Son günü takvime işleyin ve son güne bırakmadan başvurun; son günün tatile denk gelmesi gibi durumlarda sürenin nasıl hesaplanacağını ayrıca kontrol edin.
- Kararın kanun yoluna açık olup olmadığını kontrol edin. Kararda gösterilen kanun yolu ve süre bilgisi ile kanundaki istisnaları birlikte değerlendirin.
- Başvuruyu hükmü veren mahkemeye yapın. Dilekçe doğrudan bölge adliye mahkemesine ya da Yargıtay’a değil, kararı veren mahkemeye verilir.
- Nedenleri yazın. Sanık ve katılan için zorunlu olmasa da, itiraz edilen noktaların açıkça gösterilmesi incelemeyi yönlendirir.
Kısa kararın açıklanmasından sonra ne yapılabilir?
Uygulamada sanık ya da katılan, duruşmada açıklanan kısa karar üzerine hemen kanun yoluna başvurma iradesini bildirmek isteyebilir. Süre gerekçeli kararın tebliğiyle başladığı için bu zorunlu değildir; ancak gerekçeli kararın tebliğinden sonra iki haftalık sürenin kaçırılmaması için tebligatın takip edilmesi gerekir. Gerekçeli karar tebliğ edildiğinde, varsa ek gerekçelerin bu süre içinde sunulması planlanmalıdır.
Dikkat edilecek noktalar
- Süre kısa kararla değil, gerekçeli kararın tebliğiyle başlar. Eski kaynaklarda farklı başlangıç ve süreler yazılıdır; güncel metin gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta öngörür.
- Dilekçe hükmü veren mahkemeye verilir. Bu kural hem istinaf hem temyiz için geçerlidir.
- Her karar kanun yoluna açık değildir. Kanunda sayılan bazı hükümler istinafa, bazı bölge adliye mahkemesi kararları da temyize kapalıdır.
- Tutuklu sanık için cezaevi yolu açıktır. Kurum müdürüne yapılan başvuru süreyi keser.
- HAGB kararlarında da istinaf yolu vardır. Bu kararlara karşı da aynı sürelere dikkat edilmelidir.
Sık sorulan sorular
İstinaf süresi kaç gün?
İstinaf süresi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır (CMK ).
Temyiz süresi de aynı mı?
Evet. Temyiz istemi de hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde yapılır (CMK ).
İstinaf dilekçesini nereye vereceğim?
Hükmü veren mahkemeye verilir; başvuru zabıt kâtibine beyanda bulunarak da yapılabilir (CMK ).
Dilekçede gerekçe yazmazsam başvurum reddedilir mi?
Sanık ve katılan bakımından başvuru nedenlerinin gösterilmemesi incelemeye engel olmaz (CMK ). Ancak itiraz edilen noktaların yazılması, incelemenin kapsamını belirlemek bakımından yararlıdır.
Dayanaklar
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu , , , , ,
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.
Bu yazıda dayanılan maddeler
CMK · CMK · CMK · CMK · CMK · CMK
Bu sayfadaki bilgiler genel nitelikte olup hukuki görüş ya da danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve uygulama değişebilir; somut bir uyuşmazlıkta olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.