8 dk okuma
Kısa cevap
Kolluk, zabıta ya da bir kamu kurumunun verdiği idari para cezasına karşı, kararın tebliğ veya tefhiminden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza mahkemesine (sulh ceza hâkimliği) başvurulabilir; bu süre geçirilirse karar kesinleşir (Kabahatler K. m.27/1). Kanunlarında ayrı süre yoksa ceza tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir; bu sürede ödenirse %25 indirim yapılır ve ödeme, itiraz hakkını ortadan kaldırmaz (Kabahatler K. m.17/6). Bu kurallar, başka kanunlarda aksine hüküm bulunmadıkça bütün idari para cezalarına uygulanır (Kabahatler K. m.3).
Hangi cezalar bu yola tabidir?
Kabahat, kanunun karşılığında idari yaptırım uygulanmasını öngördüğü haksızlıktır (Kabahatler K. m.2). Kabahatler için uygulanan yaptırımlar idari para cezası ve idari tedbirlerdir; idari tedbirler mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgili kanunlardaki diğer tedbirlerdir (Kabahatler K. m.16).
Kabahatler Kanunu’nun kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması hâlinde uygulanır (Kabahatler K. m.3/1-a). Bu nedenle itiraz yolu her ceza için aynı değildir:
| Ceza türü | Başvuru yeri | Dayanak |
|---|---|---|
| Özel kanununda başka yol gösterilmemiş idari para cezaları (gürültü, işgal, çevreyi kirletme gibi) | Sulh ceza mahkemesi, 15 gün | Kabahatler K. m.3, m.27/1 |
| Aynı işlemle idari yargının görev alanına giren başka kararlar da verilmişse | İdari yargı, işlemin iptali davasıyla birlikte | Kabahatler K. m.27/8 |
| Vergi cezaları | Vergi mahkemelerinin görevine ilişkin hükümler saklıdır | Kabahatler K. Ek m.1 |
| Mahkemenin verdiği idari yaptırım kararı | Yalnız itiraz yolu | Kabahatler K. m.27/5 |
Cezayı gösteren tutanakta veya tebligatta başvurulacak kanun yolu, mercii ve süresi açıkça belirtilmelidir (Kabahatler K. m.26/1). Bu yüzden ilk iş, size verilen belgedeki “kanun yolu” bölümünü okumaktır. Trafik cezalarına itiraz ayrı bir yazıda anlatılmıştır.
İtiraz süresi nasıl işler?
- Süre tebliğ veya tefhimden başlar. Karar yüzünüze karşı verilmişse tefhim, sonradan gönderilmişse tebliğ tarihi esas alınır (Kabahatler K. m.27/1). Karar huzurunuzda verildiyse kanun yolu ve süre size anlatılır, tutanağı imzalamanız istenir; imzadan kaçınılırsa bu durum tutanağa yazılır ve bir örneği size verilir (Kabahatler K. m.26/2).
- Elektronik tebligatta tebliğ, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (Kabahatler K. m.26/4).
- On beş gün içinde başvurun. Süre geçerse karar kesinleşir (Kabahatler K. m.27/1).
- Mücbir sebep varsa: Süre, elde olmayan bir sebeple (örneğin ağır hastalık) kaçırılmışsa, sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde başvurulabilir. Bu başvuru kararın kesinleşmesini engellemez; ancak mahkeme yerine getirmeyi durdurabilir (Kabahatler K. m.27/2).
Başvuru dilekçesi nasıl hazırlanır?
Başvuru, bizzat, kanuni temsilci veya avukat tarafından sulh ceza mahkemesine verilecek bir dilekçeyle yapılır ve dilekçe iki nüsha verilir (Kabahatler K. m.27/3). Dilekçede:
- İdari yaptırım kararına ilişkin bilgiler (tarih, sayı, kararı veren makam),
- Karara karşı ileri sürülen deliller,
- Süre kaçırıldıysa mücbir sebep ve dayanakları
açıkça gösterilir (Kabahatler K. m.27/4).
İtirazda öncelikle, tutanakta kanunun aradığı bilgilerin bulunup bulunmadığı kontrol edilebilir. Tutanakta hakkında karar verilen kişinin kimlik ve adresi, kabahat fiili, fiilin işlendiğini ispata yarayacak bütün deliller, karar tarihi ve kararı veren görevlilerin kimliği açıkça yazılmalı; fiil, işlendiği yer ve zaman gösterilerek açıklanmalıdır (Kabahatler K. m.25). Kararı verenin bu konuda yetkili olup olmadığı da incelenir: kanunda açıkça gösterilen kurul, makam veya görevli yetkilidir; açık hüküm yoksa ilgili kurumun en üst amiri yetkilidir (Kabahatler K. m.22/1, 2).
Başvuru harca tabi değildir (Kabahatler K. m.31/1). Yargılama sonunda masraflar ve vekâlet ücreti, başvurusu veya savunması reddedilen tarafça ödenir (Kabahatler K. m.31/2).
Mahkeme başvuruyu nasıl inceler?
Mahkeme önce başvuruyu ön incelemeden geçirir: yetkili değilse dosyayı yetkili sulh ceza mahkemesine gönderir; başvuru süresinde değilse ya da karar bu yolda incelenebilecek türden değilse başvuruyu reddeder; aksi hâlde usulden kabul eder (Kabahatler K. m.28/1). Usulden kabulde dilekçe cezayı veren kuruma tebliğ edilir; kurum on beş gün içinde işlem dosyasıyla birlikte cevap verir (Kabahatler K. m.28/2, 3).
