7 dk okuma
Kısa cevap
Islah, bir tarafın davada daha önce yaptığı usul işlemlerini kısmen veya tamamen düzeltmesidir; aynı davada her taraf yalnız bir kez ıslah yapabilir ve ıslah tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir (HMK , ). Islahla, dilekçeler aşamasından sonra başlayan iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı aşılabilir (HMK ). Alacağın bir kısmının dava edildiği kısmi davalarda ise 16/7/2026 tarihli değişiklikle getirilen ayrı bir yol vardır: talep, aynı davada bir defaya mahsus, genişletme yasağına takılmadan tahkikat sonuna kadar artırılabilir (HMK ).
Islah neden gerekir?
Hukuk davasında taraflar iddia ve savunmalarını dilekçeler aşamasında ortaya koyar. Cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle iddia ve savunma serbestçe genişletilebilir ya da değiştirilebilir; ancak dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra iddia veya savunma genişletilemez ve değiştirilemez (HMK ). Bu kurala iddianın ve savunmanın genişletilmesi yasağı denir.
Yasağın iki istisnası kanunda açıkça saklı tutulmuştur: ıslah ve karşı tarafın açık muvafakati (HMK ). Yani dava ilerledikten sonra talep sonucunu artırmak, yeni bir vakıa eklemek ya da gözden kaçmış bir savunmayı ileri sürmek isteyen taraf, karşı taraf açıkça kabul etmiyorsa ıslah yoluna başvurur.
Islah, örneğin bilirkişi raporuyla alacağın gerçek tutarı ortaya çıktığında talebi artırmak için kullanılabilir; kısmi davada ise aşağıda anlatılan talep artırımı yolu ayrıca vardır. Ancak ıslah yalnız davacıya ait bir hak değildir; davalı da savunmasını ıslah edebilir (HMK ).
Islahın şartları ve şekli
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kim yapabilir? | Taraflardan her biri | HMK m.176/1 |
| Kaç kez? | Aynı davada bir kez | HMK m.176/2 |
| Ne zamana kadar? | Tahkikatın sona ermesine kadar | HMK m.177/1 |
| Bozma veya kaldırma sonrası | Dosya ilk derece mahkemesine döndüğünde tahkikata ilişkin işlem yapılırsa tahkikat sonuna kadar; bozmaya uymakla oluşan durum ortadan kaldırılamaz | HMK m.177/2 |
| Şekli | Sözlü veya yazılı | HMK m.177/3 |
| Teminat | Hâkimin takdir edeceği teminat bir hafta içinde yatırılır; yatırılmazsa ıslah yapılmamış sayılır | HMK m.178/1 |
| Tamamen ıslahta | Bir hafta içinde yeni dava dilekçesi | HMK m.180 |
| Kısmen ıslahta | Islah edilen işlemi yapmak için bir haftalık süre | HMK m.181 |
Islah sözlü ya da yazılı yapılabilir; karşı taraf duruşmada hazır değilse ya da talep duruşma dışında yapılıyorsa, yazılı talep veya tutanak örneği haber vermek amacıyla karşı tarafa bildirilir (HMK ).
Islah eden taraf, ıslah sebebiyle geçersiz hâle gelen işlemler için yapılan yargılama giderleri ile karşı tarafın uğradığı ve uğrayabileceği zararları karşılamak üzere hâkimin takdir edeceği teminatı bir hafta içinde mahkeme veznesine yatırmak zorundadır; aksi hâlde ıslah yapılmamış sayılır (HMK ). Zarar kesin olarak belirlendikten sonra eksik kalan tamamlatılır, fazlası iade edilir (HMK ).
Islah nasıl yapılır? Adım adım
- İhtiyacı belirleyin. Talep sonucunu mu artıracaksınız, yeni bir vakıa mı ekleyeceksiniz, yoksa dava sebebini mi değiştireceksiniz? Kısmi davada yalnız tutar artırılacaksa önce aşağıda anlatılan talep artırımı yolu değerlendirilmelidir.
- Zamanı kontrol edin. Islah tahkikat bitmeden yapılmalıdır (HMK ). Sözlü yargılama aşamasına geçildikten sonra ıslah imkânı kalmaz.
- Kapsamı açıkça yazın. Kısmen ıslahta hangi usul işleminin düzeltildiği açıkça belirtilmelidir; size verilen bir haftalık sürede ıslah edilen işlem yapılmazsa ıslah hiç yapılmamış gibi davaya devam edilir (HMK ).
- Tamamen ıslahta yeni dilekçe verin. Davasını tamamen ıslah ettiğini bildiren taraf, bildirimden itibaren bir hafta içinde yeni bir dava dilekçesi vermek zorundadır; aksi hâlde ıslah hakkı kullanılmış sayılır ve dava ıslah hiç yapılmamış gibi devam eder (HMK ).
