İcra takibinde yetki itirazı:yanlış şehirde başlatılan takibe karşı

İcra dairesinin yetkisi neye göre belirlenir?

İcraİcra ve İflas Kanunu, para ve teminat borçları için ayrı bir yetki listesi kurmak yerine dava yetkisine ilişkin kuralları kıyasen uygular (İİK m.50/1). Kanun metni yürürlükten kalkmış Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’na atıf yapar; bu tür yollamalar, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun karşılık gelen maddelerine yapılmış sayılır (HMK m.447/2).

Buna göre takip yapılabilecek başlıca icra daireleri şunlardır:

Birden fazla borçlu varsa

Borçlu birden fazlaysa takip, kural olarak bunlardan birinin yerleşim yerinde yapılabilir (HMK m.7/1). Ancak bu kural kötüye kullanılamaz: davanın, borçlulardan birini sırf kendi yerleşim yeri dışındaki bir yere getirmek amacıyla o yerde açıldığı deliller veya belirtilerle anlaşılırsa, ilgili davalının itirazı üzerine onun hakkında yetkisizlik kararı verilir (HMK m.7/2). Bu hüküm icra takibine de kıyasen uygulanacağından (İİK m.50/1), borçlulardan biri gerçekte ilgisi olmayan birinin yerleşim yerinde başlatılmış takiplerde bu yönde itirazda bulunabilir.

İfa yeri neden önemli?

Para borçları, aksine bir anlaşma yoksa alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerinde ifa edilir (TBK m.89/1-1). Sözleşmeden doğan davalar sözleşmenin ifa edileceği yerde de açılabildiğinden (HMK m.10), sözleşmeden doğan bir para alacağı için alacaklının kendi yerleşim yerindeki icra dairesinde takip yapması bu kurallar çerçevesinde değerlendirilir. Ancak her alacak sözleşmeden doğmaz; haksız fiil ya da sebepsiz zenginleşme gibi sözleşme dışı alacaklarda ifa yeri kuralı aynı sonucu vermeyebilir. Bu nedenle yetkinin hangi sebebe dayandığı her dosyada ayrıca incelenmelidir.

Yetki sözleşmesi kimleri bağlar?

Yetki sözleşmesi ancak tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında yapılabilir; aksi kararlaştırılmadıkça dava yalnız sözleşmeyle belirlenen mahkemelerde açılır (HMK m.17). Geçerli olması için yazılı yapılması, uyuşmazlığın kaynaklandığı hukuki ilişkinin belirli veya belirlenebilir olması ve yetkili kılınan mahkemelerin gösterilmesi şarttır (HMK m.18/2). Bu şartları taşımayan bir yetki kaydı, örneğin bir tüketiciyle yapılan matbu sözleşmedeki “her türlü uyuşmazlıkta X icra daireleri yetkilidir” ifadesi, bu hükümler karşısında ayrıca değerlendirilmelidir.

Yetki itirazı nasıl yapılır?

Kanunun temel kuralı, yetki itirazının esas hakkındaki itirazla birlikte yapılmasıdır (İİK m.50/2). Bu kuralın sonuçları şunlardır:

1. Süre: Genel haciz yoluyla ilamsız takipte itiraz, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde yapılır (İİK m.62/1).
2. Merci: İtiraz takibi yapan icra dairesine dilekçeyle veya sözlü olarak bildirilir. Başka bir icra dairesine yapılırsa, o daire masrafı alarak itirazı yetkili daireye gönderir (İİK m.62/1). Yani borçlu, kendi bulunduğu yerdeki icra dairesine de itirazını verebilir.
3. İçerik: İtirazda hangi icra dairesinin neden yetkili olduğu belirtilmeli; borca ilişkin itirazlar varsa bunlar da aynı dilekçede açıkça yazılmalıdır. Borcun bir kısmına itiraz ediliyorsa, itiraz edilen kısım ve miktar gösterilmelidir; aksi hâlde itiraz edilmemiş sayılır (İİK m.62).
4. Etkisi: Süresinde yapılan itiraz takibi durdurur (İİK m.66/1).

Borca da itiraz edilecekse, bunun yetki itirazıyla aynı dilekçede ve aynı süre içinde yapılması kanunun aradığı biçimdir (İİK m.50/2). Süresinde itiraz edilmeyen kısım için takibe devam edilebileceği unutulmamalıdır (İİK m.66/1).

