Şirket vergi borcundan kanuni temsilcinin sorumluluğu

Kanuni temsilci kimdir, hangi ödevleri vardır?

TüzelTüzel kişilerin, küçüklerin ve kısıtlıların, tüzel kişiliği olmayan vakıf ve cemaat gibi teşekküllerin mükellef veya vergi sorumlusu olmaları hâlinde, bunlara düşen ödevler kanuni temsilcileri ve teşekkülü idare edenler tarafından yerine getirilir (VUK m.10/1). Şirketlerde kanuni temsilci, şirketi temsile yetkili kişidir. Anonim şirkette esas sözleşmede aksi öngörülmedikçe temsil yetkisi yönetim kuruluna aittir; yönetim kurulu bu yetkiyi murahhas üyeye veya müdür olarak üçüncü kişilere devredebilir (TTK m.370). Limited şirkette yönetim ve temsil şirket sözleşmesiyle düzenlenir ve müdür sıfatını taşıyan kişilere verilir (TTK m.623). Somut olayda kimin temsile yetkili olduğu ticaret sicili kayıtlarından ve şirket sözleşmesinden belirlenir.

Bu ödevler beyanname vermek, vergiyi süresinde ödemek, defter ve belge düzenine uymak gibi vergi kanunlarından doğan yükümlülüklerdir. Sorumluluğun temelinde, bu ödevlerin yerine getirilmemesi vardır (VUK m.10/2).

Sorumluluğun şartları nelerdir?

Vergi Usul Kanunu ve Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun, kanuni temsilcinin sorumluluğunu iki ayrı açıdan düzenler:

Bu metinlerden çıkan temel şartlar şunlardır:

1. Asıl borçlu şirkettir. Vergi cezası tüzel kişi adına kesilir (VUK m.333/1); kanuni temsilciye ancak ödevlerin yerine getirilmemesi yüzünden şirketten alınamayan vergi için gidilir (VUK m.10/2).
2. Şirketten tahsil edilememiş ya da edilemeyeceği anlaşılmış olmalıdır. Kanun, alacağın tüzel kişinin malvarlığından tamamen veya kısmen tahsil edilememesini ya da edilemeyeceğinin anlaşılmasını arar (6183 s.K. mük. m.35).
3. Kanuni temsilcinin ödevini yerine getirmemesi söz konusu olmalıdır (VUK m.10/2).

Kanuni temsilci, bu şekilde ödediği tutarlar için asıl borçluya, yani şirkete rücu edebilir (VUK m.10/3, 6183 s.K. mük. m.35).

Şirket tasfiye edildiyse ne olur?

Tüzel kişinin tasfiyeye girmesi veya tasfiye edilmiş olması, kanuni temsilcilerin tasfiyeye giriş tarihinden önceki dönemlere ait sorumluluğunu kaldırmaz (VUK m.10, 6183 s.K. mük. m.35).

Tasfiye edilerek ticaret sicilinden silinmiş şirketlerde, tasfiye öncesi ve tasfiye dönemine ilişkin vergi tarhiyatı ve ceza kesme işlemleri; tasfiye öncesi dönemler için kanuni temsilcilerden, tasfiye dönemi için tasfiye memurlarından herhangi biri adına, müteselsilen sorumlu olmak üzere yapılır (VUK m.10/5). Bu durumda limited şirket ortakları da tasfiye öncesi döneme ait alacaklardan sermaye payları oranında sorumludur; tasfiye memurlarının sorumluluğu ise tasfiye sonucunda dağıtılan tutarla sınırlıdır (VUK m.10/5).

Limited şirket ortakları ayrıca sorumlu mudur?

Evet, ama farklı bir ölçüyle. Limited şirket ortakları, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağından sermaye payları oranında doğrudan sorumludur ve 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip edilir (6183 s.K. m.35/1). Kanuni temsilcinin sorumluluğu ise pay oranıyla sınırlı değildir; ödevin yerine getirilmemesine bağlanmıştır.

Pay devri hâlinde, payı devreden ve devralan kişiler devir öncesine ait amme alacaklarından birlikte (müteselsilen) sorumlu tutulur (6183 s.K. m.35/2). Alacağın doğduğu ve ödenmesi gerektiği tarihlerde pay sahipleri farklı kişilerse, bunlar da müteselsilen sorumludur (6183 s.K. m.35/3). Bu nedenle bir limited şirket payı devralınmadan önce şirketin vergi borçları mutlaka araştırılmalıdır.

Aynı kişi hem ortak hem müdürse, iki sorumluluk sebebi birlikte gündeme gelebilir; hangisinin uygulanacağı somut durumda değerlendirilmelidir.

Ödeme emri gelirse ne yapılmalı?

Kanuni temsilci hakkında takip, 6183 sayılı Kanun’a göre yürütülür. Vadesinde ödenmeyen amme alacağı için borçluya, on beş gün içinde borcu ödemesi veya mal bildiriminde bulunması gerektiğini bildiren bir ödeme emri tebliğ edilir (6183 s.K. m.55).

