8 dk okuma
Kısa cevap
Bir küçüğün evlat edinilebilmesi için evlat edinenin onu bir yıl süreyle bakmış ve eğitmiş olması, evlat edinmenin küçüğün yararına bulunması ve evlat edinenin diğer çocuklarının yararlarının hakkaniyete aykırı biçimde zedelenmemesi gerekir (TMK ). Evlat edinilen, evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olmalıdır (TMK ). Eşler ancak birlikte evlat edinebilir; bunun için en az beş yıldan beri evli olmaları ya da otuz yaşını doldurmuş olmaları aranır (TMK ). Evlatlık ilişkisi mahkeme kararıyla kurulur (TMK ).
Evlat edinme neyi değiştirir?
Soybağı doğumla, evlilikle, yla veya hâkim hükmüyle kurulabildiği gibi evlat edinme yoluyla da kurulur (TMK ). Evlat edinmeyle ana ve babaya ait haklar ve yükümlülükler evlat edinene geçer; evlatlık, evlat edinenin mirasçısı olur (TMK ).
Evlatlık küçükse evlat edinenin soyadını alır; evlat edinen isterse çocuğa yeni bir ad da verebilir. Ergin evlatlık, evlat edinilme sırasında dilerse evlat edinenin soyadını alabilir (TMK ). Ayırt etme gücüne sahip olmayan küçüklerin nüfus kaydına, birlikte evlat edinmede evlat edinen eşlerin adları ana ve baba adı olarak, tek başına evlat edinmede ise evlat edinenin adı yazılır; diğer evlatlıklar için bu hüküm talep hâlinde uygulanır (TMK ).
Evlat edinmeyle ilgili kayıt, belge ve bilgiler mahkeme kararı olmadıkça veya evlatlık istemedikçe hiçbir şekilde açıklanamaz (TMK ).
Kimler evlat edinebilir?
| Durum | Şart | Dayanak |
|---|---|---|
| Eşlerin birlikte evlat edinmesi | En az beş yıldan beri evli olmak veya otuz yaşını doldurmuş olmak | TMK m.306/2 |
| Eşin, diğer eşin çocuğunu evlat edinmesi | En az iki yıldan beri evli olmak veya kendisinin otuz yaşını doldurmuş olması | TMK m.306/3 |
| Evli olmayan kişi | Otuz yaşını doldurmuş olmak | TMK m.307/1 |
| Evli kişinin tek başına evlat edinmesi | Otuz yaş + birlikte evlat edinmenin, diğer eşin sürekli ayırt etme gücü yoksunluğu, iki yılı aşkın süredir yerinin bilinmemesi ya da mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süredir ayrı yaşanması nedeniyle mümkün olmadığının ispatı | TMK m.307/2 |
| Yaş farkı | Evlat edinilen, evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olmalı | TMK m.308/1 |
Evli olmayanlar birlikte evlat edinemez (TMK ). Yani birlikte yaşayan ama evli olmayan iki kişi aynı çocuğu ortak evlatlık olarak edinemez.
Kimlerin rızası gerekir?
Küçüğün rızası
Ayırt etme gücüne sahip olan küçük, rızası olmadıkça evlat edinilemez. Vesayet altındaki küçük ise ayırt etme gücüne bakılmaksızın vesayet dairelerinin izniyle evlat edinilebilir (TMK ).
Ana ve babanın rızası
Evlat edinme, küçüğün ana ve babasının rızasını gerektirir. Rıza, küçüğün veya ana-babanın oturdukları yer mahkemesinde sözlü ya da yazılı açıklanarak tutanağa geçirilir; evlat edinenlerin adları belirtilmemiş ya da henüz belirlenmemiş olsa bile geçerlidir (TMK ).
Rızanın zamanı da sınırlıdır (TMK ):
- Rıza, küçüğün doğumunun üzerinden altı hafta geçmeden verilemez.
- Rıza, tutanağa geçirildiği tarihten başlayarak altı hafta içinde aynı usulle geri alınabilir.
- Geri aldıktan sonra yeniden verilen rıza kesindir.
Ana ve babadan birinin kim olduğu veya uzun süredir nerede oturduğu bilinmiyorsa, sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksunsa ya da küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmiyorsa onun rızası aranmaz (TMK ). Rızanın aranıp aranmayacağına mahkeme karar verir; özen yükümlülüğünü yerine getirmeme sebebiyle rızası aranmayan ebeveyne bu karar yazılı olarak bildirilir (TMK ).
Ergin birini evlat edinmek mümkün mü?
Evet, ama yalnız kanunda sayılan hâllerde ve evlat edinenin altsoyunun açık muvafakatiyle (TMK ):
- Bedensel veya zihinsel engeli sebebiyle sürekli yardıma muhtaç olan ve evlat edinen tarafından en az beş yıldan beri bakılıp gözetilen kişi,
- Evlat edinen tarafından küçükken en az beş yıl süreyle bakılıp gözetilmiş ve eğitilmiş kişi,
- Diğer haklı sebepler bulunan ve en az beş yıldan beri evlat edinenle aile hâlinde birlikte yaşayan kişi.
