8 dk okuma
Kısa cevap
Eşlerden biri öldüğünde tereke malları arasında birlikte yaşadıkları konut veya ev eşyası varsa, sağ kalan eş bunlar üzerinde kendisine miras hakkına mahsuben mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir; haklı sebepler varsa mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınmasına da karar verilebilir (TMK ). Eşler lara katılma rejimindeyse sağ kalan eş, ölen eşe ait konut üzerinde katılma alacağına mahsuben intifa veya oturma hakkı da isteyebilir (TMK ). Bu haklar, eşin ölümden sonra aynı evde yaşamaya devam edebilmesini güvenceye almak için tanınmıştır.
Sorun nereden çıkar?
Sağ kalan eş, mirasbırakanın altsoyu (çocukları, torunları) ile birlikte mirasçı olduğunda mirasın dörtte birini, ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yarısını alır (TMK ). Ev çoğu zaman terekenin en değerli malıdır. Mirasçılardan her biri, sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü değilse her zaman yı isteyebilir (TMK ). Paylaşmada anlaşma sağlanamazsa evin satılarak bedelinin bölüşülmesi gündeme gelebilir.
Sağ kalan eşin payı mirasbırakanın vasiyetnamesiyle de kolayca ortadan kaldırılamaz. Eşin ı, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçüdür (TMK ). Ancak saklı pay, payın değerini korur; tek başına evde yaşamaya devam etme hakkı vermez. Konutta kalma güvencesi, aşağıda anlatılan özel taleplerle sağlanır.
Bu durumda, örneğin yıllarca o evde yaşamış bir eş, payı dörtte birle sınırlı olduğu için evden ayrılmak zorunda kalabilirdi. Kanun bu sonucu önlemek için sağ kalan eşe aile konutu ve ev eşyası üzerinde özel bir talep hakkı tanır.
İki ayrı yol: mal rejimi tasfiyesi ve miras paylaşımı
Eşlerden birinin ölümüyle önce eşler arasındaki mal rejimi tasfiye edilir, sonra ölen eşin terekesi mirasçılar arasında paylaşılır. Sağ kalan eşin konut üzerindeki talepleri her iki aşamada da düzenlenmiştir:
| Aşama | Ne istenebilir? | Neye mahsup edilir? | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesi | Ölen eşe ait konut üzerinde intifa veya oturma hakkı; ev eşyası üzerinde mülkiyet | Katılma alacağı; yetmezse bedel eklenir | TMK m.240 |
| Paylaşmalı mal ayrılığı rejiminin tasfiyesi | Konut ve ev eşyası üzerinde mülkiyet; haklı sebeple intifa veya oturma | Miras ve paylaşmadan doğan hak; yetmezse bedel eklenir | TMK m.255 |
| Mal ortaklığı rejiminin tasfiyesi | Ortaklık malı olan konut ve ev eşyası üzerinde mülkiyet; haklı sebeple intifa veya oturma | Pay | TMK m.279 |
| Mirasın paylaşılması | Konut ve ev eşyası üzerinde mülkiyet; haklı sebeple intifa veya oturma | Miras hakkı | TMK m.652 |
Eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır; başka bir rejim ancak mal rejimi sözleşmesiyle kabul edilebilir (TMK ). Bu nedenle çoğu durumda TMK m.240 ile TMK m.652 birlikte gündeme gelir.
Edinilmiş mallara katılmada: TMK m.240
Sağ kalan eş, eski yaşantısını devam ettirebilmesi için, ölen eşine ait olup birlikte yaşadıkları konut üzerinde kendisine katılma alacağına mahsup edilmek, yetmezse bedel eklenmek suretiyle intifa veya oturma hakkı tanınmasını isteyebilir; mal rejimi sözleşmesiyle kabul edilen başka düzenlemeler saklıdır (TMK ). Aynı koşullarla ev eşyası üzerinde mülkiyet hakkı tanınmasını da isteyebilir (TMK ).
Haklı sebeplerin varlığı hâlinde, sağ kalan eşin ya da ölen eşin yasal mirasçılarının istemiyle intifa veya oturma hakkı yerine konut üzerinde mülkiyet hakkı tanınabilir (TMK ).
Miras paylaşımında: TMK m.652
Mirasın paylaşılması aşamasında sağ kalan eş, tereke malları arasındaki ev eşyası ve birlikte yaşadıkları konut üzerinde kendisine miras hakkına mahsuben mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir (TMK ). Bu, evin paylaşmada sağ kalan eşe özgülenmesi ve değerinin onun miras payından düşülmesi anlamına gelir.
