Damga vergisi:hangi kâğıtlar vergiye tabidir, kim öder?

Hangi kâğıtlar vergiye tabidir?

KanunKanun vergiye tabi kâğıtları tek tek sayan bir tablo sistemi kullanır. (1) sayılı tablo dört ana gruptan oluşur:

Vergi tablodaki duruma göre nispi ya da maktu alınır. Nispi vergide kâğıtta yazılı “belli para” (kâğıdın içerdiği ya da rakamlarından çıkan tutar), maktu vergide kâğıdın niteliği esastır (488 s.K. m.10). Maktu vergi tutarları ile bir kâğıttan alınabilecek azami vergi tutarı her yıl yeniden değerleme oranında artırılır (488 s.K. m.14, mükerrer m.30); nispi vergi oranları ise her yıl kendiliğinden değişmez, ancak Cumhurbaşkanı bunları kanundaki sınırlar içinde değiştirebilir (488 s.K. mükerrer m.30). Güncel tarife her yıl belirlenir; işlem tarihindeki oran ve tutarı ayrıca kontrol edin.

Kâğıdın niteliği nasıl belirlenir?

Bir kâğıdın hangi vergiye tabi olacağı, adına değil niteliğine bakılarak belirlenir. Şekli kanunla belirlenmiş kâğıtlarda kanundaki adına, diğerlerinde ise üzerindeki yazının içerdiği hüküm ve anlama bakılır. Kâğıt başka bir kâğıda atıf yapıyorsa, atıf yapılan kâğıdın hükümleriyle kazandığı niteliğe göre vergi alınır (488 s.K. m.4).

Vergiye tabi bir kâğıdın yerini alan mektup ve şerhler ile o kâğıdın yenilenmesine, uzatılmasına, değiştirilmesine, devrine veya bozulmasına ilişkin mektup ve şerhler de vergiye tabidir (488 s.K. m.2). Belli parayı içeren bir sözleşmede tutar artırılırsa artan kısım aynı oranda vergilendirilir; sözleşmenin süresi uzatılırsa aynı miktar ya da oranda vergi alınır (488 s.K. m.14).

Kira sözleşmesinde damga vergisi

Kira sözleşmeleri (1) sayılı tablonun akitlerle ilgili kâğıtlar bölümünde ayrıca sayılır ve vergi sözleşme süresine göre kira bedeli üzerinden hesaplanır. Mükellef, sözleşmeyi imzalayan taraflardır; birden fazla kişinin imzaladığı kâğıtlarda imza edenler verginin tamamından müteselsilen sorumludur (488 s.K. m.3, m.24). Taraflar vergiyi hangisinin ödeyeceğini kendi aralarında kararlaştırabilir; ancak vergi kanunlarında kabul edilen hâller dışında mükellefiyete ilişkin özel sözleşmeler vergi dairesini bağlamaz (VUK m.8).

Birden fazla nüsha, imza ve işlem

Nüsha, imza ve işlem sayısı verginin hesabını şöyle etkiler:

• Nüsha: Maktu vergiye tabi kâğıtların her nüshası ayrı ayrı vergiye tabidir; nispi vergiye tabi kâğıtlarda ise yalnız bir nüsha vergilendirilir (488 s.K. m.5).
• İmza: İmzanın birden fazla olması verginin tekrar alınmasını gerektirmez; bir kişi ya da kurum adına konan birden fazla imza tek imza sayılır. Maktu vergiye tabi makbuz ve ibra senetleri bunun istisnasıdır (488 s.K. m.7).
• Birden fazla işlem: Bir kâğıtta birbirinden tamamen ayrı işlemler varsa her biri için ayrı vergi alınır. İşlemler birbirine bağlı ve aynı asıldan doğuyorsa vergi, en yüksek vergiyi gerektiren işlem üzerinden alınır (488 s.K. m.6).
• Kefalet: Bir kâğıtta birden fazla adi kefalet ve garanti taahhüdü varsa yalnız birinden vergi alınır (488 s.K. m.6).
• Cezai şart: Pey akçesi, cayma tazminatı, cezai şart gibi sözleşmenin yaptırımı niteliğindeki taahhütlerden, başlı başına bir sözleşmeye konu olmadıkça vergi alınmaz (488 s.K. m.6).

Vergi nasıl ve ne zaman ödenir?

