8 dk okuma
Kısa cevap
Bir mirasçı, yapılmadan önce terekenin tamamı veya bir kısmı üzerindeki miras payını devredebilir. Devir diğer mirasçılardan birine yapılıyorsa sözleşme yazılı, üçüncü bir kişiye yapılıyorsa noterlikçe düzenlenmiş olmalıdır (TMK ). Üçüncü kişiye yapılan devir, o kişiye paylaşmaya katılma yetkisi vermez; yalnızca paylaşma sonunda mirasçıya düşen payın kendisine verilmesini isteme hakkı sağlar (TMK ). Mirasçıların terekeyi aralarında bölüştürdüğü paylaşma sözleşmesi de yazılı şekle bağlıdır (TMK ).
Miras payı nedir, neden “hisse satışı” gibi değildir?
Birden çok mirasçı varsa mirasın geçmesiyle birlikte paylaşmaya kadar mirasçılar arasında bir ortaklık doğar; mirasçılar terekeye yle sahip olur ve terekeye ait haklar üzerinde birlikte tasarruf eder (TMK ). Bu nedenle mirasçı, paylaşmadan önce tapuda tek başına “kendi hissesini” satamaz. Kanun bunun yerine mirasçıya, terekedeki miras payını bir sözleşmeyle devretme imkânı tanır. Devredilen şey belirli bir taşınmaz ya da araç değil, mirasçının paylaşmada alacağı paydır.
Elbirliği ve paylı mülkiyet arasındaki fark ile paylaşmaya ilişkin genel kurallar ayrı yazılarda anlatılmıştır.
Devir kime, hangi şekilde yapılır?
| Devralan | Şekil şartı | Devralanın hakkı | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Diğer mirasçı | Yazılı şekil | Kanunda ayrıca sınırlanmamıştır | TMK m.677/1 |
| Üçüncü kişi (mirasçı olmayan) | Noterlikçe düzenleme | Paylaşmaya katılamaz; paylaşma sonunda mirasçıya özgülenen payın kendisine verilmesini isteyebilir | TMK m.677/2 |
| Henüz açılmamış miras (mirasbırakan sağ) | Mirasbırakanın katılması veya izni şart | İzin yoksa sözleşme geçersizdir; yerine getirilen edimler geri istenebilir | TMK m.678 |
Şekil şartı geçerlilik şartıdır: kanun “geçerliliği ... bağlıdır” ifadesini kullanır (TMK ). Mirasçıya yapılan devirde sözlü anlaşma, üçüncü kişiye yapılan devirde ise adi yazılı sözleşme ya da yalnızca imzası onaylanmış bir belge bu şartı karşılamaz; noterin sözleşmeyi düzenlemesi gerekir.
Üçüncü kişiye devrin sınırı nedir?
Üçüncü kişi, mirasçının yerine geçerek miras ortaklığına girmez. Paylaşma görüşmelerine, paylaşma sözleşmesine ya da miras ortaklığının kararlarına katılma yetkisi yoktur; sadece paylaşma bittiğinde devreden mirasçıya düşecek payın kendisine verilmesini isteyebilir (TMK ). Bu, üçüncü kişinin paylaşmanın ne zaman ve nasıl yapılacağı konusunda devreden mirasçıya bağımlı kalması anlamına gelir.
, paylı mülkiyetteki taşınmaz payının satışından farklıdır. Paylı mülkiyette paydaşın taşınmaz üzerindeki payını üçüncü kişiye satması hâlinde diğer paydaşlar önalım hakkını kullanabilir (TMK ). Elbirliği hâlindeki miras payının devrinde bu hükmün nasıl yorumlanacağı somut durumda değerlendirilmelidir.
Mirasbırakan sağken miras payı satılabilir mi?
Kural olarak hayır. Mirasbırakanın katılması veya izni olmaksızın, bir mirasçının henüz açılmamış bir miras hakkında diğer mirasçılar veya üçüncü bir kişiyle yapacağı sözleşmeler geçerli değildir; böyle bir sözleşmeyle yerine getirilmiş edimlerin geri verilmesi istenebilir (TMK ). Örneğin anne hayattayken bir çocuğun “ileride alacağım miras payını” kardeşine satması, annenin katılımı ya da izni yoksa hüküm doğurmaz.
Mirasbırakanın katıldığı farklı bir yol da vardır: mirasbırakan, bir mirasçısıyla karşılıklı veya karşılıksız mirastan feragat sözleşmesi yapabilir; feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder (TMK ). Mirastan feragat ayrı bir yazıda anlatılmıştır.
Miras payının devri; mirastan feragat ve mirasın reddinden nasıl ayrılır?
Üç kurum sık karıştırılır:
- Miras payının devri, miras açıldıktan sonra mirasçının mirasçılık sıfatını koruyarak payını başkasına aktarmasıdır (TMK ). Mirasçı, paylaşmaya kendisi katılmaya devam eder; üçüncü kişi yalnızca sonuçta düşen payı ister.
- Mirastan feragat, mirasbırakan sağken onunla yapılan bir sözleşmedir; feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder. Bir karşılık sağlanarak yapılan feragat, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin altsoyu için de sonuç doğurur (TMK ). Feragat belli bir kişi lehine yapılmış ve o kişi mirasçı olamamışsa feragat hükümden düşer (TMK ).
- Mirasın reddi, miras açıldıktan sonra mirasçının mirası hiç kabul etmemesidir; yasal ve atanmış mirasçılar mirası üç ay içinde reddedebilir (TMK ).
