İdareye Başvuru ve Zımni Ret:Cevap Gelmezse Ne Olur?

İki ayrı başvuru türü: yeni bir işlem istemek ve mevcut işleme itiraz

İdareyeİdareye yapılan başvurular, idari yargılama bakımından iki farklı sonuç doğurur. Bu ikisini karıştırmak süre hesabında en sık yapılan hatadır.

Yeni bir işlem istediğinizde: otuz gün kuralı

İlgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurabilir (İYUK m.10). Kanun bu başvuruya şu sonuçları bağlar:

1. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.
2. Otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açılabilir. Özel kanunda ayrı süre yoksa bu süre idare mahkemesinde altmış, vergi mahkemesinde otuz gündür (İYUK m.7).
3. Otuz gün içinde gelen cevap kesin değilse, iki seçeneğiniz vardır: bu cevabı isteğinizin reddi sayarak dava açabilir ya da kesin cevabı bekleyebilirsiniz. Beklerseniz dava açma süresi işlemez; ancak bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren dört ayı geçemez.
4. Dava açılmamış ya da dava süreden reddedilmişse ve idare otuz günlük süre bittikten sonra cevap verirse, bu cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açılabilir.

Örnek akış: 2 Mayıs’ta yazılı başvuru yaptınız. Otuzuncu gün 1 Haziran’dır. O tarihe kadar cevap gelmezse isteğiniz reddedilmiş sayılır ve idare mahkemesi için altmış günlük dava süresi bu tarihten itibaren işler. Süre hesabında tatil günleri dahildir; son gün tatile rastlarsa süre izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar (İYUK m.8).

“İncelenmektedir” cevabı geldiyse

Uygulamada idareler sık sık “talebiniz incelenmektedir” ya da “ilgili birimden görüş istenmiştir” türünden cevaplar verir. Bunlar kesin cevap değildir. Bu durumda:

• Cevabı ret sayıp hemen dava açabilirsiniz; ya da
• Kesin cevabı bekleyebilirsiniz, ama bekleme başvuru tarihinden itibaren dört ayı aşamaz (İYUK m.10).

Dört ay dolduğunda hâlâ kesin cevap yoksa beklemeye devam etmek güvenli değildir. Hangi tarihten itibaren dava süresinin işlediği tartışmasına girmemek için dört aylık sınır dolmadan dava açmak daha temkinli bir yoldur.

Mevcut bir işleme itiraz ettiğinizde: süre durur, sıfırlanmaz

Size tebliğ edilmiş bir işleme karşı, dava açma süresi içinde üst makamdan — üst makam yoksa işlemi yapan makamdan — işlemin kaldırılmasını, geri alınmasını, değiştirilmesini ya da yeni bir işlem yapılmasını isteyebilirsiniz (İYUK m.11). Bu başvuru:

• İşlemeye başlamış dava açma süresini durdurur,
• Otuz gün içinde cevap verilmezse reddedilmiş sayılır,
• Ret hâlinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvuru tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır.

Bu nedenle itirazdan önce kaç gün geçtiğini mutlaka not edin. Tebliğden sonraki ellinci günde itiraz eden kişi, ret cevabından sonra yalnızca on günlük süreyle kalır.

İvedi yargılama usulüne tabi işlerde — örneğin ihale işlemleri ve acele kamulaştırma işlemleri — üst makama başvuru hükmü uygulanmaz ve dava açma süresi otuz gündür (İYUK m.20/A). Bu işlerde itiraz, süreyi durdurmaz.

Zarar idarenin bir eyleminden doğduysa

Bir idari eylemden — örneğin belediyenin açık bıraktığı bir çukur ya da kamu aracının verdiği zarar — kaynaklanan zararın tazmini için dava açmadan önce idareye başvurmak zorunludur. Bu başvuru, eylemin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde yapılır; istek hakkında otuz gün içinde cevap verilmezse bu sürenin bittiği tarihten itibaren dava süresi içinde dava açılabilir (İYUK m.13). Burada da sessizlik ret anlamına gelir.

