Kooperatif üyeliği:ortak olma, çıkma ve çıkarılmaya itiraz

Kooperatif nedir, ortaklık nasıl kazanılır?

Kooperatif,Kooperatif, ortaklarının belirli ekonomik menfaatlerini ve özellikle meslek ya da geçim ihtiyaçlarını, karşılıklı yardım ve dayanışma yoluyla sağlamak amacıyla kurulan, değişir ortaklı ve değişir sermayeli tüzel kişiliğe sahip ortaklıktır (1163 s.K. m.1). Yapı kooperatifleri, tarım kooperatifleri ve tüketim kooperatifleri bu kanuna tabi başlıca türlerdir. “Değişir ortaklı” olması, ortakların girip çıkabilmesi ve sayının sabit olmaması demektir.

Ortaklığa giriş şu adımlarla olur:

1. Ehliyet: Gerçek kişilerin medeni hakları kullanma ehliyetine sahip olması gerekir (1163 s.K. m.8/1).
2. Yazılı başvuru: Anasözleşmeyi bütün hak ve ödevleriyle kabul ettiğini belirten yazıyla yönetim kuruluna başvurulur (1163 s.K. m.8/2).
3. Ek yükümler: Kooperatif, ortaklarına kendi varlığı dışında şahsi sorumluluk ya da ek ödeme yüklüyorsa başvuru, bu yükümlerin yazılı olarak kabul edilmesiyle değer taşır (1163 s.K. m.8/2).
4. Karar ve tebliğ: Yönetim kurulu ortaklık şartlarını araştırır, başvuruyu bir ay içinde sonuçlandırır ve kararı taahhütlü mektupla ya da elden imza karşılığında tebliğ eder (1163 s.K. m.8).
5. Ortaklık senedi: Her ortağın üyelik hakları ada yazılı bir ortaklık senedi ile temsil edilir; senet kıymetli evrak değildir, delil belgesi niteliğindedir (1163 s.K. m.18).

Yapı kooperatiflerinde konut, iş yeri ve ortak sayısı genel kurulca belirlenir; yönetim kurulu bu sayının üzerinde ortak kaydedemez (1163 s.K. m.8). Ortaklar, kanunun kabul ettiği esaslar içinde hak ve yükümlülüklerde eşittir (1163 s.K. m.23).

Ortaklık hangi yollarla sona erer?

Kooperatiften çıkma: süre ve yöntem

Her ortağın kooperatiften çıkma hakkı vardır. Çıkış kooperatifin varlığını tehlikeye düşürecekse anasözleşmeye, çıkan ortağın makul (muhik) bir tazminat ödemesine ilişkin hüküm konulabilir (1163 s.K. m.10).

Çıkma hakkı anasözleşmeyle en çok beş yıl için sınırlandırılabilir; haklı ve önemli sebeplerle bu süreden önce çıkılabileceğine dair hüküm konulabilir. Ortağın hiçbir şekilde çıkamayacağına dair kayıtlar hükümsüzdür (1163 s.K. m.11).

Çıkış ancak bir hesap yılı sonu için ve en az altı ay önceden haber verilerek yapılır; anasözleşme daha kısa süre belirleyip hesap yılı içinde çıkışa izin verebilir (1163 s.K. m.12).

Yönetim kurulu, anasözleşmeye uygun çıkış isteğini kabul etmekten kaçınırsa ortak çıkma isteğini noter aracılığıyla kooperatife bildirir; çıkma, bildiri tarihinden itibaren gerçekleşir (1163 s.K. m.13).

Kooperatiften çıkarılma ve itiraz yolu

Çıkarılma, kooperatif ortağı için en ağır sonuçlardan biridir; özellikle yapı kooperatiflerinde yıllarca ödeme yapmış bir ortağın konut hakkını etkileyebilir. Kanun bu nedenle sıkı bir usul öngörür:

1. Sebep: Çıkarılmayı gerektiren sebepler anasözleşmede açıkça gösterilir; ortaklar anasözleşmede açıkça gösterilmeyen sebeplerle çıkarılamaz (1163 s.K. m.16/1).
2. Yetkili organ: Kararı yönetim kurulunun teklifiyle genel kurul verir. Anasözleşme, çıkarılanın genel kurula başvurma hakkı saklı kalmak üzere yönetim kurulunu da yetkili kılabilir (1163 s.K. m.16/2).
3. Kayıt ve tebliğ: Çıkarılma kararı gerekçeli olarak tutanağa geçirilir ve ortaklar defterine yazılır. Kararın onaylı örneği, ortağa tebliğ edilmek üzere on gün içinde notere verilir (1163 s.K. m.16/3).
4. İtiraz davası: Ortak, tebliğ tarihinden itibaren üç ay içinde itiraz davası açabilir (1163 s.K. m.16/3).
5. Yönetim kurulu kararına genel kurula itiraz: Karar yönetim kurulunca verilmişse ortak üç aylık süre içinde genel kurula da itiraz edebilir. Bu itiraz, ilk genel kurula sunulmak üzere yönetim kuruluna noter aracılığıyla tebliğ ettirilen bir yazıyla yapılır. Genel kurula itiraz edilirse yönetim kurulu kararı aleyhine ayrıca dava açılamaz; genel kurulun vereceği karara karşı dava hakkı saklıdır (1163 s.K. m.16/3).
6. Kesinleşme: Üç ay içinde genel kurula ya da mahkemeye başvurularak itiraz edilmeyen çıkarılma kararları kesinleşir (1163 s.K. m.16/4).

