8 dk okuma
Kısa cevap
Vergi cezalarının ağırlığını azaltan üç ayrı kurum vardır. Pişmanlık, mükellefin hatasını idareden önce kendiliğinden bildirmesi hâlinde vergi ziyaı cezası kesilmemesini sağlar (VUK ). , idarenin ön tespitine verilen cevapla cezanın düşük oranda kesilmesine imkân tanır (VUK ). Ceza kesildikten sonra ise vergi ve cezanın yarısının ödeneceği otuz gün içinde bildirilerek cezanın yarısı indirilebilir (VUK ). Hangisinin kullanılabileceği, işlemin hangi aşamada olduğuna bağlıdır.
Önce cezanın kendisi: vergi ziyaı cezası nasıl belirlenir?
Vergi ziyaına sebebiyet verilmesi hâlinde mükellef veya sorumlu hakkında ziyaa uğratılan verginin bir katı tutarında vergi ziyaı cezası kesilir (VUK ). Kanun bu oranı bazı durumlarda değiştirir:
- Vergi ziyaı VUK m.359’da yazılı kaçakçılık fiilleriyle gerçekleşmişse ceza üç kat, bu fiillere iştirak edenlere bir kat uygulanır (VUK ).
- Vergi incelemesine başlanmasından veya takdir komisyonuna sevkten sonra verilenler hariç, kanuni süresi geçtikten sonra verilen beyannameler için ceza yüzde elli oranında uygulanır (VUK ).
- Mükellefiyet tesis ettirmeden vergi dairesinin bilgisi dışında ticari, zirai veya mesleki faaliyette bulunularak vergi ziyaına sebebiyet verilmişse ceza yüzde elli artırılarak uygulanır (VUK ).
Bu tablo, aşağıdaki yolların neden önemli olduğunu gösterir: aynı eksiklik, idare tarafından bulunduğunda tam oranla; mükellef tarafından zamanında bildirildiğinde hiç ya da düşük oranla cezalandırılır.
Pişmanlık ve ıslah: ceza kesilmeden önce
Beyana dayanan vergilerde vergi ziyaı cezasını gerektiren fiilleri işleyen mükelleflerin bu durumu ilgili makamlara kendiliğinden ve dilekçe ile haber vermesi hâlinde, aşağıdaki şartlarla vergi ziyaı cezası kesilmez (VUK ):
- İhbar yapılmamış olmalı. Mükellefin haber verdiği tarihten önce bir muhbir tarafından resmî bir makama aynı konuda ihbarda bulunulmamış olmalıdır.
- İnceleme başlamamış olmalı. Haber verme dilekçesi, haber verilen olayın ilgili olduğu vergi türüne ilişkin vergi incelemesine başlanmadan veya olay takdir komisyonuna intikal ettirilmeden önce verilmiş ve resmî kayıtlara geçirilmiş olmalıdır.
- Verilmemiş beyanname on beş gün içinde verilmeli. Hiç verilmemiş beyanname, haber verme dilekçesinin verildiği tarihten başlayarak on beş gün içinde verilmelidir (VUK ).
- Eksik beyan on beş gün içinde düzeltilmeli. Eksik veya yanlış beyan, haber verme tarihinden başlayarak on beş gün içinde tamamlanmalı veya düzeltilmelidir (VUK ).
- Vergi zamla birlikte on beş gün içinde ödenmeli. Ödeme süresi geçmiş vergiler, ödemenin geciktiği her ay ve kesri için 6183 sayılı Kanunun 51. maddesindeki gecikme zammı oranında bir zamla birlikte, haber verme tarihinden başlayarak on beş gün içinde ödenmelidir (VUK ).
Pişmanlık hükümleri emlak vergisi için uygulanmaz (VUK ).
Pişmanlıkta en sık yapılan hata
Pişmanlık, beyannameyi geç vermekle aynı şey değildir. Beyanname verilmiş ama vergi on beş gün içinde zammıyla birlikte ödenmemişse beşinci şart gerçekleşmez ve pişmanlıktan yararlanılamaz. Ödeme planını beyanname ile birlikte yapmak gerekir.
İzaha davet: idare bir emare bulduğunda
Vergi incelemesine başlanmadan veya takdir komisyonuna sevk edilmeden önce, verginin ziyaa uğradığına dair emareler bulunduğuna ilişkin ön tespitler hakkında, tespit tarihine kadar ihbar yapılmamış olması kaydıyla mükellef izaha davet edilebilir (VUK ). Bu aşamanın sonuçları şunlardır:
- İzaha davet yazısı tebliğ edilen mükellef, davet konusu tespitle sınırlı olarak pişmanlık hükümlerinden yararlanamaz (VUK ).
- Davet yazısının tebliğinden itibaren otuz gün içinde izahta bulunulursa izah değerlendirilir ve sonuç mükellefe tebliğ edilir (VUK ).
- İzah sonucunda vergi ziyaına sebebiyet verilmediği anlaşılırsa mükellef o tespitle ilgili olarak incelemeye tabi tutulmaz veya takdir komisyonuna sevk edilmez (VUK ).
- İzah yeterli bulunmazsa, değerlendirme yazısının tebliğinden itibaren otuz gün içinde beyanname verilir, beyan düzeltilir ve vergi gecikme zammı oranındaki zamla ödenirse vergi ziyaı cezası, ziyaa uğratılan vergi üzerinden yüzde yirmi oranında kesilir (VUK ).