Örnek süre hesabı

Aynı kişinin iki farklı başvurusunu karşılaştıralım:

Birinci durum — yeni bir işlem istemek: Bir esnaf, 5 Ocak’ta belediyeden işyeri açma ruhsatı istemiştir. Otuz gün boyunca hiçbir cevap gelmez. Otuzuncu günün bitimiyle istek reddedilmiş sayılır ve altmış günlük dava süresi o tarihten itibaren işler. Esnaf belediyenin cevabını beklemeye devam ederse, bu bekleme süreyi durdurmaz.

İkinci durum — tebliğ edilmiş bir işleme itiraz: Aynı esnafa 1 Mart’ta ruhsatının iptal edildiğini bildiren bir işlem tebliğ edilmiş, esnaf yirminci günde üst makama itiraz etmiştir. İtiraz, işlemekte olan dava süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap gelmezse itiraz reddedilmiş sayılır ve süre kaldığı yerden devam eder: altmış günden daha önce geçen yirmi gün düşülür, geriye kırk gün kalır.

İki durumda da sessizlik ret anlamına gelir; fark, sessizliğin dava süresi üzerindeki etkisindedir.

Başvuru yaparken izlenecek adımlar

1. Başvuruyu yazılı yapın. Dilekçenizde ne istediğinizi açık ve somut yazın.
2. Tarih ve sayı alın. Evrak kayıt numarası, e-Devlet başvuru kaydı ya da KEP gönderim belgesi, otuz günlük sürenin başlangıcını ispatlamanızı sağlar. Alındısız başvuruda süre hesabını kanıtlamak güçleşir.
3. Otuzuncu günü takvime işleyin. Cevap gelmezse dava süresi ertesi günden itibaren işlemeye başlar.
4. Gelen cevabın niteliğini değerlendirin. Kesin bir ret mi, yoksa ara cevap mı? Ara cevapta dört aylık sınırı ayrıca işleyin.
5. Aynı konuda tekrar başvurmanın süreyi yeniden başlatacağına güvenmeyin. İlk başvurunun ve ilk sessizliğin sonuçları esas alınır.

Dikkat edilecek noktalar

• Cevap beklemek süreyi durdurmaz. Otuz gün dolduğunda süre işlemeye başlar; idarenin ileride olumlu cevap vereceği umuduyla beklemek hak kaybına yol açabilir.
• Bilgi istemek, işlem istemek değildir. Yalnızca bilgi ya da görüş isteyen bir dilekçe, kanundaki sonuçları doğurmayabilir. Ne istendiği açıkça yazılmalıdır.
• Şikâyet platformları ayrıca değerlendirilmelidir. Genel şikâyet ve dilekçe kanallarına yapılan başvuruların dava süresine etkisi içeriklerine göre değişir; süreyi bu başvurulara güvenerek geçirmemek gerekir.
• İvedi işlerde itiraz süreyi durdurmaz. Bu işlerde otuz günlük süre doğrudan dava için kullanılmalıdır.

Sık sorulan sorular

Otuz gün iş günü mü, takvim günü mü?

Takvim günüdür. Tatil günleri süreye dahildir; yalnızca son gün tatile rastlarsa süre izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar (İYUK m.8).

Süreyi kaçırdım, idare sonra cevap verdi; dava açabilir miyim?

Dava açılmamış ya da süreden reddedilmişse ve idare otuz günlük süre bittikten sonra cevap vermişse, bu cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açılabilir (İYUK m.10). Bu kural, ilk kez bir işlem yapılmasını istediğiniz başvurular içindir; tebliğ edilmiş bir işleme karşı süre geçtikten sonra yapılan itirazlar bu sonucu doğurmaz.

İdare “dosyanız incelemede” dedi; ne kadar bekleyebilirim?

Bu cevap kesin değilse kesin cevabı bekleyebilirsiniz; bu sürede dava açma süresi işlemez. Ancak bekleme başvuru tarihinden itibaren dört ayı geçemez (İYUK m.10).

Üst makama itiraz etmek zorunlu mu?

Hayır. Üst makama başvuru isteğe bağlıdır; doğrudan dava da açılabilir. Başvuru yapılırsa dava süresini durdurur, ama başvuruya kadar geçen süre ret sonrasında hesaba katılır (İYUK m.11).

Dayanaklar

• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7, m.8, m.10, m.11, m.13, m.20/A

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.