Damga vergisi makbuz karşılığı, istihkaktan kesinti ya da basılı damga konulması yollarından biriyle ödenir (488 s.K. m.15). Makbuz karşılığı ödemelerde süreler şöyledir (488 s.K. m.22):

1. Bakanlıkça belirlenen mükellefler ve kurumlar: Bir ay içinde düzenledikleri kâğıtların vergisini ertesi ayın yirminci günü akşamına kadar beyannameyle bildirir, yirmi altıncı günü akşamına kadar öder.
2. Diğer hâllerde: Kâğıdın düzenlendiği tarihi izleyen on beş gün içinde beyanname verilir ve vergi aynı süre içinde ödenir.
3. Özel hâller: Bakanlık, bazı işlemlerde verginin kâğıt düzenlenmeden önce ya da noter işlemi sırasında ödenmesini zorunlu tutabilir.

Resmi daireler, noterler ve bankaların yükümlülüğü

Vergi ödenmeden kâğıt kullanılmaya çalışıldığında sistemde birkaç denetim noktası vardır:

• Resmi dairelerin memurları kendilerine verilen kâğıtların damga vergisini aramak, ödenmemiş olanları tutanakla tespit etmek ya da vergi dairesine göndermek zorundadır (488 s.K. m.26). Resmi daire; genel ve özel bütçeli idareler, il özel idareleri, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları, belediyeler ve köylerdir (488 s.K. m.8).
• Noterler, damga vergisi ödenmemiş ya da eksik ödenmiş kâğıtları vergi ve cezası ödenmedikçe tasdik edemez, suretini veremez (488 s.K. m.27).
• Bankalar ve kanunda sayılan diğer kuruluşlar da vergisi ödenmemiş kâğıtları işleme koyamaz; koyarlarsa ayrıca ceza alınır (488 s.K. m.27).
• Vergiye tabi kâğıdı ibraz edenler, ödenmemiş vergi ve cezadan mükellefe rücu hakkı saklı kalmak üzere sorumludur (488 s.K. m.24).

Zamanaşımı ve diğer hükümler

Damga vergisi hakkında Vergi Usul Kanunu’nun ilgili hükümleri uygulanır (488 s.K. m.30). Bu kapsamda önemli bir özel kural vardır: vergi ve cezası zamanaşımına uğramış bir kâğıdın hükmünden tarh zamanaşımı süresi dolduktan sonra yararlanılırsa, o kâğıda ait vergi alacağı yeniden doğar (VUK m.114). Örneğin yıllar önce imzalanıp vergisi ödenmemiş bir sözleşme sonradan bir resmi daireye ibraz edilirse vergi gündeme gelebilir.

Sık sorulan sorular

Sözleşmeyi üç nüsha imzaladık; üç kez mi vergi ödenir?

Nispi vergiye tabi kâğıtlarda yalnız bir nüsha vergiye tabidir. Maktu vergiye tabi kâğıtlarda ise her nüsha ayrı ayrı vergilendirilir (488 s.K. m.5).

Damga vergisini sözleşmenin hangi tarafı öder?

Mükellef kâğıdı imzalayanlardır ve birden fazla imzalayan varsa verginin tamamından müteselsilen sorumludurlar (488 s.K. m.3, m.24). Resmi daire ile kişi arasındaki işlemlerde vergiyi kişi öder (488 s.K. m.3).

Elektronik ortamda imzalanan sözleşme vergiye tabi mi?

Kanundaki kâğıt tanımı, elektronik imza kullanılarak elektronik ortamda oluşturulan belgeleri de kapsar (488 s.K. m.1). Belgenin tabloda yer alıp almadığına ayrıca bakılır.

Sözleşmedeki cezai şart için ayrıca vergi alınır mı?

Cezai şart başlı başına bir sözleşmenin konusu değilse ayrıca vergi alınmaz (488 s.K. m.6).

Vergi ne kadar sürede ödenmelidir?

Genel kural, kâğıdın düzenlendiği tarihi izleyen on beş gün içinde beyan ve ödemedir; Bakanlıkça belirlenen mükelleflerde aylık beyan sistemi uygulanır (488 s.K. m.22).

Yurt dışında imzalanan sözleşme Türkiye’de vergiye tabi mi?

Yabancı ülkelerde düzenlenen kâğıtlar, Türkiye’de resmi dairelere ibraz edildiğinde, üzerlerinde devir veya ciro işlemi yapıldığında ya da herhangi bir şekilde hükmünden yararlanıldığında vergiye tabi olur; vergiyi bu işlemleri yapanlar öder (488 s.K. m.1, m.3).

Dayanaklar

• 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu m.1, m.2, m.3, m.4, m.5, m.6, m.7, m.8, m.9, m.10, m.14, m.15, m.22, m.24, m.26, m.27, m.30, mükerrer m.30 ile ekli (1) ve (2) sayılı tablolar
• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.8, m.114

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.