1. Tebliğ tarihini kaydedin. Süreler bu tarihten işler.
2. Borcun dayanağını isteyin. Hangi şirket borcu, hangi dönem, şirket adına yapılan tarhiyatın ve tahsil işlemlerinin tebliğ edilip edilmediği belirlenmelidir.
3. İtiraz sebeplerini belirleyin. Kanun, böyle bir borcu olmadığı, borcun kısmen ödendiği veya zamanaşımına uğradığı iddiasıyla itiraz imkânı tanır (6183 s.K. m.58).
4. On beş gün içinde vergi mahkemesinde dava açın. Süre, ödeme emrinin tebliğinden itibaren on beş gündür (6183 s.K. m.58). Kanun metninde başvuru mercii hâlâ “vergi itiraz komisyonu” olarak geçer; ancak bu komisyonların görevi vergi mahkemelerinin kurulmasıyla sona ermiştir ve 6183 sayılı Kanun’un uygulanmasına ilişkin davalar vergi mahkemesinin görevindedir (2576 s.K. m.6/b). Bu nedenle ödeme emrine karşı yapılacak başvuru, vergi mahkemesinde açılan bir davadır.
5. Kısmi itirazda kısmı açıkça gösterin. Borcun bir kısmına itiraz eden, o kısmın neden ve ne kadar olduğunu açıkça göstermezse itiraz etmemiş sayılır (6183 s.K. m.58).

Tahsil zamanaşımı da önemli bir savunmadır: amme alacağı, vadesinin rastladığı takvim yılını izleyen yılın başından itibaren beş yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrar (6183 s.K. m.102). Zamanaşımının kesilme sebepleri ayrıca incelenmelidir.

Şirket adına yapılan tarhiyatın kendisine itiraz ise ayrı bir yoldur: tarh edilen vergiye ve kesilen cezaya karşı vergi mahkemesinde dava açılır ve bunun için verginin tarh edilip tebliğ edilmiş olması gerekir (VUK m.377, m.378). Şirket aşamasında hangi yollara başvurulduğu, kanuni temsilcinin savunmasını planlarken ayrıca incelenmelidir.

Dikkat edilecek noktalar

• Görev tarihlerinizi belgeleyin. Atanma ve görevden ayrılma tarihlerini gösteren ticaret sicili kayıtları, hangi dönemin borcundan sorumlu tutulabileceğinizin tartışılmasında temel belgedir.
• Şirket adına yapılan takibi izleyin. Şirkete gönderilen ihbarname ve ödeme emirlerinin akıbeti, sizin hakkınızdaki takibin dayanağını oluşturur (6183 s.K. mük. m.35).
• Pay devrinden önce borç araştırın. Limited şirket payını devralan kişi, devir öncesine ait amme alacaklarından devredenle birlikte sorumlu tutulabilir (6183 s.K. m.35/2).
• Süreleri birbirine karıştırmayın. Ödeme emrine karşı dava süresi on beş gündür (6183 s.K. m.58); tarhiyata karşı dava süresi ise farklıdır.

Sık sorulan sorular

Şirketin vergi borcu doğrudan müdürden istenebilir mi?

Kanun, alacağın önce tüzel kişinin malvarlığından tahsil edilememesini veya edilemeyeceğinin anlaşılmasını arar (6183 s.K. mük. m.35). Bu şart gerçekleşmeden kanuni temsilcinin şahsi malvarlığına gidilmesi itiraz konusu yapılabilir.

Görevden ayrıldım; eski dönemin borcundan sorumlu muyum?

Kanun, sorumluluğu ödevlerin yerine getirilmemesine bağlar (VUK m.10/2). Hangi dönemlerden sorumlu tutulabileceğiniz, görev sürenizle ve borcun doğduğu dönemle birlikte somut olarak değerlendirilmelidir.

Ödediğim vergiyi şirketten geri isteyebilir miyim?

Evet. Kanuni temsilciler bu şekilde ödedikleri tutarlar için asıl borçluya rücu edebilir (VUK m.10/3, 6183 s.K. mük. m.35).

Limited şirket ortağıyım ama müdür değilim; sorumlu muyum?

Şirketten tahsil edilemeyen amme alacağından sermaye payınız oranında doğrudan sorumlu tutulabilirsiniz (6183 s.K. m.35/1).

Ödeme emrine karşı dava süresi ne kadar?

Ödeme emrinin tebliğinden itibaren on beş gün içinde vergi mahkemesinde dava açılmalıdır (6183 s.K. m.58, 2576 s.K. m.6/b).

Dayanaklar

• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.10, m.333, m.377, m.378
• 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun m.35, mükerrer m.35, m.55, m.58, m.102
• 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun m.6
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.370, m.623

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.