Haklı sebeplerin varlığı hâlinde, sağ kalan eşin veya diğer yasal mirasçılardan birinin istemi üzerine mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınmasına da karar verilebilir (TMK ). Örneğin evin değeri eşin miras payını çok aşıyorsa ve eş farkı ödeyemiyorsa, mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı daha uygun bir çözüm olabilir.
İntifa hakkı ile oturma hakkı arasındaki fark
| İntifa hakkı | Oturma hakkı | |
|---|---|---|
| Niteliği | Konu olan maldan yararlanma hakkı; ayrıntısı intifa hükümlerinde düzenlenir | Binadan veya bir bölümünden konut olarak yararlanma |
| Devir ve miras | Kendi hükümlerine tabidir; somut durumda ayrıca değerlendirilmelidir | Devredilemez ve mirasçılara geçmez |
| Uygulanan kurallar | İntifa hükümleri | Kanunda aksine hüküm yoksa intifa hükümleri |
Oturma hakkı, bir binadan veya onun bir bölümünden konut olarak yararlanma yetkisi verir; başkasına devredilemez ve mirasçılara geçmez; kanunda aksine hüküm yoksa intifa hakkına ilişkin hükümler oturma hakkına da uygulanır (TMK ).
Hangi durumlarda bu hak kullanılamaz?
Kanun bazı istisnalar öngörür:
- Mirasbırakanın bir meslek veya sanat icra ettiği ve altsoyundan birinin aynı meslek veya sanatı icra etmesi için gerekli olan bölümlerde sağ kalan eş bu hakları kullanamaz (TMK , ). Örneğin evin bir bölümü muayenehane ya da atölye olarak kullanılıyor ve çocuklardan biri aynı mesleği sürdürüyorsa, o bölüm için talep sınırlanır.
- Tarımsal taşınmazlara ilişkin miras hukuku hükümleri saklıdır (TMK , ).
- Konutun eşlerin birlikte yaşadıkları konut olması gerekir; mirasbırakana ait başka bir daire bu hakkın konusu değildir (TMK ).
Hak nasıl kullanılır? Adım adım
- ni alın. Sağ kalan eşin payı ve diğer mirasçılar bu belgeyle netleşir (TMK ).
- Mal rejimini belirleyin. Edinilmiş mallara katılma rejiminde önce katılma alacağı hesaplanır ve TMK m.240 talebi değerlendirilir.
- Diğer mirasçılarla görüşün. Aksine düzenleme olmadıkça mirasçılar paylaşmanın nasıl yapılacağını serbestçe kararlaştırabileceğinden (TMK ), evin eşe bırakılması anlaşmayla da sağlanabilir.
- Anlaşma yoksa talebi mahkemeye taşıyın. Sağ kalan eşe aile konutu ve ev eşyası üzerinde mülkiyet veya intifa hakkı tanınması, kanunda çekişmesiz yargı işleri arasında sayılmıştır (HMK ). Diğer mirasçılardan biri ortaklığın giderilmesi davası açmışsa talep bu davada da ileri sürülmelidir.
- Kararın tapuya işlenmesini takip edin. Konut üzerinde tanınan mülkiyet, intifa veya oturma hakkının tapu kaydına yansıtılması için gerekli işlemler ayrıca izlenmelidir.
Sık sorulan sorular
Çocuklarımız evin satılmasını istiyor; evden çıkmak zorunda mıyım?
Mirasçılar her zaman paylaşma isteyebilir (TMK ), ancak sağ kalan eş birlikte yaşanan konut üzerinde miras payına mahsuben mülkiyet ya da haklı sebeple intifa veya oturma hakkı isteyebilir (TMK ). Bu talep paylaşmada dikkate alınır.
Evin değeri miras payımdan fazlaysa ne olur?
Katılma alacağına mahsupta alacak yetmezse bedel eklenir (TMK ). Miras paylaşımında da haklı sebep varsa mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınabilir (TMK ); hangi çözümün uygun olduğu somut duruma göre belirlenir.
Oturma hakkımı kiraya verebilir miyim?
Oturma hakkı konut olarak yararlanma yetkisi verir, başkasına devredilemez ve mirasçılara geçmez (TMK ). Evi kendiniz kullanmayacaksanız hangi hakkın talep edileceği baştan değerlendirilmelidir.
Eşimden kalan ev eşyası da bana mı kalır?
Sağ kalan eş ev eşyası üzerinde de mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir (TMK , ).
Dayanaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu , , , , , , , , ,
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.
Bu yazıda dayanılan maddeler
TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · HMK
Bu sayfadaki bilgiler genel nitelikte olup hukuki görüş ya da danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve uygulama değişebilir; somut bir uyuşmazlıkta olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.