7 dk okuma
Kısa cevap
Elinizdeki çek, bono veya poliçe iradeniz dışında elinizden çıktıysa (kaybolduysa ya da çalındıysa), senedi bulan ya da çalan kişinin bedeli tahsil etmesini önlemek için asliye ticaret mahkemesinden ve senedi eline geçiren bilinmiyorsa senedin iptalini istemeniz gerekir (6102 s.K. , ). Mahkeme senedi elinde bulunduranı ilanla senedi getirmeye davet eder; getirme süresi en az üç ay, en çok bir yıldır (6102 s.K. ). Senet verilen süre içinde mahkemeye sunulmazsa iptaline karar verilir (6102 s.K. ).
Önce ne yapmalı?
Kaybı fark ettiğiniz anda zaman sizin aleyhinizedir. Şu adımlar gecikmeden atılmalıdır:
- Senedin bilgilerini toplayın. , , ciranta zinciri, tutar, keşide yeri ve tarihi, vade, çek ise banka, şube ve çek numarası. Fotokopi veya fotoğraf varsa saklayın.
- Kaybı belgeleyin. Hırsızlık varsa kolluğa başvurun; tutanak ve başvuru belgesi, senedin elinizdeyken kaybolduğunu gösteren önemli bir delildir.
- Mahkemeye hemen başvurun. Ödeme yasağı istemini iptal talebiyle birlikte ileri sürün.
- Çekte bankayı bilgilendirin. Bankaya yazılı bildirim yapmak, mahkeme kararının bankaya ulaşmasına kadar geçen sürede fiilî bir koruma sağlayabilir; ancak hukuki koruma mahkemenin ödeme yasağı kararıyla doğar.
Görevli ve yetkili mahkeme
Ödeme yasağı, ödeme yerindeki veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden istenir (6102 s.K. ); iptal istemi de uygulamada bu taleple birlikte aynı mahkemeye yöneltilir. İptale ilişkin hükümler bonoya (6102 s.K. ı) ve kısmen çeke (6102 s.K. ) de uygulanır. Türk Ticaret Kanununda öngörülen hususlardan doğan davalar ve çekişmesiz yargı işleri, tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın ticari sayılır ve asliye ticaret mahkemesinde görülür (6102 s.K. , ); asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yargı çevresinde asliye hukuk mahkemesi işe devam eder (6102 s.K. ).
Senedin iptali, konusu bir miktar para olan alacak davası olmadığından lardaki dava şartı arabuluculuğa tabi değildir (6102 s.K. ).
Ödeme yasağı
Mahkeme, muhatabın (çekte bankanın) senedi ödemekten menedilmesine karar verebilir; bu kararında muhataba, vadenin gelmesi üzerine senet bedelini tevdi etme izni verir ve tevdi yerini gösterir (6102 s.K. ). Ödeme yasağı, iptal sürecinde senedin bedelinin başkasına ödenmesini engelleyen en önemli korumadır; dilekçede açıkça istenmelidir.
İptal mi, iade davası mı?
Hangi yolun izleneceği, senedin kimin elinde olduğunun bilinip bilinmemesine bağlıdır:
| Durum | Yol |
|---|---|
| Senedi eline geçiren bilinmiyor | Senedin iptali istenir (6102 s.K. ). |
| Senedi eline geçiren biliniyor | Mahkeme, ona karşı iade davası açılması için uygun bir süre verir; dava açılmazsa ödeme yasağı kaldırılır (6102 s.K. ). |
| İptal sürecinde senet mahkemeye sunulur | Mahkeme dilekçe sahibine iade davası açması için uygun bir süre verir; dava açılmazsa senedi sunana geri verir ve ödeme yasağını kaldırır (6102 s.K. ). |
İptal isteyenin göstermesi gerekenler
İptal isteyen kişi, senedin elindeyken ziyaa uğradığını (kaybolduğunu veya çalındığını) inandırıcı biçimde gösteren delilleri sunmak ve senedin bir suretini vermek ya da esas içeriği hakkında bilgi vermek zorundadır (6102 s.K. ). Senedin ciro yoluyla size geçtiğini gösteren belgeler, ticari defter kayıtları ve kolluk tutanakları bu açıdan önemlidir.
İlan ve getirme süresi
Mahkeme istemi yerinde görürse, senedi eline geçireni, belirleyeceği süre içinde senedi getirmeye davet eder (6102 s.K. ). Kanundaki süre kuralları şöyledir (6102 s.K. ):
- Getirme süresi en az üç ay, en çok bir yıldır.
- Vadesi gelmiş senette zamanaşımı üç aydan önce dolacaksa mahkeme üç aylık en az süreyle bağlı değildir.
- Süre, vadesi gelmiş senetlerde birinci ilan gününden, vadesi gelmemiş senetlerde vadenin gelmesinden itibaren işler.
Senedin getirilmesine ilişkin ilan, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde (6102 s.K. ) üç defa yapılır; özellik gösteren olaylarda mahkeme başka ilan önlemlerine de başvurabilir (6102 s.K. ). İlanın yapılması ve ilan masraflarının yatırılması, sürecin ilerlemesi için takip edilmelidir.
