Vergi Uzlaşması:Tarhiyat Öncesi ve Sonrası Uzlaşma Nasıl İşler?

Uzlaşmanın konusu: yalnız cezalar

KanununKanunun bugünkü metnine göre idare, mükellef tarafından ikmalen, re’sen veya idarece tarh edilen vergilere ilişkin vergi ziyaı cezaları ile belirli tutarı aşan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarının tahakkuk edecek miktarları konusunda uzlaşabilir (VUK ek m.1/1). Madde metninde 5.000 Türk lirası olarak yazılan bu eşik, 1/1/2026’dan geçerli olmak üzere 40.000 Türk lirası olarak güncellenmiştir; usulsüzlük cezalarında bu tutarı aşanlar uzlaşmaya konu olabilir (VUK ek m.1/1, 2026 için güncellenmiş tutar). Eşiğin tespitinde cezayı gerektiren fiil bazında kesilecek toplam ceza tutarı dikkate alınır (VUK ek m.1/1).

Eşiğin altında kalan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları için uzlaşma yerine, VUK m.376’daki indirim oranı yüzde elli artırımlı olarak uygulanır (VUK ek m.1/1).

Uzlaşma kapsamı dışında kalanlar

• Vergi kaçakçılığına ilişkin VUK m.359’da yazılı fiillerle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi hâlinde kesilen ceza ile bu fiillere iştirak edenlere kesilen ceza (VUK ek m.1/1).
• VUK m.370/b kapsamında kendilerine ön tespit yazısı tebliğ edilen mükelleflere bu maddeye göre kesilen ceza (VUK ek m.1/1).
• Hakkında VUK m.376/1-1’deki ceza indirimi uygulanan cezalar (VUK ek m.9/2).

Talepte hangi sebep ileri sürülmeli?

Uzlaşma her itiraz için değil, kanunda sayılan sebeplerden birinin ileri sürülmesi hâlinde yapılabilir: vergi ziyaına sebebiyet verilmesinin kanun hükümlerine yeterince nüfuz edememekten ya da VUK m.369’da yazılı yanılmadan kaynaklanması, VUK m.116, 117 ve 118’de yazılı vergi hataları ile diğer maddi hatalar, ya da yargı kararları ile idarenin ihtilaf konusu olayda görüş farklılığının bulunması (VUK ek m.1/1). Dilekçede bu sebeplerden hangisine dayanıldığı açıkça yazılmalıdır.

Tarhiyat sonrası uzlaşma adım adım

1. İhbarnamenin tebliğ tarihini tespit edin. Uzlaşma talebi vergi ihbarnamesinin tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde yapılır (VUK ek m.1/1).
2. Mali tatili kontrol edin. Son günü mali tatile (1–20 temmuz) rastlayan uzlaşma talep süreleri, tatilin son gününü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır (5604 s.K. m.1/2-c). Belediye, il özel idaresi ve gümrük idarelerinin vergi, resim ve harçlarında mali tatil uygulanmaz (5604 s.K. m.1/7).
3. Talebi yazılı yapın ve kanuni sebebi gösterin. Komisyonların oluşumu ve görüşmenin şekli yönetmelikle düzenlenir (VUK ek m.1/2).
4. Görüşmeye hazırlanın. Mükellef, uzlaşma görüşmelerinde bağlı olduğu meslek odasından bir temsilci ve 3568 sayılı Kanuna göre kurulan meslek odasından bir meslek mensubu bulundurabilir (VUK ek m.1/1).
5. Sonucu tutanakla alın. Uzlaşma tutanakları kesindir ve vergi dairelerince derhâl yerine getirilir (VUK ek m.6/1).

Uzlaşma sağlanırsa

Üzerinde uzlaşılan ve tutanakla tespit edilen hususlar hakkında dava açılamaz ve hiçbir mercie şikâyette bulunulamaz (VUK ek m.6/2). Uzlaşılan cezalar hakkında başkaca bir indirim uygulanmaz (VUK ek m.9/1). Ödeme bakımından, tutanak cezaların ödeme zamanından önce tebliğ edilmişse kanuni ödeme zamanında; ödeme süresi geçtikten sonra tebliğ edilmişse tutanağın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödeme yapılır (VUK ek m.8/1).

Uzlaşma sağlanamazsa

Uzlaşmanın vaki olmaması veya temin edilememesi hâlinde yeniden uzlaşma talebinde bulunulamaz (VUK ek m.1/1). Ancak iki önemli imkân vardır:

• Nihai teklifi kabul: Uzlaşmanın vaki olmadığına dair tutanağa idarenin nihai teklifi yazılır. Mükellef dava açma süresinin sonuna kadar teklif edilen cezayı kabul ettiğini yazılı olarak bildirirse uzlaşma sağlanmış sayılır (VUK ek m.1/1).
• Dava: Mükellef, kesilen cezaya karşı uzlaşmanın vaki olmadığına dair tutanağın kendisine tebliğinden itibaren yetkili vergi mahkemesinde dava açabilir. Dava açma süresi bitmiş veya on beş günden az kalmışsa bu süre tutanağın tebliğinden itibaren on beş gün olarak uzar (VUK ek m.7/4).

