8 dk okuma
Kısa cevap
Anonim şirkette yönetim kurulu üyeleri, kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ederlerse, verdikleri zarardan hem şirkete hem pay sahiplerine hem de şirket alacaklılarına karşı sorumludur (TTK ). Şirketin uğradığı zararı şirket de her bir pay sahibi de isteyebilir; pay sahibi tazminatın yalnız şirkete ödenmesini isteyebilir (TTK ). Tazminat hakkı, zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yıl ve her hâlde zarara yol açan fiilden itibaren beş yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TTK ).
Yönetim kurulu üyesinin temel yükümlülüğü
Yönetim kurulu üyeleri ve yönetimle görevli üçüncü kişiler, görevlerini tedbirli bir yöneticinin özeniyle yerine getirmek ve şirketin menfaatlerini dürüstlük kurallarına uyarak gözetmekle yükümlüdür (TTK ). Bu ölçüt, “kendi işini yürütür gibi” değil, o görevdeki makul ve dikkatli bir yöneticiden beklenen davranıştır.
Sorumluluk yalnız yönetim kurulu üyeleriyle sınırlı değildir. Kurucular, yöneticiler ve tasfiye memurları da aynı hükme tabidir (TTK ); şirketin finansal tablolarını denetleyen denetçiler ise kanuni görevlerini kusurlu yerine getirdiklerinde benzer biçimde sorumludur (TTK ).
Sorumluluğun şartları
| Şart | Açıklama | Dayanak |
|---|---|---|
| Yükümlülüğün ihlali | Kanundan ya da esas sözleşmeden doğan bir görevin yerine getirilmemesi ya da yanlış yerine getirilmesi | TTK m.553/1 |
| Kusur | Kast ya da ihmal; kanun “kusurlarıyla” ifadesini kullanır | TTK m.553/1 |
| Zarar | Şirketin, pay sahibinin ya da alacaklının malvarlığında azalma | TTK m.553/1, m.555 |
| İhlal ile zarar arasında bağ | Kanun, üyelerin “verdikleri zarar”dan sorumlu olduğunu söyler; zarar ihlalden doğmuş olmalıdır | TTK m.553/1 |
Kontrol dışındaki işler ve görev devri
Hiç kimse kontrolü dışında kalan kanun ya da esas sözleşmeye aykırılıklar veya yolsuzluklar nedeniyle sorumlu tutulamaz (TTK ). Kanuna dayanarak bir görevi ya da yetkiyi başkasına devreden kurul üyesi, devralan kişinin seçiminde makul özeni göstermediği ispat edilmedikçe onun fiil ve kararlarından sorumlu olmaz (TTK ). Bu nedenle görev dağılımının şirket iç belgeleriyle düzgün yapılması, üyeler bakımından önem taşır.
Sermaye kaybı ve borca batıklıkta özel görevler
Kanun, yönetim kurulunun özellikle mali kriz dönemlerinde hareketsiz kalmamasını ister:
- Son yıllık bilançodan sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının yarısının zarar sebebiyle karşılıksız kaldığı anlaşılırsa, yönetim kurulu genel kurulu hemen toplantıya çağırır ve iyileştirici önlemler sunar (TTK ).
- Bu toplamın üçte ikisi karşılıksız kalmışsa, genel kurul sermayenin üçte biriyle yetinme ya da sermayenin tamamlanması kararı almazsa şirket kendiliğinden sona erer (TTK ).
- Borca batıklık şüphesi varsa yönetim kurulu ara bilanço çıkarır; aktifler alacaklıları karşılamıyorsa durumu asliye ticaret mahkemesine bildirerek iflas ister (TTK ).
Bu görevlerin yerine getirilmemesi, sorumluluk iddialarının konusu olabilir.
Kim dava açabilir?
Şirketin zararı
Şirketin uğradığı zararı şirket ve her bir pay sahibi isteyebilir; pay sahipleri tazminatın yalnız şirkete ödenmesini isteyebilir (TTK ). Pay sahibinin açtığı davayı hukuki ve maddi sebepler haklı gösteriyorsa, mahkeme dava giderleri ve avukatlık ücretini, davalıya yüklenemediği hâllerde davacı ile şirket arasında hakkaniyete göre paylaştırır (TTK ).
Şirket iflas ettiyse
Zarara uğrayan şirket iflas ederse şirket alacaklıları da tazminatın şirkete ödenmesini isteyebilir; bu talepler önce iflas idaresince ileri sürülür. İflas idaresi dava açmazsa her pay sahibi ya da şirket alacaklısı davayı açabilir (TTK ).
Doğrudan zarar
Kanun, yönetim kurulu üyelerinin pay sahiplerine ve şirket alacaklılarına karşı da verdikleri zarardan sorumlu olduğunu belirtir (TTK ). Örneğin bir alacaklının, yöneticinin kusurlu bir davranışı yüzünden doğrudan kendi malvarlığında zarar görmesi bu kapsamdadır. Doğrudan zarar ile şirket zararından yansıyan dolaylı zarar arasındaki ayrım somut olayda değerlendirilmelidir.
