İstinaf ve Temyiz:Kanun Yolları, Süreler ve Parasal Sınırlar

Kanun yolu sistemi kısaca

TürkTürk hukuk yargılamasında üç kademe vardır:

1. İlk derece mahkemesi (asliye hukuk, sulh hukuk, iş, tüketici, aile gibi): davayı ilk kez görür ve karar verir.
2. Bölge adliye mahkemesi (istinaf): ilk derece kararını hem maddi vakıa hem hukuki yönden inceler.
3. Yargıtay (temyiz): bölge adliye mahkemesi kararlarını hukuka uygunluk yönünden denetler.

İdari yargıda da benzer bir yapı vardır: idare ve vergi mahkemesi kararlarına karşı bölge idare mahkemesine istinaf, bölge idare mahkemesi kararlarına karşı kanunda sayılan hâllerde Danıştay’a temyiz yoluna gidilir (İYUK m.45, m.46).

İstinaf: hangi kararlar, hangi süre?

İlk derece mahkemelerinin nihai kararlarına ve ihtiyati tedbir ile ihtiyati haciz konusunda kanunda sayılan kararlara karşı istinaf yoluna başvurulabilir (HMK m.341/1).

Süre: İstinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır; bu süre ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar. Özel kanunlardaki farklı süreler saklıdır (HMK m.345). Bu nedenle kararın duruşmada açıklanması değil, gerekçeli kararın tebliği esas alınır; taraflardan her biri için süre ayrı ayrı işler.

Kesin kararlar: Kanun metnine göre miktar veya değeri üç bin Türk lirasını geçmeyen malvarlığı davalarına ilişkin kararlar kesindir; ancak manevi tazminat davalarında verilen kararlara karşı miktar veya değere bakılmaksızın istinafa başvurulabilir (HMK m.341/2). Alacağın bir kısmı dava edilmişse kesinlik sınırı alacağın tamamına göre belirlenir (HMK m.341/3).

İncelemenin sınırı: Bölge adliye mahkemesi, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı inceleme yapar; kamu düzenine aykırılık gördüğünde bunu kendiliğinden gözetir (HMK m.355). Bu nedenle istinaf dilekçesinde itiraz edilen her nokta gerekçeleriyle yazılmalıdır; genel bir “karar hatalıdır” ifadesi incelemenin kapsamını daraltır.

Temyiz: hangi kararlar, hangi süre?

Bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinin temyizi kabil nihai kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabilir. Davada haklı çıkmış taraf da hukuki yararı bulunmak şartıyla temyize gidebilir (HMK m.361).

Temyiz edilemeyen kararlar kanunda tek tek sayılmıştır (HMK m.362/1). Başlıcaları:

• Kanun metnine göre miktar veya değeri kırk bin Türk lirasını (bu tutar dâhil) geçmeyen davalara ilişkin kararlar,
• Kira ilişkisinden doğan bazı davalar ve özel kanunlarda sulh hukuk mahkemesinin görevine girdiği belirtilen davalara ilişkin kararlar (kanundaki istisnalarla),
• Çekişmesiz yargı işlerinde verilen kararlar,
• Soybağına ilişkin sonuç doğuranlar hariç nüfus kayıtlarının düzeltilmesine ilişkin kararlar,
• Geçici hukuki korumalar hakkında verilen kararlar.

Alacağın tamamı dava edilmişse, kararda asıl talebinin kabul edilmeyen bölümü temyiz sınırını geçmeyen tarafın temyiz hakkı yoktur; ancak karşı taraf temyize giderse bu taraf da cevap dilekçesiyle kararı temyiz edebilir (HMK m.362/2).

İstinaf dilekçesinde nelere dikkat edilir?

Bölge adliye mahkemesi, kamu düzenine ilişkin hususlar dışında yalnız istinaf dilekçesinde gösterilen sebepleri inceler (HMK m.355). Bu nedenle dilekçenin hazırlanması, yargılamanın en belirleyici adımlarından biridir:

1. Kararın hangi bölümüne itiraz edildiğini belirtin. Kabul edilen ve reddedilen kısımlar ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
2. Her sebebi ayrı başlık altında yazın. Usul hataları (delil toplanmaması, bilirkişi raporuna itirazın değerlendirilmemesi gibi) ile esasa ilişkin hatalar (yanlış hukuki nitelendirme, hatalı hesap gibi) ayrılmalıdır.
3. Dosyadaki yere atıf yapın. Hangi duruşma tutanağına, hangi bilirkişi raporuna, hangi delile dayanıldığı gösterilmelidir.
4. Talebi açık yazın. Kararın kaldırılması, yeniden hüküm kurulması veya dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesi gibi istem açıkça belirtilmelidir.
5. Harç ve giderleri birlikte yatırın. Yargı harçları ödenmedikçe sonraki işlemler yapılmaz (492 s.K. m.32).