Tarhiyat öncesi uzlaşma

Hazine ve Maliye Bakanlığı, vergi incelemesine dayanılarak tarh edilecek vergilere ilişkin kesilecek vergi ziyaı cezaları ile eşiği aşan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarında tarhiyat öncesi uzlaşma yapılmasına izin verebilir (VUK ek m.11/1). Kaçakçılık fiillerine ilişkin cezalar burada da kapsam dışındadır.

Tarhiyat öncesi uzlaşmanın iki sonucu özellikle önemlidir:

• Tarhiyattan önce uzlaşmaya varılırsa tutanakla tespit edilen husus hakkında dava açılamaz ve hiçbir mercie şikâyette bulunulamaz (VUK ek m.11/2).
• Tarhiyat öncesi uzlaşma temin edilememiş veya görüşmede uzlaşmaya varılamamışsa, mükellef veya ceza muhatabı cezanın kesilmesinden sonra uzlaşma talep edemez (VUK ek m.11/3).

Bu nedenle tarhiyat öncesi uzlaşmaya giden mükellef, görüşmede anlaşma çıkmazsa ihbarname geldikten sonra ikinci bir uzlaşma şansı olmadığını bilerek hazırlanmalıdır.

Uzlaşma ile ceza indirimi arasında seçim

Hakkında VUK m.376/1-1’deki ceza indirimi hükümleri uygulanan cezalar için uzlaşma hükümleri uygulanmaz. Buna karşılık mükellef, uzlaşma tutanağını imzalayıncaya kadar uzlaşma talebinden vazgeçtiğini bildirerek ceza indiriminin uygulanmasını isteme hakkını korur (VUK ek m.9/2). Bu imkân, görüşmede beklenen sonucun alınamayacağı anlaşıldığında indirim yoluna dönmeyi sağlar.

Dikkat edilecek noktalar

• Vergi aslı uzlaşmaya girmez. Vergi aslına itiraz ediliyorsa bu kısım için dava yolu ayrıca değerlendirilmelidir.
• Uzlaşma talebinden önce dava açmayın. Aynı ceza için uzlaşma talebinden önce açılan dava, uzlaşma sonuçlanmadan incelenmez; incelenip karara bağlanırsa bu karar hükümsüz sayılır (VUK ek m.7/2).
• Nihai teklifin süresini kaçırmayın. Teklifin kabulü dava açma süresinin sonuna kadar yazılı olarak bildirilmelidir (VUK ek m.1/1).
• Eski tarihli talepler için geçiş hükmüne bakın. 2024 değişikliğinin yürürlüğünden önce uzlaşma talep edildiği hâlde uzlaşma günü verilmemiş, görüşmesi yapılmamış ya da ertelenmiş dosyalarda ve o tarihte uzlaşma talep süresi henüz geçmemiş tarhiyatlarda değişiklikten önceki hükümler uygulanır (VUK geçici m.35).

Sık sorulan sorular

Uzlaşma talebi dava açma süresini durdurur mu?

Uzlaşma sağlanamazsa dava süresi tutanağın tebliğinden itibaren hesaplanır; süre bitmiş ya da on beş günden az kalmışsa on beş güne uzar (VUK ek m.7/4). Bu nedenle tutanağın tebliğ tarihi dikkatle kayıt altına alınmalıdır.

Uzlaşmada anlaşamazsam yeniden başvurabilir miyim?

Hayır. Uzlaşmanın vaki olmaması veya temin edilememesi hâlinde yeniden uzlaşma talep edilemez (VUK ek m.1/1). Seçenekler, nihai teklifi dava süresi içinde kabul etmek ya da dava açmaktır.

Tarhiyat öncesi uzlaşmada anlaşamazsam, ihbarname gelince uzlaşma isteyebilir miyim?

Hayır. Tarhiyat öncesi uzlaşma sağlanamamışsa cezanın kesilmesinden sonra uzlaşma talep edilemez (VUK ek m.11/3).

Belediye vergilerinde de uzlaşma var mı?

Kanun, il özel idarelerine ve belediyelere ait vergi, resim ve harçlar için uzlaşma yönetmeliğinin ayrıca hazırlanacağını öngörür (VUK ek m.1/2). Uygulanacak usul için ilgili idarenin yönetmeliğine bakılmalıdır.

Uzlaşma görüşmesine kimlerle katılabilirim?

Mükellef, uzlaşma görüşmelerinde bağlı olduğu meslek odasından bir temsilci ve 3568 sayılı Kanuna göre kurulan meslek odasından bir meslek mensubu bulundurabilir (VUK ek m.1/1). Görüşmeden önce tarhiyatın dayanağı olan inceleme raporu, kanuni uzlaşma sebebini destekleyen belgeler ve varsa benzer konulardaki yargı kararları hazırlanmalıdır; çünkü idarenin görüş farklılığı da kanunda sayılan uzlaşma sebeplerindendir (VUK ek m.1/1).

Dayanaklar

• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.376, ek m.1, ek m.6, ek m.7, ek m.8, ek m.9, ek m.11, geçici m.35
• 588 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (1/1/2026’dan geçerli tutarlar; kanun metnine parantez içinde işlenmiş hâliyle)
• 5604 sayılı Mali Tatil İhdas Edilmesi Hakkında Kanun m.1

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.