7 dk okuma
Kısa cevap
Vergi Usul Kanunu’na göre mükellefler, kendi beyan ettikleri matrahlara ve bu matrahlar üzerinden tarh edilen vergilere karşı dava açamaz (VUK ). İhtirazi kayıt (“çekince”), mükellefin bir vergiyi beyan ederken bu beyana katılmadığını açıkça belirtmesidir; kanun bu şekilde verilen beyannameleri ayrıca anar ve bunlar üzerine yapılan işlemlere karşı açılan davaları düzenler (İYUK ; VUK ). Dava, beyana dayanan vergilerde tahakkuk fişinin tebliğini izleyen günden itibaren otuz gün içinde vergi mahkemesinde açılır (İYUK ). Bu dava tahsilatı kendiliğinden durdurmaz (İYUK ).
Kendi beyanıma neden dava açamıyorum?
Beyana dayanan vergilerde vergiyi mükellef kendisi hesaplar ve bildirir. Vergi dairesi beyannameyi aldığında bir tahakkuk fişi düzenler; vergi bu fişle tarh ve tahakkuk etmiş olur (VUK ). Kanunun mantığı şudur: kişi kendi rızasıyla bildirdiği bir tutara sonradan “yanlış” diyerek dava açamaz (VUK ).
Bu kuralın kanunda yazılı istisnası vergi hatalarıdır: beyannamede hesap ya da vergilendirme hatası varsa vergi hatalarına ilişkin hükümler saklıdır (VUK ). Ancak bazı durumlarda ortada bir “hata” değil, idarenin görüşüne katılmama vardır. Örneğin mükellef, bir işlemin vergiye tabi olmadığını düşünür ama idarenin bu işlemi vergiye tabi saydığını bilir; beyan etmezse ceza riskiyle karşılaşır, beyan ederse dava hakkını kaybetme endişesi taşır. İhtirazi kayıt bu ikilemde kullanılan yoldur.
Kanun ihtirazi kaydı nerede anar?
Vergi Usul Kanunu ve İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda ihtirazi kaydın ayrıntılı bir tanımı ya da şekil şartı bulunmaz; ancak iki kanun da ihtirazi kayıtla verilen beyannameyi ayrı bir kategori olarak anar:
- Vergi mahkemelerinde dava açmak kural olarak tahsilatı durdurur; fakat ihtirazi kayıtla verilen beyannameler üzerine yapılan işlemlere karşı açılan davalar tahsili durdurmaz (İYUK ).
- Uluslararası vergi anlaşmalarındaki karşılıklı anlaşma usulüne başvurulması, ihtirazi kayıtla verilen beyanname üzerine tahakkuk eden vergiye ilişkin dava açma süresini durdurur (VUK ).
İhtirazi kaydın hangi durumlarda dava yolunu açacağı, kaydın beyannamede nasıl yer aldığına ve uyuşmazlığın niteliğine göre değerlendirilir. Bu nedenle kaydın genel bir “itiraz ederim” ibaresiyle değil, neye ve hangi gerekçeyle katılınmadığını gösterecek açıklıkta yazılması önem taşır.
Dava süresi ne zaman başlar?
Vergi mahkemelerinde dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde otuz gündür (İYUK ). Süre, tebliğ yapılan hâllerde tebliğin, tahakkuku tahsile bağlı vergilerde ise tahsilatın yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (İYUK ).
Beyana dayanan vergilerde tebliğ edilen belge tahakkuk fişidir:
| Beyanname nasıl verildi? | Tahakkuk fişi nasıl iletilir? | Dayanak |
|---|---|---|
| Vergi dairesine elden | Bir nüshası beyannameyi verene verilir; beyannamenin makbuzu yerine geçer | VUK m.25 |
| Posta ile | Kapalı zarf içinde beyannamedeki adrese gönderilir | VUK m.28 |
| Elektronik ortamda | Elektronik ortamda iletilir; bu ileti tebliğ yerine geçer | VUK m.28 |
| Fişi almaktan kaçınma | Tahakkuka engel olmaz; fiş postayla gönderilir | VUK m.27 |
Beyanname elektronik ortamda verildiyse tahakkuk fişinin elektronik ortamda iletildiği tarih sürenin başlangıcını belirler. Beyanname elektronik ortamda verilip tahakkuk fişi aynı gün iletildiyse, otuz günlük süre izleyen günden işlemeye başlar (İYUK ; VUK ).
Dava açmak ödemeyi durdurur mu?
Hayır. İhtirazi kayıtla verilen beyanname üzerine yapılan işlemlere karşı açılan dava, tahsil işlemini durdurmaz; bunlar hakkında yürütmenin durdurulması istenebilir (İYUK ). Yürütmenin durdurulması için işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte bulunması gerekir (İYUK ). Bu kararlar kural olarak karşılığında verilir; durumun gereğine göre teminat aranmayabilir (İYUK ).
Bu nedenle tahakkuk eden vergi vadesinde ödenmezse, ödenmeyen kısma vadenin bitiminden itibaren gecikme zammı uygulanır (6183 s.K. m.51). Gecikme zammı oranı Cumhurbaşkanınca değiştirilebilir; güncel oran ayrıca kontrol edilmelidir. Vergiyi ödeyip davayı sürdürmek ile ödemeyip yürütmenin durdurulmasını istemek arasındaki seçim, bu maliyet de hesaba katılarak yapılmalıdır.