Ön tespit kaçakçılık fiillerine ilişkinse mükellef kural olarak izaha davet edilmez; ancak sahte veya yanıltıcı belge kullanmaya ilişkin tespitlerde, kanunda belirtilen tutar ve oran sınırlarının altında kalan mükelleflere ön tespit yazısı tebliğ edilebilir ve aynı yüzde yirmi oranı uygulanabilir (VUK ).
Cezada indirim: ihbarname geldikten sonra
Mükellef veya vergi sorumlusu, ikmalen, re’sen veya idarece tarh edilen vergiyi veya vergi farkını ve vergi ziyaı, usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarının yarısını, ihbarnamelerin tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde ilgili vergi dairesine başvurarak vadesinde veya 6183 sayılı Kanunda belirtilen türden göstererek vadenin bitmesinden itibaren üç ay içinde ödeyeceğini bildirirse, kesilen cezanın yarısı indirilir (VUK ).
İndirimden yararlanma şartları sıkıdır:
- Bildirilen vergi ve ceza yukarıdaki süre içinde ödenmezse indirim uygulanmaz (VUK ).
- Vergi ve ceza dava konusu yapılırsa indirim uygulanmaz (VUK ).
- İndirim, vergi aslına bağlı olmaksızın kesilen usulsüzlük cezalarına da uygulanır (VUK ).
ya konu olabilecek eşiğin altında kalan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarında VUK m.376’daki indirim oranı yüzde elli artırımlı olarak uygulanır (VUK ).
Mali tatile rastlayan başvurular
Son günü mali tatile (1–20 temmuz) rastlayan ceza indirimi başvuru süreleri, tatilin son gününü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır (5604 s.K. m.1/2-c). Belediye, il özel idaresi ve gümrük idarelerinin vergi, resim ve harçlarında mali tatil uygulanmaz (5604 s.K. m.1/7).
İndirim mi, uzlaşma mı, dava mı?
| Yol | Ne zaman | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Pişmanlık | İhbar ve incelemeden önce, kendiliğinden | Vergi ziyaı cezası kesilmez | VUK m.371 |
| İzaha davet | Ön tespit yazısından itibaren 30 gün | Ceza %20 oranında | VUK m.370 |
| İhbarnamenin tebliğinden itibaren 30 gün | Cezanın yarısı indirilir | VUK m.376 | |
| Uzlaşma | İhbarnamenin tebliğinden itibaren 30 gün | Ceza tutarı üzerinde anlaşma | VUK ek m.1 |
| Dava | Tebliği izleyen günden 30 gün | ve ceza yargısal denetime tabi | İYUK m.7 |
Bu yollar birbirini etkiler. İndirim uygulanan cezalar için uzlaşma yapılmaz; ancak mükellef uzlaşma tutanağını imzalayıncaya kadar uzlaşma talebinden vazgeçerek indirim isteyebilir (VUK ). Uzlaşılan cezalar hakkında ise başkaca bir indirim uygulanmaz (VUK ).
Dikkat edilecek noktalar
- Pişmanlık dilekçesini beyannameden önce veya onunla birlikte verin. Kanun “kendiliğinden dilekçe ile haber verme”yi arar (VUK ).
- On beş günlük süreler üçe ayrılır: beyanname, düzeltme ve ödeme. Üçü de haber verme tarihinden başlar (VUK , 4, 5).
- İzaha davet geldiyse pişmanlık kapısı o konu için kapanır (VUK ). Otuz günlük izah süresini kaçırmamak gerekir.
- İndirim için bildirim yapıldıysa ödeme takvimine uyun. Ödenmeyen tutar indirimi ortadan kaldırır (VUK ).
- İndirim ile dava birlikte yürümez. Dava açılan vergi ve ceza için indirim uygulanmaz (VUK ).
Sık sorulan sorular
Pişmanlıkla verilen beyannamede usulsüzlük cezası da kalkar mı?
VUK m.371, şartları gerçekleştiğinde vergi ziyaı cezası kesilmeyeceğini düzenler (VUK ). Beyannamenin süresinde verilmemesinden doğan usulsüzlük cezası bu hükmün konusu değildir.
Ceza indirimi için cezanın tamamını mı ödemem gerekir?
Hayır. Vergiyi veya vergi farkını ve cezaların yarısını ödeyeceğinizi bildirip süresinde ödediğinizde cezanın yarısı indirilir (VUK ).
Teminat göstererek ödemeyi erteleyebilir miyim?
Kanun, vadesinde ödeme yerine 6183 sayılı Kanunda belirtilen türden teminat göstererek vadenin bitmesinden itibaren üç ay içinde ödeme imkânı tanır (VUK ). Teminatın türü ve kabulü vergi dairesinin işlemine bağlıdır.
İzaha davete cevap vermezsem ne olur?
Kanun, izahın değerlendirilmesini ve yüzde yirmilik oranı, davet yazısının tebliğinden itibaren otuz gün içinde izahta bulunulmasına bağlamıştır (VUK ). Bu süre geçirilirse bu imkândan yararlanılamaz; davet konusu tespit için pişmanlık yolu da kapalıdır.
Dayanaklar
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu , , , , ,
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu
- 5604 sayılı Mali Tatil İhdas Edilmesi Hakkında Kanun m.1
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.
Bu yazıda dayanılan maddeler
VUK · VUK · VUK · VUK · VUK · VUK · İYUK · 5604 m.1
Bu sayfadaki bilgiler genel nitelikte olup hukuki görüş ya da danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve uygulama değişebilir; somut bir uyuşmazlıkta olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.