Birden fazla sorumlu varsa
Birden fazla kişi aynı zarardan sorumluysa, her biri kusuruna ve durumun gereklerine göre, zarar kendisine şahsen yüklenebildiği ölçüde diğerleriyle birlikte müteselsilen sorumludur (TTK ). Davacı, birden çok sorumluyu zararın tamamı için birlikte dava edebilir ve hâkimden her bir davalının tazminat borcunu aynı davada belirlemesini isteyebilir (TTK ). Sorumlular arasındaki iç paylaşım hâkim tarafından belirlenir (TTK ).
İbra kararı davayı engeller mi?
Genel kurul, yönetim kurulu üyelerini her yıl ibra edebilir; ancak ibranın etkisi sınırlıdır (TTK ):
- İbra kararı genel kurul kararıyla kaldırılamaz (TTK ).
- İbra, yalnız ibranın kapsadığı açıklanan maddi olaylar için sonuç doğurur.
- Şirketin, ibraya olumlu oy veren pay sahiplerinin ve ibra kararını bilerek pay edinenlerin dava hakkını kaldırır.
- Diğer pay sahiplerinin dava hakları ibra tarihinden itibaren altı ay geçmesiyle düşer (TTK ).
Kuruluş ve sermaye artırımından doğan sorumluluklar ise şirketin tescilinden itibaren dört yıl geçmedikçe sulh ve ibra yoluyla kaldırılamaz (TTK ).
Yönetim kurulu üyesi olarak nelere dikkat etmelisiniz?
- Kararları belgeleyin. Hangi kararın hangi bilgiye dayanarak alındığı, özen yükümlülüğünün yerine getirildiğini göstermenin en güvenli yoludur (TTK ).
- Görev devrini usulüne uygun yapın ve devralanı özenle seçin. Devralanın seçiminde makul özen gösterilmişse onun fiil ve kararlarından sorumlu olunmaz (TTK ).
- Sermaye kaybı ve borca batıklık işaretlerini izleyin. Bilanço kayıpları ortaya çıktığında genel kurulu toplantıya çağırma ve gerekirse mahkemeye bildirim görevleri gecikmeden yerine getirilmelidir (TTK ).
- İbranın sınırını bilin. İbra yalnız açıklanan olaylar için sonuç doğurur; genel kurula sunulmayan bir işlem ibranın kapsamına girmez (TTK ).
- Kuruluş ve sermaye artırımı işlemlerine özel dikkat gösterin. Bunlardan doğan sorumluluk, tescilden itibaren dört yıl geçmedikçe sulh ve ibrayla kaldırılamaz; dört yıldan sonra da sulh ve ibra genel kurul onayına bağlıdır ve kanunda belirtilen azınlık bu onayı engelleyebilir (TTK ).
Dava süreci adım adım
- İhlalin ve zararın tespiti: Genel kurul tutanakları, yönetim kurulu kararları, finansal tablolar ve banka kayıtları incelenir.
- Davacı sıfatının belirlenmesi: Şirket, pay sahibi ya da alacaklı olarak hangi zarar türünün istendiği netleştirilir (TTK , ).
- Süre kontrolü: İki ve beş yıllık süreler ile ibra kararının tarihi kontrol edilir (TTK , ). Fiil daha uzun ceza zamanaşımına tabi bir suç oluşturuyorsa o süre uygulanır (TTK ).
- Yetkili mahkeme: Sorumlulara karşı şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde dava açılabilir (TTK ).
- Ön şartlar: Davadan önce dava şartı arabuluculuğun gerekip gerekmediği ayrıca kontrol edilmelidir; ticari alacaklarda arabuluculuk ayrı bir yazıda ele alınmıştır.
Sık sorulan sorular
Yönetim kurulu üyesi kusursuz olduğunu ispat etmek zorunda mı?
Kanun sorumluluğu, yükümlülüklerin “kusurla” ihlal edilmesine bağlar (TTK ). Maddenin ilk hâlindeki “kusurlarının bulunmadığını ispatlamadıkça” ibaresi 6335 sayılı Kanunla metinden çıkarılmıştır. Kontrol dışında kalan aykırılıklardan kimse sorumlu tutulamaz (TTK ).
Pay sahibi olarak tazminatı kendi hesabıma isteyebilir miyim?
Şirketin zararı söz konusuysa hayır; pay sahibi tazminatın yalnız şirkete ödenmesini isteyebilir (TTK ).
Genel kurulda ibraya ret oyu verdim; dava açabilir miyim?
Evet, ancak ibra tarihinden itibaren altı ay içinde (TTK ).
Dava hangi mahkemede açılır?
Şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesinde (TTK ).
Şirket iflas etti; alacaklı olarak yöneticilere başvurabilir miyim?
İflas hâlinde tazminatın şirkete ödenmesini isteme hakkı alacaklılara da tanınır; ancak talepler önce iflas idaresince ileri sürülür, idare dava açmazsa alacaklı davayı kendisi açabilir (TTK ).
Dayanaklar
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu , , , , , , , , , ,
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.
Bu yazıda dayanılan maddeler
TTK · TTK · TTK · TTK · TTK · TTK · TTK · TTK · TTK · TTK · TTK
Bu sayfadaki bilgiler genel nitelikte olup hukuki görüş ya da danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve uygulama değişebilir; somut bir uyuşmazlıkta olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.