İcra takibinin düşmesi ve zamanaşımı:işlemsiz kalan dosyanın akıbeti

“Düşme” ile “zamanaşımı” aynı şey mi?

Hayır.Hayır. İkisi sık karıştırılır:

• Düşme ve işlemden kaldırma, takip içindeki belirli bir hakkın (haciz isteme, satış isteme) süresinde kullanılmaması sonucudur. Dosya işlemden kaldırılsa bile alacak ortadan kalkmaz; alacaklı yenileme talebiyle takibe devam edebilir (İİK m.78/5).
• Zamanaşımı ise alacağın kendisine ilişkindir. Zamanaşımına uğramış bir alacak, borçlu bunu ileri sürerse artık cebren tahsil edilemez.

Genel olarak hak düşürücü süre ile zamanaşımı arasındaki fark ayrı bir yazıda ele alınmıştır; burada icra takibi içindeki görünümleri anlatılıyor.

Takip içindeki süreler

Haciz isteme süresi nasıl hesaplanır?

Bir yıllık süre ödeme emrinin tebliğiyle başlar. Ancak borçlu itiraz etmişse ya da dava açılmışsa, itiraz veya davanın başladığı tarihten hükmün kesinleşmesine kadar geçen süre hesaba katılmaz. Alacaklı ile borçlu icra dairesinde taksit sözleşmesi yapmışsa, sözleşmenin ihlaline kadar geçen süre de sayılmaz (İİK m.78/2). Bu kural rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takipte de kıyasen uygulanır (İİK m.150/e/3).

Haciz talebi süresinde yapılmaz ya da geri alındıktan sonra süre içinde yenilenmezse dosya işlemden kaldırılır (İİK m.78/4). Yeniden haciz istemek için alacaklının yenileme talebinin borçluya tebliğ edilmesi gerekir; ilama dayanmayan takiplerde yenilemede yeniden harç alınır ve yenileme masrafları borçluya yüklenmez (İİK m.78/5).

Satış istenmezse ne olur?

Alacaklı ya da borçlu, hacizden itibaren bir yıl içinde haczolunan malın satışını isteyebilir; bu süre içinde satışı istenip artırmada satılamayan mal için satış isteme süresi, satış isteyen alacaklı bakımından bir yıl daha uzar (İİK m.106/2). Satış talebiyle birlikte kıymet takdiri ve satış giderlerinin tamamı peşin yatırılmalıdır; yatırılmazsa talep hiç yapılmamış sayılır (İİK m.106). Satış süresinde istenmez ya da talep geri alınıp süresinde yenilenmezse o mal üzerindeki haciz kalkar; hacizli malın satışı talebi yalnız bir kez geri alınabilir (İİK m.110/1). Haczin kalkmasına sebep olan alacaklı, o mal için yapılan haciz ve muhafaza giderlerinden sorumlu olur (İİK m.110/3).

Bu durumda takip bütünüyle düşmez; yalnız o mal üzerindeki haciz kalkar. Alacaklı, haciz isteme hakkı devam ediyorsa yeniden haciz isteyebilir.

Takip sürerken alacak zamanaşımına uğrar mı?

Alacakların zamanaşımı süreleri Türk Borçlar Kanunu’nda düzenlenmiştir. Kural olarak her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.146); kira bedeli, anapara faizi, ücret gibi dönemsel edimler ve kanunda sayılan diğer bazı alacaklar için süre beş yıldır (TBK m.147).

İcra takibi bu süreyi keser: alacaklının icra takibinde bulunması zamanaşımını kesen sebeplerdendir (TBK m.154/2). Kesilmeyle yeni bir süre başlar; borç bir senetle ikrar edilmiş ya da mahkeme veya hakem kararına bağlanmışsa yeni süre her zaman on yıldır (TBK m.156).

En önemli kural şudur: icra takibiyle kesilen zamanaşımı, alacağın takibine ilişkin her işlemden sonra yeniden işlemeye başlar (TBK m.157/2). Yani dosyada düzenli işlem yapıldıkça süre yeniden başlar; dosya uzun süre işlemsiz kalırsa, son işlemden itibaren alacağın tabi olduğu zamanaşımı süresi dolabilir.

İlama dayalı takipte kanun ayrıca açık bir kural koyar: ilama dayalı takip, son işlemden itibaren on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (İİK m.39/1). Noter senedine dayalı takip ise senedin niteliğine göre borçlar ya da ticaret kanunlarındaki zamanaşımı sürelerine tabidir (İİK m.39/2).

Borçlu zamanaşımını nasıl ileri sürer?