Çıkarılma kararı kesinleşmeden, çıkarılan ortağın yerine yeni ortak alınamaz; bu kişinin ortaklık hak ve yükümlülükleri karar kesinleşinceye kadar devam eder (1163 s.K. m.16/5).

Üç aylık süre tebliğden başladığından, tebliğ tarihinin belgelenmesi ve sürenin takvim üzerinde ayrıca takip edilmesi önemlidir.

Çıkan ya da çıkarılan ortak parasını nasıl alır?

Çıkan veya çıkarılan ortağın ya da mirasçılarının kooperatif varlığı üzerinde hakları olup olmadığı ve bu hakların kapsamı anasözleşmede gösterilir. Bu haklar, yedek akçeler hariç olmak üzere, ortağın ayrıldığı yıl bilançosuna göre hesaplanır (1163 s.K. m.17/1).

Kooperatifin varlığını tehlikeye düşürecek nitelikteki iade ve ödemeler, genel kurulca üç yılı aşmamak üzere geciktirilebilir (1163 s.K. m.17/2). Ortağın sermaye ya da mevduatından kısmen veya tamamen yoksun kalacağına dair şartlar hükümsüzdür (1163 s.K. m.17/3).

Çıkan ya da çıkarılan ortaklar ile mirasçılarının alacak ve hakları, bunları isteyebilecekleri günden başlayarak beş yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (1163 s.K. m.17/2).

Sık yapılan hatalar

• Çıkışı sözlü bildirmek: Yönetim kurulu istifayı kabul etmezse çıkış noter aracılığıyla bildirilmelidir (1163 s.K. m.13); bildirimin tarihi çıkışın gerçekleştiği tarihi belirler.
• Hesap yılını hesaba katmamak: Çıkış kural olarak hesap yılı sonu için ve en az altı ay önceden bildirilir (1163 s.K. m.12). Anasözleşmedeki farklı düzenleme ayrıca kontrol edilmelidir.
• Tebliğden sonra beklemek: Çıkarılma kararına itiraz süresi tebliğden itibaren üç aydır; süre geçerse karar kesinleşir (1163 s.K. m.16/3-4).
• Hem genel kurula hem mahkemeye gitmeye çalışmak: Yönetim kurulu kararına karşı genel kurula itiraz edilirse yönetim kurulu kararı aleyhine ayrıca dava açılamaz; dava, genel kurulun vereceği karara karşı açılır (1163 s.K. m.16/3).
• Anasözleşmeyi okumamak: Çıkarılma sebepleri ve ayrılan ortağın hakları anasözleşmede gösterilir (1163 s.K. m.16/1, m.17/1).

Sık sorulan sorular

Kooperatif beni çıkarmak için her sebebi kullanabilir mi?

Hayır. Ortaklar anasözleşmede açıkça gösterilmeyen sebeplerle çıkarılamaz (1163 s.K. m.16/1).

Çıkarılma kararına ne kadar sürede itiraz etmeliyim?

Kararın tebliğinden itibaren üç ay içinde itiraz davası açılabilir; karar yönetim kurulundan çıktıysa aynı sürede genel kurula da itiraz edilebilir (1163 s.K. m.16/3). Süre içinde itiraz edilmeyen karar kesinleşir (1163 s.K. m.16/4).

Yönetim kurulu istifamı kabul etmiyor; ne yapabilirim?

Anasözleşmeye uygun çıkış isteğinizi noter aracılığıyla kooperatife bildirirsiniz; çıkma bildiri tarihinden itibaren gerçekleşir (1163 s.K. m.13).

Kooperatif üyeliğimi başkasına devredebilir miyim?

Ortaklık devredilebilir; devralan ortaklık niteliklerini taşıyorsa yönetim kurulu onu ortaklığa kabul eder (1163 s.K. m.14/3).

Ayrılınca ödediğim paralar yanar mı?

Ortağın sermaye ya da mevduatından yoksun kalacağına dair şartlar hükümsüzdür (1163 s.K. m.17/3). Hakların kapsamı anasözleşmeye ve ayrılınan yılın bilançosuna göre belirlenir (1163 s.K. m.17/1).

Dayanaklar

• 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu m.1, m.8, m.10, m.11, m.12, m.13, m.14, m.15, m.16, m.17, m.18, m.23

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.