7 dk okuma
Kısa cevap
Eşlerden biri zina ederse diğer eş boşanma davası açabilir (TMK ). Aynı şekilde eşin hayatına kastedilmesi, kendisine pek kötü davranılması ya da ağır derecede onur kırıcı bir davranışta bulunulması da başlı başına boşanma sebebidir (TMK ). Her iki sebepte dava hakkı, boşanma sebebinin öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde olayın üzerinden beş yıl geçmekle düşer. Olayı affeden eşin dava hakkı yoktur (TMK , ).
Özel boşanma sebebi ne demektir?
Türk Medeni Kanunu boşanma sebeplerini ikiye ayırır. Genel boşanma sebebi, evlilik birliğinin ortak hayatı sürdürmeyi beklenemez kılacak derecede temelinden sarsılmasıdır (TMK ). Bu davada evlilik birliğinin temelinden sarsıldığının ispatı gerekir; kusur ise özellikle davalının itiraz hakkı ve tazminat bakımından önem taşır (TMK , ).
Özel boşanma sebepleri ise kanunda tek tek sayılmış olaylardır. Zina (TMK ) ve hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (TMK ) bunlardandır. Bu sebeplerden biri ispatlandığında, ayrıca evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını göstermeye gerek kalmaz; olayın kendisi dava için yeterlidir. Buna karşılık kanun bu sebepleri sıkı sürelere ve affetme kuralına bağlamıştır.
Eşlerin birbirine sadık kalma yükümlülüğü evlilik birliğinin temel yükümlülükleri arasındadır (TMK ). Zina, bu yükümlülüğün en ağır biçimde ihlalidir.
Zina nedeniyle boşanma
Kanun, zinanın tanımını yapmaz; maddede yalnızca “eşlerden biri zina ederse” ifadesi yer alır (TMK ). Hangi davranışın zina sayılacağı somut olayda değerlendirilir. Zina niteliğine ulaşmayan sadakatsizlik davranışları ise, koşulları varsa, evlilik birliğinin temelinden sarsılması (genel boşanma sebebi) kapsamında ileri sürülebilir (TMK ). Bu nedenle davada iki sebebe birlikte dayanılması mümkündür.
Zina iddiası, niteliği gereği ispatı güç bir iddiadır. Deliller hukuka uygun yollarla elde edilmelidir; bu konudaki ayrıntılar çekişmeli boşanma ve deliller hakkındaki yazıda ele alınmıştır.
Hayata kast, pek kötü ve onur kırıcı davranış
Bu madde üç ayrı durumu kapsar (TMK ):
- Hayata kast: Eşin hayatına kastedilmesi.
- Pek kötü davranış: Eşe pek kötü davranılması.
- Ağır derecede onur kırıcı davranış: Eşe karşı ağır derecede onur kırıcı bir davranışta bulunulması.
Kanun bu kavramları ayrıca tanımlamaz; her biri eşin kendisine yönelmiş ağır bir davranışı ifade eder.
Davranışın bu ağırlıkta olup olmadığı somut olayın koşullarına göre değerlendirilir. Bu ağırlığa ulaşmayan davranışlar genel boşanma sebebi içinde ele alınabilir (TMK ). Şiddet söz konusuysa boşanma davasından bağımsız olarak koruma tedbirleri de istenebilir; bunun için ilgili yazıya bakabilirsiniz.
Hak düşürücü süreler nasıl işler?
| Boşanma sebebi | Kısa süre | Uzun süre | Af hâlinde | Dayanak |
|---|---|---|---|---|
| Zina | Sebebin öğrenilmesinden itibaren 6 ay | Zina eyleminin üzerinden 5 yıl | Dava hakkı yok | TMK m.161 |
| Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış | Sebebin öğrenilmesinden itibaren 6 ay | Sebebin doğumunun üzerinden 5 yıl | Dava hakkı yok | TMK m.162 |
| Evlilik birliğinin temelinden sarsılması | Kanunda bu tür bir süre yok | — | Kanunda bu tür bir kural yok | TMK m.166 |
İki süre birlikte işler: altı aylık süre, davaya hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrendiği tarihte başlar; beş yıllık süre ise öğrenmeden bağımsız olarak olayın gerçekleştiği tarihten itibaren işler. Hangisi önce dolarsa dava hakkı o tarihte düşer (TMK , ).
Örnek: Bir eş, eşinin üç yıl önceki bir olayını bugün öğrenirse altı ay içinde dava açmalıdır. Olayın üzerinden beş yıl geçmişse, yeni öğrenilmiş olsa bile özel sebebe dayanılamaz.
Kanun bu sürelerin dolmasıyla “dava hakkı düşer” der; yani bunlar hak düşürücü sürelerdir. Süre geçtikten sonra özel sebebe dayanılarak dava açılamaz; koşulları varsa genel boşanma sebebi ayrıca değerlendirilebilir (TMK ).
Affetmenin sonucu nedir?