Zamanaşımı kendiliğinden işletilmez; borçlunun ileri sürmesi gerekir. Yolu takibin türüne göre değişir:

1. İlamlı takipte, icra emrinin tebliğinden sonraki yedi gün içinde: Borçlu, icra mahkemesine dilekçeyle başvurarak borcun zamanaşımına uğradığını ileri sürebilir (İİK m.33/1).
2. İlamlı takipte, icra emrinden sonra doğan zamanaşımı: İcra emrinin tebliğinden sonraki dönemde gerçekleşen zamanaşımına dayanan geri bırakma istekleri her zaman yapılabilir (İİK m.33/2).
3. İlamın zamanaşımı iddiası: İcra mahkemesi, iddiayı resmî belgelere dayanarak inceler ve icranın geri bırakılmasına ya da devamına karar verir. Geri bırakma kararı kesinleştikten sonra alacaklı, bu kararın kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde genel mahkemede zamanaşımının gerçekleşmediğini ispat için dava açabilir; açmazsa ilamın zamanaşımına uğradığı kesin hüküm oluşturur (İİK m.33/a).
4. İlamsız takipte, takip kesinleştikten sonra: Borçlu, borcun zamanaşımına uğradığını ileri sürerse yukarıdaki m.33/a hükmü kıyasen uygulanır (İİK m.71/2).

Takip kesinleşmeden önceki dönemde zamanaşımı itirazı, ödeme emrine itiraz yoluyla yapılır; bu konu ödeme emrine itiraz yazısında anlatılmıştır.

Aciz belgesine bağlanan alacak

Takip sonunda alacağın tamamı tahsil edilemezse alacaklıya aciz vesikası verilir. Bu belgedeki borç, borçluya karşı belgenin düzenlenmesinden itibaren yirmi yıl geçmesiyle zamanaşımına uğrar; aciz vesikasındaki alacak için faiz istenemez (İİK m.143). Alacaklı aciz vesikasını aldığı tarihten itibaren bir yıl içinde takibe girişirse yeniden ödeme emri tebliğine gerek yoktur (İİK m.143/3).

Alacaklı ve borçlu için pratik adımlar

1. Tebliğ tarihlerini kaydedin. Haciz isteme süresi ödeme emrinin, rehin satışı süresi ödeme ya da icra emrinin tebliğiyle başlar (İİK m.78/2, m.150/e).
2. Haczedilen her mal için satış takvimi tutun. Satış isteme süresi her mal için hacizden itibaren ayrı işler (İİK m.106).
3. Dosyanın son işlem tarihini kontrol edin. Zamanaşımı açısından belirleyici olan, takibe ilişkin son işlemin tarihidir (TBK m.157/2, İİK m.39).
4. Borçluysanız zamanaşımını kendiliğinden beklemeyin. Zamanaşımı ileri sürülmedikçe dikkate alınmaz; takip kesinleştikten sonra bu, icra mahkemesine başvurularak yapılır (TBK m.161, İİK m.33/a, m.71/2).
5. Kararı ve tebliğ belgelerini saklayın. Zamanaşımı iddiası resmî belgeler üzerinden incelenir (İİK m.33/a).

Sık sorulan sorular

On yıl önce açılmış ve hiç işlem yapılmamış icra dosyası için hâlâ ödeme yapmam gerekir mi?

Somut duruma bağlıdır. İlama dayalı takip son işlemden itibaren on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (İİK m.39). İlamsız takipte ise son takip işleminden itibaren alacağın tabi olduğu zamanaşımı süresi yeniden işler (TBK m.157/2). Zamanaşımı ancak borçlunun ileri sürmesiyle sonuç doğurur (İİK m.33/a, m.71/2).

Dosya işlemden kaldırıldı; borç sona erdi mi?

Hayır. İşlemden kaldırma alacağı sona erdirmez; alacaklı yenileme talebiyle takibe devam edebilir (İİK m.78/4, 78/5).

Haczedilen arabamın satışı bir yıldır istenmedi; ne olur?

Satış süresinde istenmemişse o araç üzerindeki haciz kalkar ve sicildeki haciz şerhi terkin edilir (İİK m.106, m.110).

Borçlu taksitle ödüyorsa bir yıllık süre işler mi?

İcra dairesinde yapılan taksit sözleşmesinin ihlaline kadar geçen süre haciz isteme süresine katılmaz (İİK m.78/2).

Dayanaklar

• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.33, m.33/a, m.39, m.71, m.78, m.106, m.110, m.143, m.150/e
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.146, m.147, m.154, m.156, m.157

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.