8 dk okuma
Kısa cevap
Seri muhakeme ve basit yargılama, belirli suçlarda yargılamayı kısaltan iki ayrı usuldür. Seri muhakeme, evresinde kanunda tek tek sayılan suçlarda savcının ye teklif ettiği ve şüphelinin i huzurunda kabul etmesiyle uygulanan bir usuldür; belirlenen cezadan yarı oranında indirim yapılır (CMK , 3, 4). Basit yargılama ise nin kabulünden sonra, adli para cezasını ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda asliye ceza mahkemesinin duruşma yapmadan karar verebildiği usuldür; mahkûmiyette sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir (CMK , 3). İki usulde de verilen hükme itiraz edilebilir (CMK , ).
İki usul arasındaki farklar
| Konu | Seri muhakeme | Basit yargılama |
|---|---|---|
| Aşama | Soruşturma evresinin sonu | İddianamenin kabulünden sonra |
| Kapsam | Kanunda tek tek sayılan suçlar | Adli para cezası ve/veya üst sınırı iki yılı geçmeyen hapis cezası gerektiren suçlar |
| Başlatan | Cumhuriyet savcısının teklifi | Asliye ceza mahkemesinin kararı |
| Şüpheli/sanığın rızası | Müdafii huzurunda kabul şart | Rıza aranmaz; yazılı savunma istenir |
| İndirim | Temel cezadan yarı oranında | Sonuç cezadan dörtte bir oranında |
| Hükme karşı yol | İtiraz | İtiraz; üzerine duruşmalı yargılama |
| Dayanak | CMK m.250 | CMK m.251, m.252 |
Seri muhakeme hangi suçlarda uygulanır?
Seri muhakeme, soruşturma sonunda ne karar verilmediği takdirde kanunda sayılan suçlarda uygulanır (CMK ). Türk Ceza Kanunundan sayılan suçlar şunlardır: hakkı olmayan yere tecavüz (m.154/2-3), genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması (m.170/1 ve 3), trafik güvenliğini tehlikeye sokma (m.179/2-3), gürültüye neden olma (m.183), parada sahtecilik (m.197/2-3), mühür bozma (m.203), resmî belgenin düzenlenmesinde yalan beyan (m.206), kumar oynanması için yer ve imkân sağlama (m.228/1) ve başkasına ait kimlik veya kimlik bilgilerinin kullanılması (m.268). Bunlara ek olarak Ateşli Silahlar Kanunu, Orman Kanunu, 1072 sayılı Kanun ve Kooperatifler Kanununda belirtilen bazı suçlar da kapsama alınmıştır (CMK ).
Seri muhakeme nasıl işler?
- Bilgilendirme: Savcı veya kolluk, şüpheliyi hakkında bilgilendirir (CMK ).
- Teklif ve kabul: Savcı usulün uygulanmasını şüpheliye teklif eder; şüphelinin müdafii huzurunda kabul etmesi hâlinde usul uygulanır (CMK ).
- Yaptırımın belirlenmesi: Savcı, suçun kanuni tanımındaki alt ve üst sınır arasında temel cezayı tespit eder ve bu cezadan, varsa zincirleme suç hükümleri uygulandıktan sonra, yarı oranında indirim yaparak yaptırımı belirler (CMK ).
- Seçenekler: Sonuç hapis cezası, koşulları varsa lara çevrilebilir veya ertelenebilir; hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin hüküm de kıyasen uygulanabilir (CMK ).
- Mahkemeye talep: Savcı, usulün uygulanmasını yazılı olarak görevli mahkemeden talep eder (CMK ).
- Mahkemenin incelemesi: Mahkeme şüpheliyi müdafii huzurunda dinler; şartların gerçekleştiğine, eylemin usul kapsamında olduğuna ve dosyadaki delillere göre mahkûmiyet gerektiğine kanaat getirirse talepteki yaptırımdan daha ağır olmamak üzere hüküm kurar; aksi hâlde talebi reddeder ve dosyayı savcılığa gönderir (CMK ).
Talep yazısı kanunda sayılan bilgileri içermezse, belirlenen yaptırımda maddi hata yapılmışsa ya da erteleme, seçenek yaptırım veya hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının objektif koşulları gerçekleşmemişse mahkeme talep yazısını eksikliklerin tamamlanması için savcılığa iade eder (CMK ). Seri muhakeme kapsamında yaptırım uygulanması, güvenlik tedbirlerine ilişkin hükümlerin uygulanmasına engel değildir (CMK ).
Mazeretsiz olarak mahkemeye gelmeyen şüpheli bu usulden vazgeçmiş sayılır (CMK ). Usul herhangi bir nedenle tamamlanamazsa, şüphelinin kabul beyanları ve usule ilişkin belgeler sonraki işlemlerde delil olarak kullanılamaz (CMK ).