Dava kazanılırsa ödenen vergi ne olur?
Fazla veya yersiz tahsil edilen vergiler, düzeltme fişinin tebliğine kadar geçen süre için 6183 sayılı Kanuna göre belirlenen faizi oranında faizle birlikte mükellefe geri verilir. Fazla tahsilat mükelleften kaynaklanmıyorsa faiz, verginin tahsili tarihinden başlar (VUK ). Faizin başlangıcının somut olayda hangi tarihe göre hesaplanacağı ayrıca değerlendirilmelidir.
Karşılıklı anlaşma başvurusu süreyi nasıl etkiler?
Uluslararası bir vergi anlaşmasının tarafı olan bir ülkeyle ilgili uyuşmazlıklarda, anlaşmadaki karşılıklı anlaşma usulüne başvurulabilir. Bu başvuru, ihtirazi kayıtla verilen beyanname üzerine tahakkuk eden vergiye ilişkin dava açma süresini durdurur (VUK ). Talep reddedilir ya da diğer ülkenin yetkili makamıyla anlaşmaya varılamazsa bu durum mükellefe yazıyla bildirilir. Mükellef, yazının tebliğinden itibaren kalan dava açma süresi içinde vergi mahkemesinde dava açabilir; kalan süre on beş günden azsa süre, yazının tebliğinden itibaren on beş güne uzar (VUK ).
Kazanılan dava sonradan bozulursa?
Yargı süreci birden fazla aşamalıdır ve ilk derece mahkemesinin kararı üst mahkemede değişebilir. edilip ödenen bir vergi yargı kararına göre iade edilir, sonra yine yargı kararı uyarınca yeniden tahsil edilmesi gerekirse, iade tarihinden yargı kararının vergi dairesine tebliğine kadar geçen süre için tecil faizi oranında faiz uygulanır (VUK ). Bu nedenle iade edilen tutarın, dava kesinleşene kadar yeniden ödenmesi gerekebileceği hesaba katılmalıdır.
İhtirazi kayıtla beyan adım adım
- Uyuşmazlığı belirleyin. Sorun bir hesap hatası mı, yoksa idarenin yorumuna katılmama mı? Hata varsa düzeltme yolu da değerlendirilir (VUK ).
- Beyannameyi süresinde verin. İhtirazi kayıt, beyannamenin süresinde verilmesi yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
- Kaydı açık yazın. Hangi matrah ya da kaleme, hangi gerekçeyle katılmadığınızı belirtin.
- Tahakkuk fişinin tarihini kaydedin. Elektronik iletim tebliğ yerine geçer (VUK ).
- Otuz gün içinde dava açın. Süre tebliği izleyen gün başlar (İYUK ).
- Ödeme kararını verin. Dava tahsili durdurmaz; ödenmeyen kısım için gecikme zammı işler (İYUK ; 6183 s.K. m.51). Gerekirse yürütmenin durdurulması istenir.
- Kazanılırsa iade isteyin. Geri ödeme faiziyle birlikte yapılır (VUK ).
Sık sorulan sorular
İhtirazi kayıt koymadan verdiğim beyannameye sonradan dava açabilir miyim?
Kural olarak hayır; mükellef beyan ettiği matraha ve bunun üzerinden tarh edilen vergiye karşı dava açamaz (VUK ). Beyannamede bir vergi hatası varsa düzeltme yolu açıktır.
İhtirazi kayıtla beyan ettiğim vergiyi ödemek zorunda mıyım?
Dava açılması tahsili durdurmaz (İYUK ). Ödenmeyen kısma gecikme zammı uygulanır (6183 s.K. m.51). Tahsilatın durması için mahkemeden yürütmenin durdurulması istenmelidir (İYUK ).
Dava süresi beyanname tarihinden mi, ödeme tarihinden mi başlar?
Tebliğ yapılan hâllerde tebliğin, tahakkuku tahsile bağlı vergilerde tahsilatın yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (İYUK ). Beyana dayanan vergilerde tahakkuk fişinin elektronik iletimi tebliğ yerine geçer (VUK ).
Yalnız bir kaleme itiraz edebilir miyim?
Kaydın kapsamı, beyannamede neye katılmadığınızı nasıl belirttiğinize bağlıdır. Kayıt ne kadar açık ve somutsa uyuşmazlığın sınırı da o kadar net olur; kapsamın yeterli olup olmadığı somut durumda değerlendirilmelidir.
İhtirazi kayıt beyanname verme süresini uzatır mı?
Hayır. İhtirazi kayıt, beyannamenin kanuni süresinde verilmesi yükümlülüğünü değiştirmez; kayıt yalnız beyana katılmadığınızı gösterir. Dava süresi tahakkuk fişinin tebliğini izleyen günden başlar (İYUK ; VUK ).
Dayanaklar
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu , , , , ,
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu ,
- 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun m.51
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.
Bu yazıda dayanılan maddeler
VUK · VUK · VUK · VUK · VUK · VUK · İYUK · İYUK · 6183 s.K. m.51
Bu sayfadaki bilgiler genel nitelikte olup hukuki görüş ya da danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve uygulama değişebilir; somut bir uyuşmazlıkta olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.