Boşanma davası sürerken geçici önlemler:barınma, geçim, mallar ve çocuklar

Geçici önlem ne demektir, ne zaman alınır?

BoşanmaBoşanma davası çoğu zaman tek duruşmada bitmez. Tanıklar dinlenir, bilirkişi ve sosyal inceleme raporları alınır, karar istinaf ve temyize gidebilir. Bu sürede eşlerden biri gelirsiz kalabilir, çocukların kimin yanında kalacağı belirsizleşebilir ya da ortak mallar elden çıkarılabilir. Kanun bu boşluğu geçici önlemlerle doldurur.

Geçici önlem için ayrı bir dava açmak gerekmez. Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim bu önlemleri dava dosyası içinde alır (TMK m.169). Kanun hâkimin bunları re’sen alacağını söylese de, dava dilekçesinde ya da cevap dilekçesinde hangi önlemin neden istendiğini açıkça yazmak ve gerekçesini belgelemek, hâkimin doğru ve hızlı karar vermesini kolaylaştırır.

Davanın açılacağı yer, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m.168). Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi kurulamayan yerlerde bu davalara Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bakar (4787 s.K. m.2, m.4).

Hangi konularda geçici önlem alınabilir?

Barınma

Eşlerin dava süresince aynı evde yaşaması çoğu zaman hem gerginliği artırır hem de çocuklar için sağlıklı olmaz. Hâkim, eşlerden hangisinin konutta kalacağına geçici olarak karar verebilir (TMK m.169). Konutun tapuda kimin adına kayıtlı olduğu tek başına belirleyici değildir; özellikle çocukların kimde kalacağı bu değerlendirmede önemlidir.

Aile konutuna ilişkin ayrı bir koruma da vardır: Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası olmadıkça aile konutuyla ilgili kira sözleşmesini feshedemez, konutu devredemez ve konut üzerindeki hakları sınırlayamaz; malik olmayan eş tapu kütüğüne aile konutu şerhi verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir (TMK m.194). Dava sürerken konutun satılması endişesi varsa bu şerh ayrıca değerlendirilmelidir.

Geçim: tedbir nafakası

Dava sırasında geliri olmayan ya da yetersiz olan eş, diğer eşten geçimi için katkı isteyebilir. Buna tedbir nafakası denir ve dayanağı TMK m.169’daki “eşlerin geçimine ilişkin” önlemlerdir. Tedbir nafakası davanın devamı süresine yönelik bir önlemdir; boşanmadan sonraki dönem için nafaka ayrı bir talep konusudur. Nafaka türleri arasındaki farklar için ilgili yazımıza bakabilirsiniz.

Hâkimin önlem kararına konu nafakanın ödenmemesi hâlinde alacaklı icra yoluna gidebilir. Nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir; hapis uygulanmaya başladıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir. Borçlu nafakanın kaldırılması ya da azaltılması için dava açmışsa, tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir (İİK m.344).

Malların yönetimi

Dava açıldıktan sonra eşlerden birinin banka hesaplarını boşaltması, aracı ya da taşınmazı üçüncü kişiye devretmesi, ileride yapılacak mal rejimi tasfiyesini boşa çıkarabilir. TMK m.169, eşlerin mallarının yönetimine ilişkin önlemleri de hâkimin görev alanına koyar. Somut olarak hangi malın üzerine hangi önlemin konulacağı (örneğin tapu kaydına şerh), malın niteliğine ve tehlikenin ciddiyetine göre değerlendirilir. Talep ederken malın tapu ya da sicil bilgilerini ve elden çıkarılma tehlikesini gösteren belgeleri sunmak önemlidir.

Çocukların bakımı ve korunması

Ortak çocuk varsa hâkim, dava süresince çocuğun hangi ebeveynin yanında kalacağına ve diğer ebeveynle nasıl görüşeceğine geçici olarak karar verir (TMK m.169). Kesin velayet düzenlemesi boşanma kararıyla yapılır; mahkeme bu kararı verirken olanak bulundukça ana ve babayı dinler ve çocukla kişisel ilişkiyi düzenler. Kişisel ilişkinin düzenlenmesinde çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararı esas tutulur; velayet kendisine verilmeyen ebeveyn, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılır (TMK m.182).

Aile mahkemesi, uyuşmazlık nedenlerini araştırmak ve görüş bildirmek üzere psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılardan yararlanır (4787 s.K. m.5). Çocuğa ilişkin geçici düzenlemelerde bu uzmanların raporu sıkça belirleyici olur.

