İtirazın kaldırılması:icra mahkemesinde belgeye dayalı hızlı yol

İtirazın iptali ile kaldırılması arasındaki fark

ÖdemeÖdeme emrine itiraz edilen alacaklının önünde iki ana yol vardır. Hangisinin seçileceği, elindeki belgeye bağlıdır:

İtirazın iptali ayrı yazımızda ele alınmıştır. Bu yazı yalnız icra mahkemesindeki itirazın kaldırılması yolunu anlatır.

Hangi belgelerle istenebilir?

Kanun, kesin kaldırma için iki tür belge sayar (İİK m.68/1):

1. İmzası ikrar edilmiş veya noterlikçe onaylanmış, borç ikrarını içeren senet: Borçlunun imzasını kabul ettiği ya da noterde onaylanmış, borçlu olduğunu açıkça gösteren yazılı belge.
2. Resmî dairelerin veya yetkili makamların yetkileri içinde ve usulüne göre verdikleri makbuz veya belge.

Senet adi (hususi) ise ve borçlu itirazında imzayı inkâr etmişse, kesin kaldırma değil geçici kaldırma istenir; bu talep de itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde yapılır (İİK m.68/a/1). Borçlunun imza itirazını ayrıca ve açıkça yapması gerekir; yapmazsa icra takibi bakımından senetteki imzayı kabul etmiş sayılır (İİK m.62).

Süre: altı ay ve kaçırılmasının sonucu

Alacaklı itirazın kaldırılmasını, itirazın kendisine tebliği tarihinden itibaren altı ay içinde istemelidir. Bu süre içinde istenmezse aynı alacak için yeniden ilamsız takip yapılamaz (İİK m.68/1). Bu durumda alacaklının, şartları varsa itirazın iptali davası ya da genel hükümlere göre alacak davası yoluna başvurması gerekir (İİK m.67).

Kira alacağına dayalı takiplerde de itirazın kaldırılması için aynı altı aylık süre öngörülmüştür; bu sürede istemeyen alacaklı aynı alacak için bir daha ilamsız takip yapamaz (İİK m.269).

Tahliye taahhüdüne dayalı ilamsız tahliye takibinde de kiraya veren, kiracının itirazı üzerine icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Tahliye talebi noterce düzenlenmiş veya tarih ve imzası onaylanmış ya da ikrar edilmiş bir sözleşmeye dayanıyor ve kiracı kiranın yenilendiğine veya uzatıldığına dair aynı nitelikte bir belge gösteremiyorsa itiraz kaldırılır (İİK m.275/1-2).

Dava veya takipten önce ihtiyati haciz konulmuşsa süre çok daha kısadır: borçlu ödeme emrine itiraz ederse alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemek veya dava açmak zorundadır; aksi hâlde ihtiyati haciz hükümsüz kalır (İİK m.264/2, m.264/4).

Haciz isteme hakkı ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl geçmekle düşer; ancak itiraz veya dava hâlinde bunların başlangıcından hükmün kesinleşmesine kadar geçen süre hesaba katılmaz (İİK m.78/2).

İcra mahkemesi nasıl karar verir?

İtirazın kaldırılması talebi icra mahkemesinde görülür (İİK m.4). İcra mahkemesine getirilen işler ivedi işlerdendir ve basit yargılama usulü uygulanır (İİK m.18/1). Mahkeme iki tarafı davet eder ve kararını bu usule göre verir (İİK m.70).

İncelemenin özü, iki tarafın elindeki belgelerin karşılaştırılmasıdır:

• Borçlu itirazını haklı gösterecek hiçbir belge sunamazsa, mahkeme itirazın kaldırılmasına karar verir (İİK m.68/2).
• Borçlunun itirazı da kanunda sayılan nitelikte bir senet, makbuz veya belgeye dayanıyorsa (örneğin noter onaylı ödeme belgesi), itirazın kaldırılması talebi reddedilir (İİK m.68/3).
• Borçlu, alacaklının dayandığı senet metninden anlaşılanlar dışında, itiraz sebeplerini değiştiremez ve genişletemez (İİK m.63). Bu nedenle ödeme emrine itiraz dilekçesi baştan özenle yazılmalıdır.
• Borçlunun sunduğu belgedeki imzayı alacaklı inkâr ederse, mahkeme imza incelemesi yapar; imza alacaklıya aitse talebi reddeder ve alacaklıyı belgedeki miktarın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm eder (İİK m.68/5).
• Kural olarak başka bir iddia bekletici mesele yapılamaz; ancak borçlu mirasbırakanına ait bir borç için takip edilip terekenin borca batık olduğunu ileri sürerse, ilam getirmesi için kendisine süre verilir (İİK m.68/4).

