7 dk okuma
Kısa cevap
Bono (emre yazılı senet), kanunda sayılan yedi unsuru içermelidir: senet metninde “bono” ya da “emre yazılı senet” kelimesi, kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, kime ya da kimin emrine ödeneceği (), düzenlenme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası (TTK ). Bu unsurlardan biri eksik olan senet, kanunun tamamlayıcı kuralları dışında bono sayılmaz (TTK ). Vade, ödeme yeri ve düzenlenme yeri için kanun eksikliği tamamlar; düzenlenme tarihi, lehtar, ödeme vaadi, “bono” kelimesi ve imza için böyle bir tamamlama yoktur (TTK ).
Bono nedir, neden şekle bu kadar önem verilir?
Bono, düzenleyenin belirli bir parayı belirli bir kişiye ya da onun emrine ödemeyi üstlendiği bir kambiyo senedidir. Günlük dilde “senet” denildiğinde çoğu zaman bono kastedilir. Kambiyo senetleri elden ele dolaşır ve ciroyla devredilir; senedi devralan kişi, senedin arkasındaki ilişkiyi bilmez, yalnız senedin kendisine bakar. Bu yüzden kanun, senedin geçerliliğini senet üzerinde yazılı olanlara bağlar ve unsurları tek tek sayar.
Şeklin önemi icra takibinde de kendini gösterir. Alacağı çek, poliçe ya da emre yazılı senede dayanan alacaklı, kanundaki kambiyo senetlerine özgü takip yolunu kullanabilir (İİK ). İcra memuru ni, ancak senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse gönderir (İİK ). Unsuru eksik bir senet bu özel yoldan yararlanamaz.
Yedi zorunlu unsur
| Unsur | Ne yazılmalı | Eksikse | Dayanak |
|---|---|---|---|
| “Bono” ya da “emre yazılı senet” kelimesi | Senet metninde, senet hangi dilde yazıldıysa o dildeki karşılığıyla | Bono sayılmaz | TTK m.776/1-a, m.777/1 |
| Kayıtsız ve şartsız ödeme vaadi | Belirli bir bedelin ödeneceği | Bono sayılmaz | TTK m.776/1-b, m.777/1 |
| Vade | Ödeme günü | Görüldüğünde ödenecek bono sayılır | TTK m.776/1-c, m.777/2 |
| Ödeme yeri | Ödemenin yapılacağı yer | Düzenlenme yeri ödeme yeri sayılır | TTK m.776/1-d, m.777/3 |
| Lehtar | Kime ya da kimin emrine ödeneceği | Bono sayılmaz | TTK m.776/1-e, m.777/1 |
| Düzenlenme tarihi ve yeri | Senedin düzenlendiği gün ve yer | Tarih eksikse bono sayılmaz; yer eksikse düzenleyenin adı yanındaki yer esas alınır | TTK m.776/1-f, m.777/1, m.777/4 |
| Düzenleyenin imzası | Borçlunun kendi imzası | Bono sayılmaz | TTK m.776/1-g, m.777/1 |
Eksik unsurlar nasıl tamamlanır?
Kanun dört durumda senedi ayakta tutar:
- Vade yazılmamışsa: Senet, görüldüğünde ödenecek bono sayılır (TTK ).
- Ödeme yeri yazılmamışsa: Açıklık yoksa senedin düzenlendiği yer, ödeme yeri ve aynı zamanda düzenleyenin yerleşim yeri sayılır (TTK ).
- Düzenlenme yeri yazılmamışsa: Bono, düzenleyenin adının yanında yazılı yerde düzenlenmiş sayılır (TTK ).
- Diğer unsurlar: “Bono” kelimesi, ödeme vaadi, lehtar, düzenlenme tarihi ya da imza eksikse kanun tamamlama yapmaz; senet bono sayılmaz (TTK ).
Bono sayılmayan bir belge her zaman değersiz değildir; borç ilişkisini ispat eden bir adi senet ya da yazılı delil olarak kullanılabilir. Ancak kambiyo senetlerine özgü takip ve bonoya özgü sonuçlar bu belge için geçerli olmaz. Hangi niteliği taşıdığı somut durumda değerlendirilmelidir.
Vade nasıl yazılmalıdır?
Bonoya poliçenin vadeye ilişkin hükümleri uygulanır (TTK ). Buna göre vade şu dört biçimden biriyle yazılabilir: görüldüğünde; görüldükten belirli bir süre sonra; düzenlenme gününden belirli bir süre sonra; belirli bir günde (TTK ). Vadesi başka biçimde yazılan ya da birbirini izleyen birden çok vade gösteren senet batıldır (TTK ). Bu nedenle taksitli borçlarda her vade için ayrı bono düzenlenmesi gerekir.
Görüldüğünden belirli bir süre sonra ödenecek bonoların, kanunda öngörülen süreler içinde düzenleyene ibrazı gerekir (TTK ).
Tutar, faiz ve imza hakkında dikkat edilecekler
- Tutar yazı ve rakamla farklıysa: Yazıyla gösterilen bedel üstün tutulur. Yalnız yazıyla ya da yalnız rakamla birden çok gösterilmiş ve farklıysa en az olan bedel geçerlidir (TTK , ).