Mahkeme tarafları dinleyebilir; dinleme gününe mazeretsiz gelmemek, yokluğunuzda karar verilmesine engel değildir (Kabahatler K. m.28/4). Tanık, bilirkişi ve keşif için Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri uygulanır (Kabahatler K. m.28/5). Mahkeme sonunda ya kararı hukuka uygun bularak başvurunun reddine ya da hukuka aykırı bularak idari yaptırım kararının kaldırılmasına karar verir (Kabahatler K. m.28/8). Kanunda alt ve üst sınırla belirlenen cezalarda mahkeme, ceza miktarını değiştirerek de başvuruyu kabul edebilir (Kabahatler K. m.28/9).
Kurum da karar verilinceye kadar başvuruyu kabul ederek cezayı geri alabilir. Başvuran ise karar verilinceye kadar başvurusundan vazgeçebilir; vazgeçerse aynı konuda yeniden başvuramaz (Kabahatler K. m.30).
Mahkeme kararına itiraz edilebilir mi?
Mahkemenin son kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren en geç iki hafta içinde Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre itiraz edilebilir; itiraz dosya üzerinden incelenir (Kabahatler K. m.29/1, 2). Ancak kanunda belirtilen tutarın altındaki idari para cezalarına karşı başvuru üzerine verilen kararlar kesindir (Kabahatler K. m.28/10). Bu sınır kanun değişiklikleriyle zaman içinde değiştirildiğinden, güncel tutar için sitedeki Parasal Sınırlar sayfasına bakın.
Ödeme, taksit ve zamanaşımı
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Ödeme süresi | Kanununda süre yoksa tebliğden itibaren bir ay | Kabahatler K. m.17/6 |
| Süresinde ödeme | %25 indirim; ödeme itiraz hakkını etkilemez | Kabahatler K. m.17/6 |
| Taksit | Ekonomik durum müsait değilse, ilk taksit peşin ödenmek koşuluyla bir yıl içinde dört eşit taksit kararı verilebilir; taksit aksarsa kalan tamamı tahsil edilir | Kabahatler K. m.17/3 |
| zamanaşımı | Cezanın miktarına göre üç, dört veya beş yıl; nispi cezalarda sekiz yıl. Dolmuşsa ceza verilemez | Kabahatler K. m.20 |
| Yerine getirme zamanaşımı | Ceza miktarına göre üç ila yedi yıl; kesinleşmenin rastladığı yılı izleyen yılbaşından işler | Kabahatler K. m.21 |
Ödeme yapmak ile itiraz etmek birbirini dışlamaz: indirimden yararlanmak için süresinde ödeyip aynı zamanda on beş gün içinde itiraz edebilirsiniz (Kabahatler K. m.17/6, m.27/1). İtiraz kabul edilirse ödenmiş tutarın iadesi somut duruma göre takip edilmelidir.
İdari para cezası tutarları her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır (Kabahatler K. m.17/7); bu yüzden yazıda tutar verilmemiştir.
Sık sorulan sorular
İtiraz süresi kaç gün?
Tebliğ veya tefhimden itibaren on beş gün (Kabahatler K. m.27/1). Mücbir sebeple kaçırılmışsa sebebin kalktığı tarihten itibaren yedi gün (Kabahatler K. m.27/2).
Cezayı ödersem itiraz hakkım düşer mi?
Hayır. Ödeme yapılması kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez (Kabahatler K. m.17/6).
İtiraz için harç ödenir mi?
Hayır, başvuru harca tabi değildir (Kabahatler K. m.31/1). Başvurunuz reddedilirse yargılama masrafları ve karşı taraf vekâlet ücreti size yüklenebilir (Kabahatler K. m.31/2).
Mahkemenin kararına karşı ne yapabilirim?
Kesin olmayan kararlara tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir (Kabahatler K. m.29/1); kanundaki tutarın altındaki cezalarda karar kesindir (Kabahatler K. m.28/10).
Ceza çok eski bir olay için verildi, ne olur?
Soruşturma zamanaşımı dolmuşsa idari para cezasına karar verilemez (Kabahatler K. m.20/1). Süre fiilin işlenmesiyle veya neticenin gerçekleşmesiyle başlar (Kabahatler K. m.20/4).
Dayanaklar
- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.2, m.3, m.16, m.17, m.20, m.21, m.22, m.25, m.26, m.27, m.28, m.29, m.30, m.31, Ek m.1
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.
Bu yazıda dayanılan maddeler
Kabahatler K. m.2 · Kabahatler K. m.3 · Kabahatler K. m.16 · Kabahatler K. m.17 · Kabahatler K. m.20 · Kabahatler K. m.21 · Kabahatler K. m.22 · Kabahatler K. m.25 · Kabahatler K. m.26 · Kabahatler K. m.27 · Kabahatler K. m.28 · Kabahatler K. m.29 · Kabahatler K. m.30 · Kabahatler K. m.31 · Kabahatler K. Ek m.1
Bu sayfadaki bilgiler genel nitelikte olup hukuki görüş ya da danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve uygulama değişebilir; somut bir uyuşmazlıkta olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.