7 dk okuma
Kısa cevap
Özel usulsüzlük cezası, vergi kanunlarının şekle ve usule ilişkin hükümlerine aykırılıklardan belge düzenine aykırılıklar için öngörülmüş ayrı bir cezadır (VUK , ). Fatura, serbest meslek makbuzu, perakende satış fişi, sevk irsaliyesi gibi belgelerin düzenlenmemesi, alınmaması ya da gerçeğe aykırı düzenlenmesi hâlinde her bir belge için ayrı ayrı ceza kesilir (VUK ). Cezaya karşı vergi mahkemesinde, ceza ihbarnamesinin tebliğinden itibaren otuz gün içinde dava açılabilir (İYUK ). Ceza, usulsüzlüğün yapıldığı yılı izleyen yılın başından itibaren beş yıl içinde kesilmezse zamanaşımına uğrar (VUK ).
Usulsüzlük ve özel usulsüzlük ne demek?
Vergi Usul Kanunu’na göre usulsüzlük, vergi kanunlarının şekle ve usule ilişkin hükümlerine uyulmamasıdır (VUK ). Beyannamenin geç verilmesi, defterin tasdik ettirilmemesi gibi aykırılıklar genel usulsüzlük kapsamındadır (VUK ). Kanun, belge düzenine ve bazı özel yükümlülüklere aykırılıkları ise ayrı bir maddede toplamış ve bunlara “özel usulsüzlük” cezası bağlamıştır (VUK ).
Özel usulsüzlük cezası, vergi ziyaı (eksik vergi ödenmesi) doğmasa bile kesilir. Usulsüzlük sonucunda vergi ziyaı da doğmuşsa, ziyaın gerektirdiği vergi cezaları ayrıca kesilir ve bu durumda cezaların birleştirilmesine ilişkin genel kural uygulanmaz (VUK ). Ayrıca usulsüzlük cezaları ile vergi suçlarına ilişkin cezalar içtima ve tekerrür bakımından birleştirilmez; bir fiilin vergi cezasıyla cezalandırılması, aynı fiil VUK m.359’a göre suç oluşturuyorsa ceza sı yapılmasına engel değildir (VUK ).
Hangi fiiller özel usulsüzlük cezası doğurur?
| Fiil | Ceza esası | Dayanak |
|---|---|---|
| Fatura, gider pusulası, müstahsil makbuzu, serbest meslek makbuzunun verilmemesi, alınmaması, belgede gerçek tutardan farklı tutar yazılması, e-belge yerine kâğıt düzenlenmesi | Belgeye yazılması gereken tutarın ya da tutar farkının %10’u; kanunda belirlenen alt tutardan az olmamak üzere, her belge için ayrı | VUK m.353/1 |
| Perakende satış fişi, ödeme kaydedici cihaz fişi, giriş ve yolcu taşıma bileti, sevk ve taşıma irsaliyesi, yolcu ve günlük müşteri listesinin düzenlenmemesi, kullanılmaması, bulundurulmaması, aslı ile örneğinde farklı tutar bulunması | Her belge için maktu (sabit tutarlı) ceza; ilk tespit ve sonraki tespitlerde farklı tutar | VUK m.353/2 |
| Mükellef olmayan kişilerin fatura, fiş, bilet gibi belgeleri almaması | Her belge için maktu ceza, yıllık üst sınırlı | VUK m.353/3 |
| Günlük kasa defteri, günlük perakende satış ve hasılat defterinin işyerinde bulundurulmaması, günü gününe kayıt yapılmaması, istendiğinde ibraz edilmemesi; levha asma zorunluluğuna uyulmaması | Her tespit için maktu ceza | VUK m.353/4 |
| Muhasebe standartlarına, tek düzen hesap planına ve muhasebe programlarına ilişkin kurallara uyulmaması | Maktu ceza | VUK m.353/6 |
| Matbaa işletmecilerinin belge basım bildirimini yapmaması ya da eksik/hatalı yapması | Maktu ceza; süresinden itibaren 30 gün içinde yapılır veya düzeltilirse yarı oranında | VUK m.353/8 |
Kanundaki maktu tutarlar ve alt-üst sınırlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. Bu nedenle tutarlar burada rakamla verilmemiştir; güncel tutarlar her yıl yeniden belirlenir, sitedeki Parasal Sınırlar sayfasına bakabilirsiniz.
Belge düzenine ilişkin ilk iki grupta kanun ayrıca bazı ayrıntılar öngörür (VUK , ):
- Tek tespitte aynı türden birden fazla belgenin düzenlenmediği anlaşılırsa her belge için ayrı ayrı ceza kesilir; ancak bu, sonraki tespitlerdeki ceza basamağının belirlenmesinde tek tespit sayılır.
- Kanun kapsamındaki belge yerine kanun kapsamında olmayan bir belge düzenlenirse, düzenleyen hakkındaki ceza iki kat uygulanır.
- Bir takvim yılı içinde her belge türü için kesilecek ceza toplamı kanunda gösterilen üst sınırı geçemez.