- Teminatı süresinde yatırın. Teminat bir hafta içinde yatırılmazsa ıslah yapılmamış sayılır (HMK ). Artan talep için mahkemenin isteyeceği harç ve masraflar da ayrıca takip edilmelidir; güncel harç tutarları her yıl yeniden belirlenir.
Islah, bozma veya kaldırma kararından sonra dosya ilk derece mahkemesine döndüğünde de, mahkeme tahkikata ilişkin bir işlem yaparsa tahkikat sona erinceye kadar yapılabilir; ancak bozma kararına uymakla oluşan hukuki durum ıslahla ortadan kaldırılamaz (HMK ).
Islah neyi değiştiremez?
Islah, bunu yapan tarafın belirleyeceği noktadan itibaren bütün usul işlemlerinin yapılmamış sayılması sonucunu doğurur (HMK ). Ancak bazı işlemler ıslahla geçersiz kılınamaz: ikrar, tanık ifadeleri, bilirkişi rapor ve beyanları, keşif ve isticvap tutanakları ile kanunda belirtilen şartlarla yemine ilişkin işlemler (HMK ). Islahtan sonraki tahkikat sonucuna göre bu işlemlerin göz önünde tutulması gerekmiyorsa, bunlar da yapılmamış sayılır (HMK ).
Bu nedenle ıslah, mahkemede verilmiş bir kabul beyanından (ikrardan) kurtulmanın yolu değildir. Islah ayrıca kötüniyetle de kullanılamaz: davayı uzatmak veya karşı tarafı rahatsız etmek amacıyla yapıldığı deliller ya da belirtilerle anlaşılırsa, mahkeme ıslahı dikkate almadan karar verir; ıslaha başvuran karşı tarafın zararlarını ödemeye ve disiplin para cezasına mahkûm edilir (HMK ).
Kısmi davada talep artırımı: ıslahtan farkı
Talep konusu bölünebiliyorsa alacağın yalnız bir kısmı dava edilebilir; buna kısmi dava denir (HMK ). Kalan kısımdan açıkça feragat edilmedikçe, kısmi dava açmak kalan kısımdan vazgeçmek anlamına gelmez (HMK ).
16/7/2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla yapılan ve 31/7/2026’da yürürlüğe giren değişiklikle kısmi davaya yeni bir fıkra eklenmiştir: alacağın bir kısmının dava edildiği durumlarda talep konusu, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir. Bu durumda zamanaşımı, artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır (HMK ).
Aynı değişiklikle “belirsiz alacak davası”nı düzenleyen madde yürürlükten kaldırılmıştır (HMK ). Değişiklikten önce açılmış belirsiz alacak davalarının bu yeni düzenlemeden nasıl etkileneceği, somut dosyada ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konudur.
| Islah | Kısmi davada talep artırımı | |
|---|---|---|
| Kapsamı | Her türlü usul işlemi (talep, vakıa, savunma) | Yalnız kısmi davada talep edilen tutarın artırılması |
| Kim kullanır? | Her iki taraf | Kısmi dava açan davacı |
| Sayı | Bir kez | Bir defaya mahsus |
| Süre | Tahkikat sonuna kadar | Tahkikat sonuna kadar |
| Zamanaşımı etkisi | Islah maddelerinde (m.176–182) bu konuda özel bir hüküm yer almaz | Artırılan kısım için dava tarihinden kesilmiş sayılır |
| Dayanak | HMK m.176–182 | HMK m.109/4 |
Kanun bu iki imkânı ayrı maddelerde düzenlemiştir; ikisinin aynı davada birlikte nasıl kullanılabileceği somut durumda değerlendirilmelidir.
Sık sorulan sorular
Islah için son gün ne zaman?
Islah tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir (HMK ). Tahkikatın bittiği ve sözlü yargılamaya geçildiği duruşmadan sonra ıslah yapılamaz.
İkinci kez ıslah yapabilir miyim?
Hayır. Aynı davada her taraf ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir (HMK ). Kısmi davadaki talep artırımı da bir defaya mahsustur (HMK ).
Bilirkişi raporundan sonra alacağımı artırabilir miyim?
Davanız kısmi davaysa, tahkikat bitmeden talebinizi bir defaya mahsus artırabilirsiniz (HMK ). Diğer hâllerde ıslah yolu kullanılır (HMK , ).
Islahla duruşmadaki kabul beyanımı geri alabilir miyim?
Hayır. İkrar, tanık ifadeleri, bilirkişi raporları ve keşif tutanakları ıslahla geçersiz kılınamaz (HMK ).
Islah teminatını yatırmazsam ne olur?
Hâkimin takdir ettiği teminat bir hafta içinde yatırılmazsa ıslah yapılmamış sayılır (HMK ).
Dayanaklar
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mülga), , , , , , , , ,
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.
Bu yazıda dayanılan maddeler
HMK · HMK · HMK · HMK · HMK · HMK · HMK · HMK · HMK · HMK
Bu sayfadaki bilgiler genel nitelikte olup hukuki görüş ya da danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve uygulama değişebilir; somut bir uyuşmazlıkta olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.