Uygulanmayan hâller: Suç iştirak hâlinde işlenmişse şüphelilerden birinin kabul etmemesi usulü engeller; kapsama giren suçun kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmesi hâlinde de usul uygulanmaz (CMK ). Yaş küçüklüğü ve akıl hastalığı hâllerinde ve kanunda belirtilen adres ve yurt dışında bulunma hâllerinde de seri muhakeme uygulanmaz (CMK ).
Basit yargılama nasıl işler?
Asliye ceza mahkemesi, iddianamenin kabulünden sonra adli para cezasını ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda nün uygulanmasına karar verebilir; ancak duruşma günü belirlendikten sonra bu usul uygulanmaz (CMK ).
- Yazılı savunma: İddianame sanığa, mağdura ve şikâyetçiye tebliğ edilir; beyan ve savunmalarını iki hafta içinde yazılı olarak bildirmeleri istenir. Tebligatta duruşma yapılmadan hüküm verilebileceği de belirtilir (CMK ).
- Duruşmasız karar: Süre dolduktan sonra mahkeme, duruşma yapmadan ve savcının görüşünü almadan karar verebilir. Mahkûmiyet hâlinde sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir (CMK ).
- Seçenekler: Koşulları varsa kısa süreli hapis cezası seçenek yaptırımlara çevrilebilir, ertelenebilir ya da sanığın yazılı olarak karşı çıkmaması kaydıyla hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir (CMK ).
- Genel hükümlere dönüş: Mahkeme gerekli görürse hüküm verilinceye kadar her aşamada duruşma açarak genel hükümlere göre yargılamaya devam edebilir (CMK ).
Basit yargılama; yaş küçüklüğü ve akıl hastalığı hâlleri ile soruşturma veya sı izne ya da talebe bağlı suçlarda uygulanmaz. Kapsama giren suçun kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmesi hâlinde de uygulanmaz (CMK ).
Basit yargılamada verilen karara itiraz
Basit yargılama usulüyle verilen hükümlere karşı itiraz edilebilir; süresinde itiraz edilmeyen hükümler kesinleşir (CMK ). Hâkim veya mahkeme kararına karşı itiraz, kanunda ayrıca hüküm bulunmayan hâllerde kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içindedir (CMK ).
İtiraz üzerine dosya, birden fazla asliye ceza mahkemesi bulunan yerlerde tevzi kriterlerine göre belirlenen başka bir asliye ceza mahkemesine gönderilir ve bu mahkeme duruşma açarak genel hükümlere göre yargılamaya devam eder. Taraflar gelmese de duruşma yapılır ve yoklukları hâlinde hüküm verilebilir. Duruşmadan önce itirazdan vazgeçilirse itiraz edilmemiş sayılır (CMK ).
Önemli bir ayrıntı: bu yeni yargılamada mahkeme önceki hükümle bağlı değildir. Ancak itiraz dışındaki kişiler tarafından yapılmışsa dörtte birlik indirim yine uygulanır (CMK ). Yani yalnız sanığın itiraz ettiği bir dosyada, yeni yargılamada indirimin korunacağı kanunda güvence altına alınmamıştır; itiraz kararı bu ihtimal düşünülerek verilmelidir. Yeni hükme karşı genel hükümlere göre kanun yoluna başvurulabilir (CMK ). İtirazın yalnız yargılama gideri, vekâlet ücreti veya maddi hataya ilişkin olması hâlinde ise dosya üst mercie gönderilir ve inceleme bu sebeplerle sınırlı yapılır (CMK ).
Sık sorulan sorular
Seri muhakeme teklifini kabul etmek zorunda mıyım?
Hayır. Usul, şüphelinin müdafii huzurunda teklifi kabul etmesi hâlinde uygulanır (CMK ). Kabul edilmezse soruşturma genel hükümlere göre sonuçlandırılır.
Seri muhakemeyi kabul edip sonra vazgeçersem beyanlarım aleyhime kullanılır mı?
Usul tamamlanamazsa, kabul beyanları ve usule ilişkin belgeler sonraki soruşturma ve kovuşturmada delil olarak kullanılamaz (CMK ).
Basit yargılamada duruşma talep edebilir miyim?
Kanun, duruşma açılmasını mahkemenin takdirine bırakır (CMK ). Hükme itiraz edilmesi hâlinde ise başka bir mahkemede duruşma açılarak yargılamaya devam edilir (CMK ).
Basit yargılamada itiraz süresi ne kadardır?
Kanunda ayrıca hüküm bulunmadığından genel itiraz süresi uygulanır: kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta (CMK , ).
Seri muhakeme kararına itiraz edilebilir mi?
Evet. İtiraz mercii itirazı, kabulün müdafii huzurunda yapılması gibi şartlar ve mahkemenin hüküm kurma şartları yönünden inceler (CMK ).
Dayanaklar
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu , , ,
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.
Bu yazıda dayanılan maddeler
CMK · CMK · CMK · CMK
Bu sayfadaki bilgiler genel nitelikte olup hukuki görüş ya da danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve uygulama değişebilir; somut bir uyuşmazlıkta olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.