Geçici önlem nasıl istenir? Adım adım

1. Dilekçede açıkça talep edin. Dava ya da cevap dilekçesinde “tedbir nafakası”, “çocuğun dava süresince yanımda kalması”, “aile konutunda kalma” gibi talepleri ayrı ayrı yazın.
2. Gelir ve gider durumunu belgeleyin. Maaş bordrosu, kira sözleşmesi, okul ve sağlık giderleri gibi belgeler nafaka miktarının belirlenmesinde kullanılır.
3. Çocukla ilgili somut bilgileri verin. Çocuğun okulu, bakımını kimin üstlendiği, sağlık durumu; hâkim çocuğun yararını esas alır (TMK m.182).
4. Mal kaçırma riskini gösterin. Tapu kaydı, araç ruhsatı, satış ilanı gibi belgeler.
5. Kararı takip edin. Önlem kararına uyulmazsa nafaka için icra ve şikâyet yolu (İİK m.344); çocukla kişisel ilişki kararına uyulmazsa kendi özel yerine getirme usulü işler.
6. Durum değişirse değişiklik isteyin. İşini kaybetmek, çocuğun okul değiştirmesi gibi yeni durumlar mahkemeye bildirilir.

Ayrı yaşama ve şiddet hâlleri ile farkı

Boşanma davası açmadan da bazı önlemler istenebilir. Eşlerden biri, ortak hayat sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddi biçimde tehlikeye düştüğü sürece ayrı yaşama hakkına sahiptir ve hâkimden parasal katkı, konut ve ev eşyasından yararlanma ile malların yönetimine ilişkin önlemler isteyebilir (TMK m.197). Bu yol, boşanma davası olmadan işler; ayrıntısı ayrı yazımızdadır.

Şiddet ya da şiddet tehlikesi varsa 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruyucu ve önleyici tedbirler, boşanma davasından bağımsız olarak çok daha hızlı biçimde istenebilir. Geçici önlemler ise boşanma davasının içinde ve davanın devamı süresince geçerli düzenlemelerdir.

Aile mahkemesi ayrıca görev alanındaki konularda, ailenin ekonomik varlığının korunmasına ve evlilik birliğinden doğan mali yükümlülüklerin yerine getirilmesine ilişkin önlemler alabilir; küçükler hakkında bakım ve gözetime yönelik nafaka yükümlülüğü konusunda gerekli önlemleri alabilir (4787 s.K. m.6).

Sık sorulan sorular

Geçici önlem için ayrıca dava açmam gerekir mi?

Hayır. Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim geçici önlemleri aynı dava içinde alır (TMK m.169). Talebinizi dava ya da cevap dilekçenizde belirtmeniz yeterlidir.

Tedbir nafakası boşanma kesinleşince ne olur?

Tedbir nafakası, davanın devamı süresince eşin geçimine yönelik bir önlemdir (TMK m.169). Boşanmadan sonraki dönem için nafaka isteniyorsa bu ayrı bir talep olarak ileri sürülmelidir; nafaka türleri ve şartları ilgili yazımızda anlatılmıştır.

Dava sürerken çocuğu görmem engellenirse ne yapabilirim?

Hâkim dava süresince çocukla kişisel ilişkiyi de düzenleyebilir (TMK m.169, m.182). Düzenleme yapılmışsa ve uyulmuyorsa bu kararın yerine getirilmesi için öngörülen özel usule başvurulabilir; ayrıntısı çocuk teslimi ve kişisel ilişkinin icrasına ilişkin yazımızdadır.

Tedbir nafakası ödenmezse ne olur?

Nafaka alacağı icra yoluyla takip edilebilir. Nafakaya ilişkin kararın gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, şikâyet üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir (İİK m.344).

Eşim dava sürerken evi satabilir mi?

Aile konutunun devri için diğer eşin açık rızası gerekir ve malik olmayan eş tapuya aile konutu şerhi koydurabilir (TMK m.194). Diğer mallar için hâkimden malların yönetimine ilişkin geçici önlem istenebilir (TMK m.169); hangi önlemin uygun olduğu somut durumda değerlendirilmelidir.

Dayanaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.168, m.169, m.182, m.194, m.197
• 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m.2, m.4, m.5, m.6
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.344

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.