8 dk okuma
Kısa cevap
Hırsızlık, zilyedinin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malı, kendisine veya başkasına bir yarar sağlamak maksadıyla bulunduğu yerden almaktır; temel hâlinin cezası bir yıldan üç yıla kadar hapistir (TCK ). Suçun kamu kurumunda bulunan eşya, kilitli ya da bina içinde korunan eşya, bilişim sistemlerinin kullanılması gibi kanunda sayılan yollarla işlenmesi nitelikli hırsızlık olur ve ceza belirgin biçimde ağırlaşır (TCK ). Temel hırsızlık kapsamındadır (CMK ); zararın dan önce ya da hükümden önce giderilmesi ise indirimi sağlar (TCK ).
Hırsızlık suçu nasıl oluşur?
Kanundaki tanım birkaç ayrı unsurdan oluşur (TCK ):
- Taşınır mal: Suçun konusu yerinden alınabilen, taşınabilen bir maldır. Taşınmazlar (arsa, ev) hırsızlığın konusu olmaz.
- Başkasına ait olma: Mal, failin değil başkasının mülkiyetindedir. Paylı ya da elbirliğiyle sahip olunan mal üzerinde ayrı ve daha hafif bir hüküm vardır (TCK ).
- Zilyedin rızasının bulunmaması: Zilyet, malı fiilen elinde bulunduran kişidir. Zilyedin rızasıyla verilen mal üzerindeki sonraki davranışlar hırsızlık değil, çoğu zaman güveni kötüye kullanma sorusudur.
- Bulunduğu yerden alma: Malın zilyedin hâkimiyet alanından çıkarılması.
- Yarar sağlama maksadı: Failin malı kendisine ya da başkasına bir yarar sağlamak amacıyla alması.
Bu unsurlardan biri eksikse fiil hırsızlık olarak değil, başka bir suç olarak değerlendirilebilir ya da suç oluşturmayabilir. Örneğin bir kişinin malı, emanet olarak kendisine bırakıldıktan sonra sahibine geri vermemesi hırsızlık tanımına girmez.
Nitelikli hırsızlık hâlleri
Kanun nitelikli hâlleri iki fıkrada toplamıştır. Birinci gruptaki hâllerde ceza üç yıldan yedi yıla, ikinci gruptakilerde beş yıldan on yıla kadar hapistir (TCK , 142/2).
| Hâl | Dayanak | Ceza |
|---|---|---|
| Kamu kurumlarında, ibadet yerlerinde bulunan ya da kamu yararına tahsis edilen eşya | TCK m.142/1-a | 3–7 yıl hapis |
| Toplu ulaşım aracında ya da durak, istasyon gibi yerlerde bulunan eşya | TCK m.142/1-c | 3–7 yıl hapis |
| Afete karşı hazırlanan eşya; âdet ya da kullanımı gereği açıkta bırakılmış eşya | TCK m.142/1-d, e | 3–7 yıl hapis |
| Malını koruyamayacak durumdaki ya da ölmüş kişinin malı | TCK m.142/2-a | 5–10 yıl hapis |
| Elde veya üstte taşınan eşyayı çekip alma ya da özel beceriyle | TCK m.142/2-b | 5–10 yıl hapis |
| Taklit anahtarla ya da bir aletle kilit açma veya kilitlenmesini engelleme | TCK m.142/2-d | 5–10 yıl hapis |
| Bilişim sistemlerinin kullanılması | TCK m.142/2-e | 5–10 yıl hapis |
| Kilitlenmiş ya da bina veya eklentileri içinde korunan eşya | TCK m.142/2-h | 5–10 yıl hapis |
İkinci fıkradaki listede ayrıca afet ya da sosyal olayların yarattığı kargaşadan yararlanma, tanınmamak için tedbir alma veya resmî sıfat takınma ile büyük ve küçükbaş hayvan hakkında işlenen hırsızlık da yer alır (TCK , f, g). Çekip alma ya da özel beceriyle hırsızlığın beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak kişiye karşı işlenmesi hâlinde ceza üçte birine kadar artırılır (TCK ).
