Haksız rekabet:hangi davranışlar, hangi davalar?

Haksız rekabetin amacı ve kapsamı

TürkTürk Ticaret Kanunu’nun haksız rekabet hükümlerinin amacı, bütün katılanların menfaatine dürüst ve bozulmamış rekabeti sağlamaktır (TTK m.54). Bu nedenle haksız rekabet yalnız iki rakip firma arasında doğmaz; müşterileri, tüketicileri ve kamuyu da ilgilendirir. Kanun, rakipler arasındaki ilişkileri etkileyen davranışlar kadar, tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı uygulamaları da hukuka aykırı sayar.

Hangi davranışlar haksız rekabettir?

Kanun başlıca hâlleri tek tek sayar; liste örnek niteliğindedir (“başlıcaları”) (TTK m.55):

Fiyatla ilgili özel bir kural da vardır: seçilmiş bazı malları birden çok kez tedarik fiyatının altında satışa sunmak ve bunu reklamda öne çıkararak müşteriyi yanıltmak haksız rekabettir; satış fiyatı benzer hacimde alımdaki tedarik fiyatının altındaysa yanıltma karine olarak kabul edilir, davalı gerçek tedarik fiyatını ispatlarsa o fiyat esas alınır (TTK m.55/1-a-6).

Kimler hangi davayı açabilir?

Haksız rekabet nedeniyle müşterileri, kredisi, mesleki itibarı, ticari faaliyetleri veya diğer ekonomik menfaatleri zarar gören ya da böyle bir tehlikeyle karşılaşabilecek olan kimse şu davaları açabilir (TTK m.56/1):

1. Tespit davası: Fiilin haksız olup olmadığının tespiti.
2. Men davası: Haksız rekabetin durdurulması (men’i).
3. Ortadan kaldırma davası: Haksız rekabetin sonucu olan maddi durumun ortadan kaldırılması; yanlış veya yanıltıcı beyanların düzeltilmesi; kaçınılmazsa haksız rekabette kullanılan araç ve malların imhası.
4. Maddi tazminat davası: Kusur varsa zararın tazmini. Hâkim, tazminat olarak davalının haksız rekabet sonucunda elde etmesi mümkün görülen menfaatin karşılığına da karar verebilir.
5. Manevi tazminat davası: Türk Borçlar Kanunu’ndaki şartlar varsa.

Konusu bir miktar para olan tazminat taleplerinde, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TTK m.5/A).

Davacı olabilecekler yalnız rakipler değildir (TTK m.56/2, m.56/3):

• Müşteriler de bu davaları açabilir; ancak araç ve malların imhasını isteyemez.
• Ticaret ve sanayi odaları, esnaf odaları, borsalar, üyelerinin ekonomik menfaatlerini korumaya yetkili meslek birlikleri, tüketicileri koruyan sivil toplum kuruluşları ve kamusal kurumlar; tespit, men ve ortadan kaldırma davalarını açabilir.

Men ve ortadan kaldırma yönündeki hüküm, haksız rekabete konu malları davalıdan ticari amaçla doğrudan veya dolaylı olarak edinmiş kişiler hakkında da icra olunur (TTK m.56/4).

Kime karşı dava açılır?

• Çalışanın fiili: Haksız rekabet, çalışanlar veya işçiler tarafından işlerini görürken işlenmişse; tespit, men ve ortadan kaldırma davaları çalıştırana karşı da açılabilir. Tazminat davalarında Türk Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır (TTK m.57).
• Basın, yayın ve bilişim yoluyla: Fiil basın, yayın, iletişim ve bilişim işletmeleri aracılığıyla işlenmişse davalar kural olarak içeriğin sahibi ve ilanı verene karşı açılır; bunlar bilinmiyor, bildirilmiyor ya da dava açılamıyorsa yazı işleri müdürü, genel yayın yönetmeni, program yapımcısı gibi kişilere, bunlar da gösterilemiyorsa işletme sahibine karşı açılabilir. İçeriği başlatmayan, seçmeyen veya değiştirmeyen hizmet sağlayıcı aleyhine bu davalar açılamaz; ancak mahkeme belirli durumlarda hizmet sağlayıcıyı dinleyerek ona karşı da tedbir kararı verebilir (TTK m.58).

Zamanaşımı, tedbir ve kararın ilanı

Bir yıllık süre kısadır. Haksız rekabet fiilini öğrendiğiniz tarih (örneğin reklamın yayımlandığı ya da müşterinin size bildirdiği gün) belgelenmeli, deliller vakit kaybetmeden toplanmalıdır.

Ceza sorumluluğu

TTK m.55’te yazılı haksız rekabet fiillerinden birini kasten işleyenler ile kanunda sayılan bazı diğer fiilleri işleyenler, fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmuyorsa, hukuk davası açma hakkı bulunanlardan birinin şikâyeti üzerine iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılır (TTK m.62). Fiil bir tüzel kişinin işleri görülürken işlenmişse ceza hükmü, tüzel kişi adına hareket eden veya etmesi gereken organ üyeleri ya da ortaklar hakkında uygulanır; tüzel kişiye özgü güvenlik tedbirlerine de karar verilebilir (TTK m.63).

Sık yapılan hatalar

• Bir yıllık süreyi kaçırmak: Süre, dava hakkının doğduğunun öğrenildiği günden işler (TTK m.60).
• Yalnız tazminat istemek: Tazminat kusura bağlıdır; men ve ortadan kaldırma talepleri kusur aranmadan da ileri sürülebilir (TTK m.56/1).
• Kararın ilanını istememek: İlan, kazanan tarafın istemine bağlıdır (TTK m.59).

Sık sorulan sorular

Rakip firma ürünümü kötüleyen ilan verdi; ne yapabilirim?

Başkasının mallarını yanlış, yanıltıcı veya gereksiz yere incitici açıklamalarla kötülemek haksız rekabettir (TTK m.55/1-a). Tespit, men, düzeltme ve kusur varsa tazminat davası açılabilir (TTK m.56).

Zarar doğmadan dava açabilir miyim?

Evet. Zarar tehlikesiyle karşılaşabilecek olan kişi de dava açabilir; ancak tazminat için kusur ve zarar aranır (TTK m.56/1).

Haksız rekabet davası ne zaman zamanaşımına uğrar?

Öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde fiilin doğumundan itibaren üç yılda; fiil daha uzun zamanaşımına tabi bir suçsa o süre uygulanır (TTK m.60).

Eski çalışanım müşteri listemizi rakibe götürdü; bu haksız rekabet mi?

Çalışanları iş sırlarını ifşaya yöneltmek ve hukuka aykırı öğrenilen iş sırlarını değerlendirmek kanunda haksız rekabet hâlleri arasında sayılmıştır (TTK m.55/1-b, m.55/1-d). Somut olayın bu kapsama girip girmediği delillere göre değerlendirilmelidir.

Dava sürerken satışların durdurulmasını isteyebilir miyim?

Mahkeme, haksız rekabetin önlenmesi ve mevcut durumun korunması gibi ihtiyati tedbirlere karar verebilir (TTK m.61).

Dayanaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.54, m.55, m.56, m.57, m.58, m.59, m.60, m.61, m.62, m.63

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.