Evli bir kimse ancak eşinin rızasıyla evlat edinilebilir. Bunun dışında küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin hükümler kıyasen uygulanır (TMK ).
Süreç adım adım
- Bakım dönemi: Küçük, evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılır ve eğitilir (TMK ). Evlat edinme amacıyla aracılık faaliyetlerini yalnız Cumhurbaşkanınca yetki verilen kurum ve kuruluşlar yürütebilir (TMK ).
- Rızaların alınması: Ana-baba rızası mahkemede tutanağa geçirilir; ayırt etme gücüne sahip küçüğün rızası alınır (TMK , ).
- Başvuru: Evlat edinme kararı evlat edinenin, birlikte evlat edinmede eşlerden birinin oturma yeri mahkemesince verilir (TMK ). Evlat edinme aile hukukundan doğan bir iş olduğu için aile mahkemesinin görev alanındadır (4787 s.K. m.4/1-1).
- Araştırma: Mahkeme, esaslı her türlü durumu kapsamlı biçimde araştırır, taraflarını dinler ve gerektiğinde uzman görüşü alır. Evlat edinenin ve edinilenin kişiliği, sağlığı, ekonomik durumu, eğitme yeteneği ve evlat edinmeye yönelten sebepler incelenir; evlat edinenin altsoyu varsa onların düşünceleri de değerlendirilir (TMK ).
- Karar: Mahkeme kararıyla birlikte evlatlık ilişkisi kurulur (TMK ). Kesinleşen karar her iki nüfus kütüğüne işlenir (TMK ).
Başvurudan sonra evlat edinenin ölmesi veya ayırt etme gücünü kaybetmesi, diğer koşullar etkilenmiyorsa evlat edinmeye engel olmaz (TMK ).
Evlatlık ilişkisi kaldırılabilir mi?
Kanun bunu yalnız sınırlı hâllerde tanır:
- Rıza alınmamışsa: Yasal bir sebep olmadan rızası alınmayan kişiler, küçüğün menfaati ağır biçimde zedelenmeyecekse ilişkinin kaldırılmasını isteyebilir (TMK ).
- Esasa ilişkin diğer eksiklikler: Cumhuriyet savcısı veya her ilgili ilişkinin kaldırılmasını isteyebilir; ancak eksiklik ortadan kalkmışsa ya da yalnız usule ilişkin olup kaldırma evlatlığın menfaatini ağır biçimde zedeleyecekse bu yola gidilemez (TMK ).
Dava hakkı, kaldırma sebebinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl geçmekle düşer (TMK ). Bu süre hak düşürücüdür.
Sık yapılan hatalar
- Bakım süresini hesaba katmamak: Küçüğün evlat edinilmesi için bir yıllık bakım ve eğitim şartı aranır; başvuru planlanırken bu süre dikkate alınmalıdır (TMK ).
- Rızayı mahkeme dışında almak: Ana-babanın rızası mahkemede tutanağa geçirilmelidir; mahkeme dışında verilen bir beyan bu şekli karşılamaz (TMK ).
- Doğumdan hemen sonra rıza almak: Doğumun üzerinden altı hafta geçmeden verilen rıza geçerli değildir (TMK ).
- Yetkisiz aracılara başvurmak: Küçüklerin evlat edinilmesinde aracılığı yalnız yetkilendirilmiş kurum ve kuruluşlar yapabilir (TMK ).
Sık sorulan sorular
Bekâr biri evlat edinebilir mi?
Evet. Evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir (TMK ).
Eşimin önceki evliliğinden olan çocuğunu evlat edinebilir miyim?
En az iki yıldan beri evliyseniz veya otuz yaşını doldurduysanız evet (TMK ). Diğer şartlar ve rızalar da aranır (TMK , ).
Biyolojik anne rızasını geri alabilir mi?
Rıza, tutanağa geçirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde aynı usulle geri alınabilir; geri almadan sonra yeniden verilen rıza kesindir (TMK ).
Evlatlık, evlat edinenin mirasçısı olur mu?
Evet (TMK ). Mirasçılık payları yasal mirasçılarla ilgili yazıda anlatılmıştır.
Evlat edinme bilgileri başkalarına açıklanabilir mi?
Mahkeme kararı olmadıkça veya evlatlık istemedikçe hayır (TMK ).
Dayanaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu , , , , , , , , , , , , , , , ,
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m.4
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta hukuki değerlendirme yerine geçmez.
Bu yazıda dayanılan maddeler
TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · TMK · 4787 s.K. m.4
Bu sayfadaki bilgiler genel nitelikte olup hukuki görüş ya da danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve uygulama değişebilir; somut bir uyuşmazlıkta olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.