İptal kararı ve sonrası
Elden çıkan senet verilen süre içinde mahkemeye sunulmazsa iptaline karar verilir (6102 s.K. ). Poliçede, iptal kararına rağmen dilekçe sahibi, kabul edene karşı poliçeden doğan istem hakkını ileri sürebilir (6102 s.K. ).
Mahkeme, iptale karar vermeden önce kabul edene, poliçe bedelini tevdi etme ve yeterli teminat karşılığında ödeme yükümü getirebilir; teminat, senedi iyiniyetle iktisap eden kişinin uğrayabileceği zarara karşılıktır (6102 s.K. ). Çekte ise iptale ilişkin hükümlerden yalnız m.757–763 ile m.764’ün birinci fıkrası uygulanır; kabul edene karşı istem hakkı (m.764/2) ve teminat (m.765) hükümleri çeke uygulanmaz (6102 s.K. ).
Dilekçede neler bulunmalı?
İptal ve ödeme yasağı dilekçesi kısa olabilir, ama şu unsurları eksiksiz içermelidir:
- Senedin türü (çek, bono, poliçe) ve ayırt edici bilgileri: düzenleyen, lehtar, cirantalar, tutar, düzenleme yeri ve tarihi, vade; çekte banka, şube ve çek numarası,
- Senedin size nasıl geçtiği (ciro zinciri, ticari ilişki),
- Senedin ne zaman, nerede ve nasıl elinizden çıktığı,
- Kolluk tutanağı gibi destekleyici belgeler,
- Senedin bir sureti ya da esas içeriğine ilişkin açıklama (6102 s.K. ),
- Muhatabın ödemekten menedilmesi talebi (6102 s.K. ),
- İlan yapılması ve süre sonunda senedin iptali talebi (6102 s.K. , ).
Dikkat edilecek noktalar
- Gecikme risklidir. Ödeme yasağı alınmadan senet ibraz edilip ödenirse, bedelin geri alınması çok daha zor hâle gelir.
- “Kayıp” gerçekten kayıp olmalı. İptal yolu, senedin iradeniz dışında elinizden çıktığı durumlar içindir. Senedi bir başkasına kendi isteğinizle verdiyseniz ve geri alamıyorsanız, iade davası veya başka yollar değerlendirilmelidir.
- Bilinen kişiye karşı iptal istenmez. Senedin kimde olduğunu biliyorsanız yol iade davasıdır (6102 s.K. ).
- Çekin kendine özgü kuralları. Çekte, poliçeye ilişkin iptal hükümlerinin hepsi uygulanmaz (6102 s.K. ); dilekçe senet türüne göre hazırlanmalıdır.
- Alacağın tahsili ayrı bir iştir. İptal kararından sonra borçlu ödemezse alacak için ayrıca icra veya dava yoluna gidilir. Bu aşamada konusu para olan ticari dava için arabuluculuk şartı ayrıca değerlendirilir (6102 s.K. ).
Sık sorulan sorular
Çekim çalındı, keşide tarihi henüz gelmedi; ne yapmalıyım?
Asliye ticaret mahkemesinden ödeme yasağı ve iptal isteyin. Vadesi gelmemiş senette getirme süresi vadenin gelmesinden itibaren işler (6102 s.K. ); bu nedenle süreç vade tarihine göre uzayabilir, ama ödeme yasağı kararı bu sürede korunmanızı sağlar.
Senedi kendim keşide ettim ve lehtara vermeden kayboldu; iptal isteyebilir miyim?
İptal, senedin elinizdeyken ziyaa uğradığını inandırıcı biçimde göstermenize bağlıdır (6102 s.K. ). Senedi henüz kimseye vermediyseniz bu yol kural olarak açıktır; somut durumu belgeleyen delilleri hazırlayın.
Senedi bulan kişi ortaya çıktı; ne olur?
Senet mahkemeye sunulursa veya eline geçiren belli olursa, mahkeme size iade davası açmanız için uygun bir süre verir; bu süre içinde dava açılmazsa ödeme yasağı kaldırılır (6102 s.K. ).
İptal davası için arabulucuya gitmem gerekir mi?
Hayır. Senedin iptali, konusu bir miktar para olan alacak veya tazminat davası değildir (6102 s.K. ).
Dayanaklar
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu , , , , , , , , , , , , , ,
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.
Bu yazıda dayanılan maddeler
6102 m.757 · 6102 m.758 · 6102 m.759 · 6102 m.760 · 6102 m.761 · 6102 m.762 · 6102 m.763 · 6102 m.764 · 6102 m.765 · 6102 m.778 · 6102 m.818 · 6102 m.4 · 6102 m.5 · 6102 m.5/A · 6102 m.35
Bu sayfadaki bilgiler genel nitelikte olup hukuki görüş ya da danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve uygulama değişebilir; somut bir uyuşmazlıkta olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.