Velayetin değiştirilmesi ve kişisel ilişki

Aile mahkemesi; aile mahkemesi kurulamayan yerlerde HSK'nın belirlediği asliye hukuk mahkemesi. Velayet ve kişisel ilişki TMK İkinci Kitabın İkinci Kısmında (hısımlık) düzenlenir; aile mahkemesinin görevi yalnız Üçüncü Kısmı (vesayet) dışarıda bırakır. Velayetin bir eşten alınarak diğerine verilmesi kanunda çekişmesiz yargı işleri arasında da sayılır; çekişmesiz yargıda sulh hukukun görevi aksine düzenleme bulunmadığı sürece geçerlidir.

DAYANAK 4787 s.K. m.4/1-1, m.2/2; HMK m.382/2-b-13, m.383

Kişisel ilişkiye ilişkin bütün düzenlemelerde çocuğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir; boşanmaya ve evlilik birliğinin korunmasına ilişkin yetki kuralları saklıdır. Velayetin değiştirilmesine özgü bir yetki kuralı incelenen metinlerde (TMK m.182-183, m.335-351; 4787 s.K.) yok: genel yetki davalının yerleşim yeridir. İş çekişmesiz yargı sayıldığından talepte bulunanın ya da ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesinin de yetkili olup olmadığı — uygulamaya bakın.

DAYANAK TMK m.326/1-2; HMK m.6, m.384, m.382/2-b-13

Dava şartı değil

Velayet ve kişisel ilişki 6325 m.18/B'de sayılan dava şartı uyuşmazlıklar arasında değildir. Arabuluculuk yalnız tarafların serbestçe tasarruf edebilecekleri iş veya işlemlerden doğan uyuşmazlıklara uygulanır; aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir. Aile mahkemesi esasa girmeden önce sulh yoluyla çözümü teşvik eder.

DAYANAK 6325 s.K. m.1/2, m.18/B-1; 4787 s.K. m.7/1

• Velayetin değiştirilmesi ya da kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi için dava açma süresi incelenen maddelerde yok; önlem, yeni olguların zorunlu kılması ya da durumun değişmesi hâlinde istenir.

  DAYANAK TMK m.183, m.351/1

• Boşanmadan sonra ana ya da babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi ya da ölmesi gibi yeni olguların önlem alınmasını zorunlu kılması.

  DAYANAK TMK m.183

Konusu belli bir değerle ilgili olmayan dava; maktu karar ve ilam harcı. Aynı davada nafaka da istenirse nafaka hükmü için tarifenin nafakaya ilişkin nispi satırına bakın.

DAYANAK 492 s. Harçlar K. (1) sayılı tarife A/III-2-a, A/III-1-d

• Velayet sahibi ana ya da babanın yeniden evlenmesi velayetin kaldırılmasını tek başına gerektirmez; çocuğun menfaati gerektiriyorsa velayet sahibi değiştirilebilir (TMK m.349).

• Kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerine uyulmaması velayetin değiştirilmesine yol açabilir; bu husus kişisel ilişki kararında taraflara ihtar edilir. Önceki kararda ihtarın bulunup bulunmadığına bakın (TMK m.182/2, m.324/3).

• Olağanüstü hâllerde, çocuğun menfaatine uygun düştüğü ölçüde kişisel ilişki hakkı diğer kişilere, özellikle hısımlara da tanınabilir (TMK m.325/1).

• Velayetin kaldırılması (TMK m.348) velayetin değiştirilmesinden ayrı bir yoldur; velayet ana ve babanın ikisinden de kaldırılırsa çocuğa vasi atanır (TMK m.348/2).

• Velayet kendisine verilmeyen eş çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılır; velayet değişirse nafakanın yeniden belirlenmesi de istenebilir (TMK m.182/3, m.331).

• Nafaka ve velayete ilişkin dava ve işlerde basit yargılama usulü uygulanır (HMK m.316/1-ç).