Kanun açıkça “affeden tarafın dava hakkı yoktur” der (TMK , ). Affın hangi biçimde yapılacağı kanunda düzenlenmemiştir; olayı öğrendikten sonraki söz ve davranışların af anlamına gelip gelmediği somut olayda değerlendirilir. Bu nedenle olayı öğrenen eşin, hem süreyi hem de sonraki davranışlarının nasıl yorumlanabileceğini dikkate alması önemlidir.
Af, affedilen olaya dayanan dava hakkını ortadan kaldırır. Af sonrasında yeni bir olay yaşanırsa, bu yeni olay için süreler, maddedeki başlangıç kurallarına göre ayrıca hesaplanır (TMK , ).
Dava süreci adım adım
- Öğrenme tarihinin belirlenmesi: Altı aylık sürenin başlangıcı tespit edilir; olayın tarihi beş yıllık süre için ayrıca not edilir (TMK , ).
- Delillerin toplanması: Olayı gösteren belgeler, tanıklar ve hukuka uygun elde edilmiş diğer deliller derlenir.
- Sebeplerin belirlenmesi: Özel sebebin yanında genel boşanma sebebine de dayanılıp dayanılmayacağına karar verilir (TMK ).
- Davanın açılması: Dava aile mahkemesinde açılır (4787 s.K. m.4/1-1). Yetkili mahkeme eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK ).
- Geçici önlemler: Dava açılınca hâkim, dava süresince eşlerin barınması, geçimi, mallarının yönetimi ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK ).
- Tazminat talepleri: Maddi ve manevi tazminat boşanma davasıyla birlikte istenebilir (TMK ); istenmezse boşanmadan doğan dava hakları boşanma hükmünün kesinleşmesinden başlayarak bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK ).
Tazminat istenebilir mi?
Evet. Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir. Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf da kusurlu taraftan manevi tazminat olarak uygun miktarda para isteyebilir (TMK ). Zina ve hayata kast gibi olaylar kişilik hakkına saldırı niteliği taşıyabileceğinden manevi tazminat bu davalarda gündeme gelebilir. Tazminatın miktarı hâkimin takdirindedir ve rakamla öngörülemez.
Mal paylaşımına etkisi var mı?
Bu iki sebebin kanunda ayrıca bir mal rejimi sonucu vardır. lara katılma rejiminde her eş, diğerinin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir; ancak zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranını hakkaniyete uygun olarak azaltabilir veya kaldırabilir (TMK ). Paylaşmalı mal ayrılığı rejiminde de aynı sebeplerle kusurlu eşin payı azaltılabilir veya kaldırılabilir (TMK ). nın hesabı ayrı bir yazıda anlatılmıştır.
Sık yapılan hatalar
- Süreyi olay tarihinden değil öğrenme tarihinden hesaplamayı unutmak ya da tersini yapmak: Altı aylık süre öğrenmeden, beş yıllık süre olaydan işler; ikisi birlikte kontrol edilmelidir (TMK , ).
- Yalnız özel sebebe dayanmak: Özel sebep ispatlanamazsa veya süre geçmişse dava reddedilebilir. Koşulları varsa genel boşanma sebebine de dayanmak bu riski azaltır (TMK ).
- Olaydan sonraki davranışları önemsememek: Olayı öğrendikten sonraki söz ve davranışlar af olarak yorumlanabilir; affeden eşin dava hakkı yoktur (TMK , ).
- Tazminatı sonraya bırakmak: Tazminat boşanma davasında istenmezse, boşanmadan doğan dava hakları boşanma hükmünün kesinleşmesinden başlayarak bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK ).
Sık sorulan sorular
Aldatıldığımı öğrendim, ne kadar sürem var?
Öğrendiğiniz tarihten itibaren altı ay; her hâlde zina eyleminin üzerinden beş yıl geçmemiş olmalıdır (TMK ).
Eşimi affettim, sonra vazgeçtim; dava açabilir miyim?
Affedilen olaya dayanarak özel sebeple dava açılamaz (TMK , ). Ancak sonradan yaşanan yeni olaylar ya da evlilik birliğinin temelinden sarsıldığına ilişkin genel sebep ayrıca değerlendirilebilir (TMK ).
Altı ay geçtiyse hiç boşanamaz mıyım?
Özel sebebe dayanma hakkı düşer; fakat koşulları varsa genel boşanma sebebiyle dava açılabilir (TMK ). Bu davada evlilik birliğinin temelinden sarsıldığının ispatı gerekir.
Hakaret ve aşağılama da bu kapsamda mı?
Ağır derecede onur kırıcı davranış özel boşanma sebebidir (TMK ). Bu ağırlığa ulaşmayan davranışlar genel sebep kapsamında değerlendirilir.
Aldatılan eş tazminat alabilir mi?
Kusursuz veya daha az kusurlu eş maddi, kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş manevi tazminat isteyebilir (TMK ).
Dayanaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu , , , , , , , , ,
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m.4
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.
Bu yazıda dayanılan maddeler
TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · 4787 s.K. m.4
Bu sayfadaki bilgiler genel nitelikte olup hukuki görüş ya da danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve uygulama değişebilir; somut bir uyuşmazlıkta olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.