Geçici kaldırmada imza incelemesi

Adi senette imza inkâr edilmişse mahkeme iki taraftan açıklama alır. İmzayı reddeden borçlu takibi yapan icra dairesinin yetki çevresindeyse, mazeretini önceden bildirip belgelemediği sürece duruşmada bizzat bulunmak zorundadır (İİK m.68/a/2). Mahkeme mukayese ve incelemeler sonunda imzanın borçluya ait olduğu kanaatine varırsa itirazın geçici olarak kaldırılmasına karar verir (İİK m.68/a/3). Mazeretsiz gelmeyen borçlu hakkında, davetiyede bu sonuç yazılmış olmak şartıyla başka bir inceleme yapılmadan itirazın geçici kaldırılmasına ve para cezasına karar verilir (İİK m.68/a/5).

Tazminat ve para cezası riski

İtirazın kaldırılması yolu iki taraf için de risk taşır:

1. Talep esasa ilişkin nedenlerle kabul edilirse borçlu, reddedilirse alacaklı, diğer tarafın talebi üzerine yüzde yirmiden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir (İİK m.68, son fıkra).
2. Borçlu menfi tespit veya istirdat davası, alacaklı genel mahkemede dava açarsa hükmolunan tazminatın tahsili dava sonuna kadar ertelenir; davayı kazanan taraf için daha önce hükmedilen tazminat kalkar (İİK m.68, son fıkra).
3. Geçici kaldırmada da kabul hâlinde borçlu, ret hâlinde alacaklı yüzde yirmiden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir (İİK m.68/a, son fıkra).

Alacaklı için adım adım

1. Belgeyi değerlendirin: Takibin dayanağı kanunda sayılan nitelikte mi (imzası ikrar edilmiş veya noter onaylı borç ikrarı, resmî belge), yoksa adi senet mi?
2. Tebliğ tarihini not edin: Altı aylık süre itirazın size tebliğinden başlar (İİK m.68/1).
3. Doğru yolu seçin: Kesin kaldırma (İİK m.68), geçici kaldırma (İİK m.68/a) ya da itirazın iptali davası (İİK m.67).
4. Dilekçeyi icra mahkemesine verin: Talep dilekçeyle yapılabileceği gibi icra mahkemesine ifade tutanağa geçirtilerek de yapılabilir (İİK m.18/2).
5. Kararın ardından takibe devam edin: İtiraz kaldırıldıktan sonra mal beyanı beklenmeksizin haciz istenebilir (İİK m.78/1).

Sık sorulan sorular

Elimde yalnızca borçlunun imzaladığı adi bir senet var; itirazın kaldırılmasını isteyebilir miyim?

Borçlu imzayı inkâr etmişse geçici kaldırma isteyebilirsiniz (İİK m.68/a). İmzayı inkâr etmemişse, icra takibi bakımından imzayı kabul etmiş sayılır (İİK m.62); senedin borç ikrarı içerip içermediği ayrıca değerlendirilir.

Altı ay geçtikten sonra ne yapabilirim?

Aynı alacak için yeniden ilamsız takip yapılamaz (İİK m.68/1). İtirazın tebliğinden itibaren bir yıl dolmamışsa itirazın iptali davası açılabilir; bu süre de geçmişse genel hükümlere göre alacak davası hakkı saklıdır (İİK m.67/1, m.67/5).

Borçlu duruşmada yeni bir itiraz sebebi ileri sürebilir mi?

Hayır. Borçlu, alacaklının dayandığı senet metninden anlaşılanlar dışında itiraz sebeplerini değiştiremez ve genişletemez (İİK m.63).

İtirazın kaldırılması talebim reddedilirse tazminat öder miyim?

Talep esasa ilişkin nedenlerle reddedilirse, borçlunun talebi üzerine yüzde yirmiden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilebilirsiniz (İİK m.68). Genel mahkemede açacağınız davayı kazanırsanız bu tazminat kalkar.

Dayanaklar

• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.4, m.18, m.62, m.63, m.66, m.67, m.68, m.68/a, m.70, m.78, m.264, m.269, m.275

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.