Sıvı veya gaz hâlindeki enerji ve bunların tesislerine yönelik hırsızlık ayrıca düzenlenmiştir (TCK ). Hırsızlık sonucunda haberleşme, enerji, demiryolu veya havayolu alanında kamu hizmeti geçici de olsa aksarsa ceza yarısından iki katına kadar artırılır (TCK ). Suçun gece vakti işlenmesi ise verilecek cezayı yarı oranında artırır (TCK ).
Hırsızlık amacıyla konut dokunulmazlığının ihlali ya da mala zarar verme suçu da işlenmişse, bu suçlar için ayrıca şikâyet aranmaz (TCK ). Yani bir kişinin hırsızlık için bir eve girmesi ve kapıyı kırması durumunda, konuta girme ve kapıya zarar verme fiilleri de şikâyet beklenmeden soruşturulur.
Daha hafif cezayı gerektiren durumlar
Kanun bazı durumlarda cezanın azaltılmasını ya da hiç verilmemesini öngörür:
- Paylı mal ya da alacak tahsili: Hırsızlık paydaş veya elbirliği ile malik olunan mal üzerinde ya da bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenirse, şikâyet üzerine iki aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası verilir (TCK ).
- Malın değerinin az olması: Malın değerinin azlığı nedeniyle cezada indirim yapılabilir; suçun işleniş şekli ve özellikleri de dikkate alınarak ceza vermekten vazgeçilebilir (TCK ).
- Kullanma hırsızlığı: Mal geçici bir süre kullanılıp zilyedine iade edilmek üzere alınmışsa, şikâyet üzerine ceza yarı oranına kadar indirilir; mal suç işlemek için kullanılmışsa bu indirim uygulanmaz (TCK ).
- Zorunluluk hâli: Ağır ve acil bir ihtiyacı karşılamak için işlenen hırsızlıkta cezada indirim yapılabilir ya da ceza vermekten vazgeçilebilir (TCK ).
Bu hâllerin her biri somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir; hangi hâlin uygulanacağına mahkeme karar verir.
Akrabalar arasında hırsızlık
Hırsızlık, yağma ve nitelikli yağma dışında malvarlığına karşı suçlar arasında yer aldığından akrabalık ilişkisine bağlı özel kural burada da geçerlidir (TCK ):
| Fail ile mağdur arasındaki ilişki | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Hakkında ayrılık kararı verilmemiş eş | Cezaya hükmolunmaz | TCK m.167/1-a |
| Üstsoy, altsoy, bu derecede kayın hısmı, evlat edinen veya evlatlık | Cezaya hükmolunmaz | TCK m.167/1-b |
| Aynı konutta yaşayan kardeş | Cezaya hükmolunmaz | TCK m.167/1-c |
| Ayrılık kararı verilmiş eş, ayrı yaşayan kardeş, aynı konutta yaşayan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derece kayın hısmı | Şikâyet üzerine ceza yarı oranında indirilir | TCK m.167/2 |
Hırsızlıkta uzlaştırma ve şikâyet
Temel hırsızlık (TCK ), şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın uzlaştırma kapsamındadır (CMK ). Nitelikli hırsızlık (TCK ) bu listede yer almaz. Paylı mal üzerinde ya da alacak tahsili amacıyla işlenen hırsızlık şikâyete bağlı olduğundan uzlaştırma kapsamına girer (TCK ; CMK ). Kullanma hırsızlığında ise madde yalnız cezanın indirilmesini şikâyete bağlar (TCK ); bu hâlin şikâyete bağlı suç sayılıp sayılmayacağı madde metninden kesin olarak çıkmadığından, özellikle nitelikli hırsızlıkla birlikte gerçekleştiği durumlarda uzlaştırma imkânı somut olayda değerlendirilmelidir. Uzlaştırma kapsamındaki bir suç, kapsama girmeyen bir başka suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmişse uzlaşma hükümleri uygulanmaz (CMK ). Ancak uzlaştırma kapsamındaki suç, kapsamına giren bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmişse, uzlaştırma kapsamındaki suç bakımından uzlaşma hükümleri uygulanır (CMK ).