Kambiyo senedine dayalı takipte durum farklı

Çek, bono veya poliçeye dayalı takipte ödeme emri, borçlunun yetki itirazını sebepleriyle birlikte beş gün içinde icra mahkemesine bir dilekçeyle bildirmesi gerektiğini ihtar eder; icra mahkemesinden itirazın kabulüne dair karar getirilmedikçe cebri icraya devam olunur (İİK m.168/1-5). Bu takipte itiraz icra dairesine değil, doğrudan icra mahkemesine yapılır ve süre beş gündür.

İcra mahkemesi yetki itirazını incelerken taraflar gelmese de gereken kararı verir. Borçlunun dilekçesine eklediği belgelerden icra dairesinin yetkili olmadığı kanaatine varırsa, itirazın esası hakkında karar verinceye kadar takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir (İİK m.169/a/1-2).

Yetki itirazını kim inceler?

İcra ve iflas dairelerinin işlemlerine karşı şikâyet ve itirazları icra mahkemesi inceler (İİK m.4/1). İcra mahkemesine getirilen işler ivedi işlerdendir ve basit yargılama usulü uygulanır (İİK m.18/1).

Genel haciz yolunda yetki itirazı icra dairesine yapıldığından, mesele çoğunlukla alacaklının itirazın kaldırılması talebi üzerine icra mahkemesinin önüne gelir. Kanun, icra mahkemesinin bu durumda önce yetki meselesini inceleyip karara bağlayacağını söyler (İİK m.50/2). Yetki itirazının kabul ya da reddinin takibe ve alacaklının sonraki adımlarına etkisi, somut dosyanın durumuna göre değerlendirilmelidir.

İki icra mahkemesi arasında yetki konusunda uyuşmazlık çıkarsa, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun ilgili hükmü uygulanır (İİK m.50/3, HMK m.447/2).

Borçlu için adım adım

1. Ödeme emrinin türünü belirleyin: Genel haciz mi (yedi gün, icra dairesi), kambiyo senedi mi (beş gün, icra mahkemesi)?
2. Tebliğ tarihini not edin: Süre tebliğden başlar (İİK m.62/1, m.168/1).
3. Yetkili daireyi tespit edin: Kendi yerleşim yeriniz, ifa yeri, sözleşmenin yapıldığı yer ve varsa geçerli bir yetki sözleşmesi (İİK m.50/1, HMK m.6, m.10, m.17).
4. Yetki ve borç itirazını birlikte yazın: (İİK m.50/2). Hangi dairenin yetkili olduğunu açıkça belirtin.
5. Kısmi itirazda miktarı gösterin: (İİK m.62).
6. İtirazı verin ve belge alın: İtirazda bulunduğunuza dair size ücretsiz bir belge verilir (İİK m.62).

Sık sorulan sorular

Başka bir şehirde oturuyorum; alacaklı kendi şehrinde takip başlattı. İtiraz edebilir miyim?

Edebilirsiniz; ancak alacaklının şehrindeki icra dairesi, ifa yeri (TBK m.89, HMK m.10) ya da sözleşmenin yapıldığı yer (İİK m.50/1) bakımından yetkili olabilir. İtirazın haklı olup olmadığı, alacağın dayanağına göre değerlendirilir.

Yetki itirazını ayrıca, sonra yapabilir miyim?

Kanun yetki itirazının esasa ilişkin itirazla birlikte yapılmasını arar (İİK m.50/2). Genel haciz yolunda süre ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gündür (İİK m.62/1).

Kambiyo takibinde yetki itirazını icra dairesine verebilir miyim?

Kambiyo senedine dayalı takipte yetki itirazı beş gün içinde icra mahkemesine dilekçeyle yapılır (İİK m.168/1-5).

Sözleşmede “şu ilin icra daireleri yetkilidir” yazıyor; bu beni bağlar mı?

Yetki sözleşmesi ancak tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında, yazılı ve kanundaki şartlara uygun yapılmışsa geçerlidir (HMK m.17, m.18/2). Bu şartları taşımayan bir kayıt somut olarak değerlendirilmelidir.

Dayanaklar

• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.4, m.18, m.50, m.62, m.66, m.168, m.169/a
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.6, m.7, m.10, m.16, m.17, m.18, m.447
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.89

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.