Bu ayrım önemlidir; çünkü miras payını devreden mirasçı mirasçı olmaya devam ederken, mirası reddeden ya da mirastan feragat eden kişi mirasçılık sıfatını kaybeder.
Paylaşma sözleşmesi nedir?
Paylaşma sözleşmesi, mirasçıların terekeyi kendi aralarında bölüştürdüğü sözleşmedir. Mirasçılar arasında payların oluşturulması ve fiilen alınması ya da aralarında yapacakları paylaşma sözleşmesi mirasçıları bağlar; sözleşmenin geçerliliği yazılı şekle bağlıdır (TMK , ). Mirasçılar paylaşma sözleşmesiyle tereke mallarının tamamı veya bir kısmı üzerindeki elbirliği mülkiyetinin miras payları oranında paylı mülkiyete dönüştürülmesini de kabul edebilir (TMK ).
Paylaşma sözleşmesi hazırlanırken şu adımlar izlenebilir:
- Mirasçıların ve terekenin belirlenmesi: Kimlerin mirasçı olduğu ve terekede hangi mal, alacak ve borçların bulunduğu ortaya konur.
- Mirasbırakanın paylaştırma kurallarının kontrolü: Mirasbırakan ölüme bağlı tasarrufuyla paylaşmanın nasıl yapılacağı hakkında kurallar koymuş olabilir; bu kurallar mirasçılar için kural olarak bağlayıcıdır (TMK ).
- Küçük veya kısıtlı mirasçı kontrolü: Mirasçılardan biri vesayet altındaysa mirasın paylaştırılması ve miras payının devri sözleşmeleri nın iznine bağlıdır (TMK ).
- Borçların kimin tarafından ödeneceğinin yazılması: Paylaşma sözleşmesinde kendisine yükletilmemiş bir tereke borcunu ya da üstlendiğinden fazlasını ödeyen mirasçı diğerlerine rücu edebilir; aksi kararlaştırılmamışsa her mirasçı tereke borçlarını miras payı oranında ödemekle yükümlüdür (TMK ).
- Yazılı olarak imzalanması: Sözleşme bütün mirasçılarca yazılı olarak yapılır (TMK ). Taşınmazların tapuda yeni maliklere geçirilmesi için tapu işlemleri ayrıca yürütülür.
Paylaşmadan sonra mirasçılar birbirine karşı sorumlu mudur?
Evet. Paylaşma tamamlandıktan sonra mirasçılar, paylarına düşen mallar için birbirlerine karşı satım hükümlerine göre sorumludur (TMK ). Paylaşmada bir mirasçıya alacak verilmişse, diğer mirasçılar o alacağın varlığını garanti eder; borsaya kayıtlı kıymetli evrak dışında, mahsup edilen miktar için borçlunun ödeme gücünden adi kefil gibi sorumludur (TMK ). Garantiye ve kefalete dayanan dava, paylaşma tarihinin veya daha sonra yerine getirilecek alacaklarda muacceliyet tarihinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK ).
Anlaşma olmazsa ne olur?
Mirasçılar paylaşma sözleşmesi üzerinde uzlaşamazsa, sözleşme veya kanun gereği ortaklığı sürdürme yükümlülüğü olmadıkça her mirasçı her zaman paylaşma isteyebilir ve sulh mahkemesinden terekedeki belirli malların aynen, olanak yoksa satış yoluyla paylaştırılmasını talep edebilir (TMK ). Mirasın paylaştırılmasına ilişkin davalar mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinde görülür (TMK ).
Sık yapılan hatalar
- Kardeşler arasında sözlü devir: Mirasçılar arasındaki devir yazılı şekle bağlıdır (TMK ).
- Yabancıya adi yazıyla devir: Üçüncü kişiyle yapılan sözleşmenin noterlikçe düzenlenmesi gerekir (TMK ).
- Mirasbırakan sağken payı satmak: Mirasbırakanın katılması veya izni yoksa sözleşme geçersizdir (TMK ).
- Küçük mirasçı için izin almamak: Vesayet altındaki mirasçı varsa izin gerekir (TMK ).
- Borç dağılımını yazmamak: Aksi kararlaştırılmadıkça borçlar miras payı oranında ödenir (TMK ).
Sık sorulan sorular
Miras payımı kardeşime nasıl devrederim?
Mirasçılar arasında miras payının devri sözleşmesi yazılı şekilde yapılmalıdır (TMK ).
Miras payımı mirasçı olmayan birine satabilir miyim?
Evet; sözleşme noterlikçe düzenlenmelidir. Alıcı paylaşmaya katılamaz, yalnızca paylaşma sonunda size düşen payın kendisine verilmesini isteyebilir (TMK ).
Babam hayattayken ileride alacağım payı satabilir miyim?
Mirasbırakanın katılması veya izni olmadan açılmamış miras hakkında yapılan sözleşmeler geçerli değildir (TMK ).
Paylaşma sözleşmesi noterde mi yapılmalı?
Kanun paylaşma sözleşmesi için yazılı şekli arar (TMK ). Taşınmazların tescili için tapudaki işlemler ayrıca yapılır.
Paylaşmadan sonra bana düşen ev ayıplı çıkarsa?
Mirasçılar paylarına düşen mallar için birbirlerine karşı satım hükümlerine göre sorumludur (TMK ).
Dayanaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu , , , , , , , , , , , , ,
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.
Bu yazıda dayanılan maddeler
TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK
Bu sayfadaki bilgiler genel nitelikte olup hukuki görüş ya da danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve uygulama değişebilir; somut bir uyuşmazlıkta olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.