Parasal sınırlar her yıl değişir

Kanun metinlerinde yazılı üç bin ve kırk bin Türk liralık tutarlar sabit değildir. Bu sınırlar her takvim yılı başından geçerli olmak üzere, önceki yıl uygulanan sınırların VUK uyarınca ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılmasıyla uygulanır; bin Türk lirasını aşmayan kısımlar dikkate alınmaz (HMK ek m.1/1). Bir kararın kesin olup olmadığı belirlenirken davanın açıldığı tarihteki sınır esas alınır (HMK ek m.1/2).

Bu nedenle “kırk bin lira” gibi kanun metnindeki rakamı doğrudan uygulamak yanıltıcıdır; davanın açıldığı yıl için ilan edilmiş güncel sınır kontrol edilmelidir. Anayasa Mahkemesinin bu maddeler hakkında bazı dava türleri yönünden verdiği iptal kararları da bulunduğundan, özel dava türlerinde (örneğin kamulaştırma) sınırın uygulanıp uygulanmadığı ayrıca incelenmelidir.

Süre nasıl hesaplanır?

Örnek: Gerekçeli karar bir salı günü tebliğ edildiyse iki haftalık süre, iki hafta sonraki salı günü mesai bitiminde sona erer. O salı resmî tatile denk gelirse süre ilk iş günü biter (HMK m.92/2, m.93).

İdari yargıda süreler farklıdır

İdari yargıda bölge idare mahkemesinin temyize açık olmayan kararları kesindir (İYUK m.45/6). İvedi yargılama usulüne tabi davalarda istinaf yoluna başvurulamaz (İYUK m.45/8).

Dikkat edilecek noktalar

• Süreyi kısa karar duruşmasından değil, tebliğden hesaplayın. Hukuk davalarında süre ilamın tebliğiyle başlar (HMK m.345).
• İstinaf sebeplerini ayrıntılı yazın. İnceleme, dilekçede gösterilen sebeplerle sınırlıdır (HMK m.355).
• Parasal sınırı davanın açıldığı yıla göre belirleyin (HMK ek m.1/2).
• Hukuk ve idari yargı sürelerini karıştırmayın. İki hafta ile otuz gün arasındaki fark, idari yargıdan hukuka geçişlerde sık hata kaynağıdır.
• Harcı süresinde yatırın. Kanun yolu başvurusunda başvuru harcı ödenir; 2026 yılı için istinaf yoluna başvurma harcı 2.002,00 TL, temyiz yoluna başvurma harcı 3.608,50 TL’dir (492 s.K. (1) sayılı tarife A/IV; Harçlar Kanunu Genel Tebliği Seri No: 98, RG 31.12.2025).

Sık sorulan sorular

Karar duruşmada açıklandı; istinaf süresi o gün mü başladı?

Hukuk davalarında istinaf süresi, ilamın usulen taraflara tebliğiyle başlar (HMK m.345). Duruşmada açıklanan kısa karar süreyi başlatmaz; gerekçeli kararın tebliğ tarihi esas alınır.

Davayı kazandım; yine de temyize gidebilir miyim?

Evet; davada haklı çıkmış taraf da hukuki yararı bulunmak şartıyla temyiz yoluna başvurabilir (HMK m.361/2).

Kısmi dava açtım; kesinlik sınırı neye göre belirlenir?

Alacağın bir kısmının dava edilmesi hâlinde kesinlik sınırı alacağın tamamına göre belirlenir (HMK m.341/3, m.362/2).

Adli tatilde istinaf dilekçesi verilebilir mi?

Evet. Adli tatilde de istinaf ve temyiz dilekçeleri ile bunlara cevap dilekçeleri alınır (HMK m.103/3). Adli tatile tabi işlerde süre tatilde bitiyorsa tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzar (HMK m.104).

Dayanaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.92, m.93, m.103, m.104, m.341, m.345, m.355, m.361, m.362, ek m.1
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.45, m.46
• 492 sayılı Harçlar Kanunu (1) sayılı tarife A/IV; Harçlar Kanunu Genel Tebliği Seri No: 98 (RG 31.12.2025-33124 5. Mük.)

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.