Şikâyete bağlı hâllerde şikâyet, fiili ve failin kim olduğunu öğrenme gününden başlayarak altı ay içinde yapılmalıdır; bu süre dava zamanaşımını geçemez (TCK ). Uzlaşma teklifine yedi gün içinde cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır (CMK ).
Etkin pişmanlık: zararın giderilmesi
Hırsızlıkta zararın giderilmesi cezayı önemli ölçüde etkiler (TCK ):
- Kovuşturma başlamadan önce: Fail, azmettiren ya da yardım eden bizzat pişmanlık göstererek mağdurun zararını aynen geri verme veya tazmin yoluyla tamamen giderirse, cezanın üçte ikisine kadarı indirilir (TCK ).
- Kovuşturma başladıktan sonra, hükümden önce: Aynı şekilde zarar giderilirse cezanın yarısına kadarı indirilir (TCK ).
- Kısmen geri verme veya tazmin: Etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanması için ayrıca mağdurun rızası aranır (TCK ).
Etkin pişmanlığın genel çerçevesi “Etkin pişmanlık nedir?” yazısında anlatılmıştır.
Hırsızlık mağduru olduğunuzda izlenecek adımlar
- Olay yerini ve delilleri koruyun: Kırılan kilit, açılan pencere gibi izleri bozmadan kolluğa haber verin.
- Çalınan malların listesini çıkarın: Fatura, seri numarası, fotoğraf gibi belgeleri toplayın.
- Kamera kayıtlarını isteyin: Çevredeki kayıtlar belirli bir süre sonra silinebileceği için gecikmeden başvurun.
- Şikâyetinizi yapın: Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluğa başvurun; şikâyete bağlı hâllerde altı aylık süreyi kaçırmayın (TCK ).
- Uzlaştırma teklifini değerlendirin: Temel hırsızlıkta size ulaşabilir; kararınızı yedi gün içinde bildirin (CMK ).
Sık sorulan sorular
Hırsızlık şikâyete bağlı mıdır?
Temel ve nitelikli hırsızlık maddede şikâyete bağlanmamıştır (TCK , ). Paylı mal ya da alacak tahsili amacıyla hırsızlık şikâyet üzerine cezalandırılır (TCK ). Kullanma hırsızlığında ise madde, cezanın yarı oranına kadar indirilmesini şikâyete bağlar (TCK ).
Çalınan mal geri verilirse dava düşer mi?
Hayır, dava kendiliğinden düşmez; ancak zararın tamamen giderilmesi etkin pişmanlık indirimi sağlar. Kovuşturmadan önce üçte ikiye, hükümden önce yarıya kadar indirim yapılır (TCK ).
Gece işlenen hırsızlık daha mı ağırdır?
Evet. Hırsızlığın gece vakti işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır (TCK ).
Aile içinde hırsızlık suç mudur?
Fiil suç olmaya devam eder; ancak eş, üstsoy, altsoy ve aynı konutta yaşayan kardeş zararına işlenmişse cezaya hükmolunmaz. Daha uzak akrabalarda şikâyet üzerine ceza yarı oranında indirilir (TCK ).
Nitelikli hırsızlıkta uzlaşma olur mu?
Uzlaştırma listesinde yalnız temel hırsızlık (TCK ) yer alır; nitelikli hırsızlık bu listede yoktur (CMK ).
Dayanaklar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu , , , , , , , , ,
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.
Bu yazıda dayanılan maddeler
TCK · TCK · TCK · TCK · TCK · TCK · TCK · TCK · TCK · TCK · CMK
Bu sayfadaki bilgiler genel nitelikte olup hukuki görüş ya da danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve uygulama değişebilir; somut bir uyuşmazlıkta olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.