Beş iş günü içinde bildirimin etkisi
Kanun, belgeyi alması gereken tarafa idareye bildirimde bulunma imkânı tanır. Fatura, serbest meslek makbuzu gibi belgelerin düzenlenmediği, belgeyi almak zorunda olan tarafından idarenin bilgisine girmeden önce ve belgenin düzenlenmesi gereken süreyi izleyen beş iş günü içinde idareye bildirilirse (VUK ):
- Belgeyi alması gereken taraf adına özel usulsüzlük cezası kesilmez.
- Belgeyi düzenlemesi gereken taraf adına ceza üç kat uygulanır.
- Kanun kapsamında olmayan belge düzenlendiği bildirilmişse, düzenleyen adına ceza altı kat uygulanır.
Perakende satış fişi ve irsaliye gibi belgelerde de, belge muhteviyatı işlemin muhataplarınca beş iş günü içinde yapılan bildirim üzerine düzenleyen hakkında benzer artırımlar öngörülmüştür (VUK ). Mükellef olmayan kişiler de belgeyi almadıklarını süresinde bildirirlerse haklarında ceza kesilmez (VUK ).
Bu hüküm alıcı açısından önemli bir korumadır: satıcının belge vermediği bir işlemde süresinde bildirim yapan alıcı cezadan kurtulur.
Ceza nasıl tebliğ edilir, nasıl itiraz edilir?
Kesilen vergi cezaları ceza ihbarnamesi ile tebliğ edilir. İhbarnamede olayın izahı, kanunun ilgili madde ve fıkra numaraları, mevcut deliller, cezanın hesabı ve vergi mahkemesinde dava açma süresi yer alır; cezayı gerektiren olayın tespitine ilişkin tutanak ve inceleme raporunun örnekleri ihbarnameye eklenir (VUK ).
İzlenebilecek yollar şunlardır:
- İhbarnameyi ve eklerini inceleyin. Tutanakta belgenin hangi işlem için, hangi tarihte düzenlenmediğinin yazıp yazmadığı; cezanın hangi bentten ve kaç belge üzerinden hesaplandığı kontrol edilmelidir (VUK ).
- Zamanaşımını kontrol edin. Ceza, usulsüzlüğün yapıldığı yılı izleyen yılın ilk gününden itibaren beş yıl içinde kesilmelidir; bu süre içinde ceza ihbarnamesinin tebliğiyle zamanaşımı kesilir (VUK ).
- ve indirim imkânlarını değerlendirin. Bu konular ayrı yazılarda ele alınmıştır; hangi yolun seçildiği dava hakkını etkileyebileceğinden karar vermeden önce sonuçları birlikte değerlendirilmelidir.
- Dava süresini kaçırmayın. Vergi mahkemesinde dava açma süresi tebliğden itibaren otuz gündür (İYUK ).
Vergi mahkemesinde dava açılması, dava konusu edilen ceza bölümünün tahsilini kendiliğinden durdurur (İYUK ).
Sık yapılan hatalar
- Beş iş günlük bildirim imkânını kaçırmak: Alıcı, belge verilmediğini idarenin bilgisine girmeden önce süresinde bildirirse cezadan kurtulur (VUK ).
- Her belgeyi tek ceza sanmak: Ceza her belge için ayrı kesilir (VUK ).
- İhbarnamedeki dava süresini okumamak: Dava süresi ihbarnamede gösterilir ve otuz gündür (VUK ; İYUK ).
Sık sorulan sorular
Fatura kesmediğim her işlem için ayrı ceza mı kesilir?
Evet. Ceza her bir belge için ayrı ayrı kesilir; ancak tek tespitteki birden çok belge, ceza basamağının belirlenmesinde tek tespit sayılır ve yıllık üst sınır vardır (VUK ).
Satıcı fatura vermedi; alıcı olarak ben de ceza alır mıyım?
Belgeyi almak zorunda olanlar da cezaya muhataptır. Ancak durumu idarenin bilgisine girmeden önce ve belgenin düzenlenmesi gereken süreyi izleyen beş iş günü içinde idareye bildirirseniz adınıza ceza kesilmez (VUK ).
Vergi ziyaı yoksa yine de ceza kesilir mi?
Evet. Özel usulsüzlük cezası, vergi ziyaı doğmasa da kesilir. Vergi ziyaı da doğmuşsa vergi ziyaı cezası ayrıca kesilir (VUK ).
Özel usulsüzlük cezası kaç yılda zamanaşımına uğrar?
Usulsüzlüğün yapıldığı yılı izleyen yılın ilk gününden başlayarak beş yıl içinde kesilmezse kesilemez (VUK ).
Cezaya karşı dava açma süresi ne kadar?
Vergi mahkemesinde, ceza ihbarnamesinin tebliğinden itibaren otuz gündür (İYUK ). Süre ihbarnamede de gösterilir (VUK ).
Matbaa bildirimini geç yaptım; ceza indirilir mi?
Belge basım bildirimi belirlenen sürenin sonundan başlayarak otuz gün içinde yapılır ya da eksik veya hatalı bildirim bu süre içinde tamamlanır veya düzeltilirse, kesilmesi gereken ceza yarı oranında uygulanır (VUK ).
Dayanaklar
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu , , , ,
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu ,
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.
Bu yazıda dayanılan maddeler
VUK · VUK · VUK · VUK · VUK · İYUK · İYUK
Bu sayfadaki bilgiler genel nitelikte olup hukuki görüş ya da danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve uygulama değişebilir; somut bir uyuşmazlıkta olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.