- Faiz şartı: Faiz şartı yalnız görüldüğünde ya da görüldükten belirli süre sonra ödenecek senetlere konulabilir; diğerlerinde yazılmamış sayılır. Faiz oranı gösterilmemişse faiz şartı yazılmamış sayılır (TTK , ).
- Geçersiz imzalar: Senette ehliyetsiz kişinin, sahte ya da hayali kişinin imzası bulunsa da diğer imzaların geçerliliği etkilenmez (TTK , ).
- Düzenleyenin sorumluluğu: Bonoyu düzenleyen, poliçeyi kabul eden gibi sorumludur (TTK ); yani senedin asıl borçlusudur.
Boş (açık) senet imzalamak
Bono bazen tutarı ya da tarihi boş bırakılarak imzalanır ve sonra doldurulacağı konusunda anlaşılır. Kanun bunu “açık poliçe” hükmüyle düzenler ve bonoya da uygular (TTK ): tamamen doldurulmadan tedavüle çıkarılan senet, aradaki anlaşmaya aykırı doldurulursa, bu aykırılık hamile karşı ileri sürülemez; meğer ki hamil senedi kötü niyetle edinmiş ya da edinirken ağır kusurlu olsun (TTK ).
Bu kural, boş senet imzalayan kişinin, senedi iyi niyetle devralan üçüncü kişiye karşı “böyle doldurulacağı kararlaştırılmamıştı” savunmasını yapamayabileceği anlamına gelir. Anlaşmaya aykırı doldurma iddiası ise ispat gerektirir ve somut duruma göre değerlendirilir.
Unsuru eksik senede dayanarak takip yapılırsa
Kambiyo senetlerine özgü takipte ödeme emrine, senet kambiyo senedi niteliğini taşımıyorsa borçlunun beş gün içinde icra mahkemesine şikâyet etmesi gerektiği yazılır (İİK ). Borçlu, alacaklının bu yolla takip hakkı olmadığını şikâyet yoluyla ileri sürebilir (İİK ). İcra mahkemesi, süresinde yapılmış bir şikâyet ya da itiraz üzerine önüne gelen işlerde senedin kambiyo senedi niteliği taşımadığını kendiliğinden göz önüne alarak takibi iptal edebilir (İİK ).
Senet düzenlerken sık yapılan hatalar
- Düzenlenme tarihini boş bırakmak: Tarih zorunlu unsurdur ve kanun tamamlamaz (TTK , ).
- Ödeme vaadini şarta bağlamak: “Mal teslim edilirse ödenecektir” gibi bir kayıt, kayıtsız ve şartsız ödeme vaadi unsuruyla çelişir (TTK ).
- Lehtarı yazmamak: Kime ya da kimin emrine ödeneceği gösterilmemiş senet bono sayılmaz (TTK , ).
- Tek senede birden çok vade yazmak: Birbirini izleyen vadeler gösteren senet batıldır (TTK ).
- Tutarı yazı ve rakamla farklı yazmak: Bu durumda yazıyla gösterilen bedel esas alınır (TTK ).
- İmzayı başkasına attırmak: Bono düzenleyenin imzasını içermelidir (TTK ); yetkisiz imzanın sonuçları ayrıca değerlendirilir (TTK ).
Sık sorulan sorular
Senette tarih yoksa bono geçerli olur mu?
Düzenlenme tarihi zorunlu unsurdur ve kanun bu eksikliği tamamlamaz; tarihsiz senet bono sayılmaz (TTK , ).
Vadesi yazılmamış senet ne zaman ödenir?
Vadesi gösterilmemiş bono, görüldüğünde ödenmesi şart olan bono sayılır (TTK ).
Senet üzerinde “bono” yazmıyor, “senet” yazıyor; geçerli mi?
Kanun metinde “bono” ya da “emre yazılı senet” kelimesini arar (TTK ). Bu ibarenin bulunup bulunmadığı senedin metnine bakılarak değerlendirilmelidir.
Taksitlerin hepsini tek bir senede yazmak mümkün mü?
Birbirini izleyen çeşitli vadeleri gösteren senet batıldır (TTK , ). Her vade için ayrı senet düzenlenmesi gerekir.
Boş senet imzaladım, karşı taraf fazla tutar yazdı; ne yapabilirim?
Bu iddia, senedi iyi niyetle edinen hamile karşı ileri sürülemez; hamil kötü niyetli ya da ağır kusurluysa ileri sürülebilir (TTK ). İspat ve yol somut duruma göre değerlendirilmelidir.
Dayanaklar
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu , , , , , , , ,
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu , ,
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.
Bu yazıda dayanılan maddeler
TTK · TTK · TTK · TTK · TTK · TTK · TTK · TTK · TTK · İİK · İİK · İİK
Bu sayfadaki bilgiler genel nitelikte olup hukuki görüş ya da danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve uygulama değişebilir; somut bir uyuşmazlıkta olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.